'Zie je die stoeptegel? Dat was huisvuil'

Afvalverwerker AVR, Mineralz en Betonindustrie De Hamer ontwikkelen samen een tegel

In de circulaire economie draait het om het verwerken van afvalstoffen tot nieuwe grondstoffen. In dat licht is het produceren van betonnen tegels of stoepranden uit de as van huisvuilverbranding de heilige graal.

Foto thinkstock

Met een paar ferme tikken hamert wethouder Ton Spaargaren een betonnen tegel op een speelplaatsje in Duiven. De Duivense tegel, gemaakt met gerecycled afval, staat erop. Amper 10 vierkante meter telt het trottoir, maar het is dan ook een bescheiden proef.

'Als het bevalt, gaan we voortaan bij alle aanbestedingen voor de openbare ruimte het gebruik van dit materiaal voorschrijven', zegt Spaargaren (VVD). 'Want we willen meer doen aan circulaire economie en afvalstoffen verwerken tot nieuwe grondstoffen.'

Dat schoongemaakte as uit verbrandingsinstallaties in stoeptegels wordt gebruikt, is nieuw. De tegel is een gezamenlijk initiatief van afvalverwerker AVR, Mineralz en Betonindustrie De Hamer. AVR, dat ook een verbrandingsoven in het Rijnmondgebied heeft, verbrandt in Duiven huishoudelijk afval uit Oost-Nederland.

Na de verbranding blijft de zogeheten 'bodemas' over. Het gaat om 30 kilogram as op gemiddeld 150 kilogram afval per inwoner per jaar. 'Van een afvalzak aan de straat naar een tegel in de straat', zegt Jasper de Jong, commercieel directeur van AVR, de grootste afvalverwerker van Europa. 'Mensen kunnen in dit parkje zien dat we waarde creëren met de afvalresten.'

De gemeente Duiven krijgt ook al restwarmte en stroom van de afvalverbranding om huizen mee te verwarmen en te verlichten. De Jong benadrukt dat consumenten vooral moeten doorgaan met zo min mogelijk afval produceren en met het recyclen van afval. 'Maar er zal altijd restafval blijven.'

De as uit de ovens wordt eerst bewerkt, vertelt Paul Dijkman van Mineralz. Dat is een dochteronderneming van Renewi, het fusiebedrijf dat voortkwam uit afvalverwerkers Shanks en Van Gansewinkel. Mineralz haalt metalen als ijzer, koper, zink en aluminium uit de bodemas. 'Vervolgens wassen we de minerale askorrels. Daarna zijn ze geschikt om in de betonindustrie zand en grind te vervangen', aldus Dijkman. De Duivense tegel bevat 15 procent van dit asgranulaat.

250 miljoen stoeptegels zijn er op papier jaarlijks te produceren uit de as die overblijft bij de verbranding van huisvuil in Nederland. Een oppervlakte ter grootte van 4.000 voetbalvelden

Keurmerk

De duurzame stoeptegels worden gemaakt bij Betonindustrie De Hamer in Heumen, Gelderland. 'We denken dat de tegels weldra voor 20 procent uit askorrels kunnen bestaan en het uiteindelijke doel is 50 procent', zegt Eric de Groot, directeur van De Hamer.

Op het oog verschilt de afvaltegel niet van een normale stoeptegel. Het mooie is dat hij ook qua eigenschappen niet onderdoet voor een conventionele betonnen tegel, zegt De Groot. 'Een keurmerk garandeert dat hij dezelfde sterkte heeft en zich ook goed houdt bij vorst. We maken eigenlijk in een paar uur mineralen waar de aarde een paar miljard jaar over heeft gedaan.'

De Hamer kan het spul ook kwijt in straatstenen en trottoirbanden. 'En als de tegel wordt afgedankt, kan hij gewoon bij het bouwpuin en verwerkt worden in nieuwe producten', aldus De Groot.

De duurzame stoeptegel is een van de resultaten van de Green Deal Bodemas. Daarin zoeken de Nederlandse afvalverbranders sinds 2012 naar mogelijkheden om de circa 2 miljoen ton bodemas op te werken zodat aannemers ze zonder verdere voorzieningen kunnen toepassen in bouwmaterialen.

Wegenbouw

In Alkmaar en Dordrecht gebruikt HVC samen met aannemer Boskalis het materiaal om wegen op te hogen. Het ligt bijvoorbeeld onder de A9. Heros in Sluiskil verwerkt bodemassen van AVR Rozenburg, Suez en Omrin (Friesland) al voor een deel in betonproductie van stoeptegels, trottoirbanden en straatstenen. De rest gaat naar wegfunderingen.

Wethouder Spaargaren in Duiven heeft er wel zin in. 'We kunnen als gemeenten veel meer doen met afval als secundaire grondstof, zoals plastic verpakkingsafval in bankjes, minicontainers voor afval bij de mensen thuis en in straatmeubilair. Bewoners worden zo meer betrokken bij de circulaire economie.'


Van gerecycled plastic of hout

Nedaplast in Gieten importeert allerhande straatmeubilair waarin afgedankt plastic is verwerkt. Directeur Erik Brands toont diverse soorten bloem- en boombakken, die langs de straat kunnen staan. Mensen kunnen dan op een bankje van gerecycled plastic een banaan eten en de schil in een afvalbak doen. Die kan ook van oud plastic zijn gemaakt. Helemaal hip zijn de skatebanken.

De zaken gaan niet slecht, maar het kan beter, zegt Brands. 'Gemeenten hebben hun mond vol van de circulaire economie, maar als puntje bij paaltje komt, kiezen ze voor hout. Dat heeft een beter imago, maar feit is wel dat houten straatmeubilair maximaal vijftien jaar meegaat, terwijl plastic gemakkelijk vijftig jaar doorstaat.'

Bij Lankhorst in Sneek maken ze al sinds de jaren '70 palen, platen, vlonders, damwanden, oeverbeschoeiingen, dijkelementen en steigers uit afvalplastic. En natuurlijk ook bermpaaltjes die tegenwoordig diamantkoppalen heten. 'Bermpaaltjes hadden een minder goed imago, maar wij vinden het heel hoogwaardige producten', zegt Sjouke Tjalsma, algemeen directeur van Lankhorst. 'Ze staan langs de weg en zijn zichtbaar voor iedereen. We maken ook stellages en blokken voor afvalvaten uit de nucleaire industrie of voor staalrollen. Die zijn helemaal vervaardigd uit plastic dat consumenten hebben ingezameld, maar dat ziet niemand.'

Lankhorst heeft een spoorbiels van gerecycled kunststofafval ontwikkeld die ook nog eens geluidsarmer is dan houten bielzen. Die plastic spoorbielzen liggen al in Amsterdam. 'Veel gemeenten pakken het op, maar het kan veel beter', zegt Tjalsma. 'Ze zouden in aanbestedingen kunnen opnemen dat materiaal uit secundaire grondstoffen moeten bestaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.