Ruim 2.100 veeboeren maakten zich in 2017 schuldig aan kalverfraude. Wat zijn de gevolgen? Vijf vragen

Waar minister Schouten al bang voor was, blijkt waar: melkveehouders hebben op grote schaal met de boeken geknoeid. Hoe wordt dit aangepakt?

Vijf vragen over de kalverfraude

Zeker 2.100 melkveehouders hebben zich in 2017 schuldig gemaakt aan de kalverfraude, meldde het ministerie van Landbouw donderdag. Dat betekent dat bijna 13 procent van de ruim 16.000 melkveebedrijven in Nederland fraude heeft gepleegd. De bedrijven van de sjoemelende boeren worden geblokkeerd: er mag geen rund meer af of bij. Hoe wordt zo'n blokkade gehandhaafd? En hoe stak de fraude met kalfjes ook alweer in elkaar?

De kalverfraude was toch al lang en breed bekend?

Ja, maar de precieze omvang niet. In januari merkte de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) al 7.700 rundveehouders als verdacht aan. Uit een steekproef bij 93 van deze bedrijven bleek dat er 45 daadwerkelijk schuldig waren aan fraude. De laatste weken onderzocht de RVO samen met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) duizenden andere melkveehouderijen. Bij 2.100 boeren troffen zij 'onregelmatigheden' aan. Daarmee wordt de ergste vrees van minister Carola Schouten bewaarheid: er is op grote schaal gefraudeerd. Het aantal sjoemelaars kan zelfs nog verder oplopen, want het onderzoek is nog gaande.

Wat houdt de kalverfraude in?

Via de kalverfraude proberen boeren meer melkgevende koeien in hun veestapel te houden dan zij op basis van de fosfaatregels mogen. Vaarzen (jonge koeien die nog nooit gekalfd hebben en dus geen melk geven) tellen maar voor de helft mee in de fosfaatboekhouding. De boeren houden het aantal vaarzen dat ze hebben hoog door de kalfjes van twee verschillende koeien aan één moeder toe te schrijven. Zo blijft de andere moederkoe als kalfloos in de boeken staan. De fraude kwam aan het licht nadat uit het landelijke kalverregistratiesysteem was gebleken dat er in 2017 een ongekend hoog aantal twee- en drielingen bij melkkoeien was geboren. Normaliter krijgt slechts 3 tot 5 procent van de koeien een meerling. Vorig jaar was dat bij 5.700 bedrijven 5 tot 10 procent. Bij 2 duizend bedrijven kreeg zelfs meer dan 10 procent van de koeien een meerling. Statistisch gezien is het onmogelijk dat het aantal meerlingen in één jaar zo sterk afwijkt van de norm.

Hoe werkt een blokkade van een boerderij?

De onderzoekers van RVO en NVWA maken een foto van de online-administratie die door de verdachte boer is doorgegeven. Stellen zij daarna vast dat de veehouder gefraudeerd heeft, dan mag de boer geen runderen meer aan- of afvoeren. Een frauderende melkveehouder kan daardoor niet stiekem een melkkoe omwisselen met de vaars van een andere boer om de boekhouding alsnog kloppend te krijgen, want de dieren staan individueel geregistreerd. Staat er bij een latere controle door de NVWA een koe in de stal die daar volgens de eerdere foto van de koeienadministratie niet hoort te staan, dan valt de boer door de mand.

Snel een aantal koeien naar de slacht brengen kan ook niet zomaar: de NVWA voert extra controles uit op strategische punten als slachthuizen.

Hoelang blijven de bedrijven geblokkeerd?

De blokkade wordt pas opgeheven als de melkveehouders hun online-veeadministratie weer kloppend maken. Daarvoor moeten zij de relatie tussen de nakomeling en het echte moederdier bewijzen. Dit doen de boeren door een dna-test te laten uitvoeren op zowel het kalf als de moederkoe. Ook moeten de veehouders administratief bewijs als inseminatiegegevens en melkgegevens meesturen. Pas als de hele administratie weer klopt, vervalt de blokkade. Daarmee zijn de fraudeurs nog niet uit de problemen: zij moeten rekening houden met een korting op hun subsidie, op naheffingen en strafrechtelijke vervolging door het OM.

Wat zeggen de boeren over de nu geconstateerde grootschalige fraude?

'Dat het aantal fraudeurs zo groot is, blijft ons verbazen', zegt woordvoerder Maarten Leseman van LTO. De boerenorganisatie werd gisteren, samen met andere belangengroepen, bij minister Schouten van Landbouw op het matje geroepen. 'Als het klopt dat boeren het systeem misbruiken, dan hebben wij daar geen enkel begrip voor. Het blijft ook mogelijk dat het bij een deel van deze groep om slordigheden in de administratie gaat, al wil ik niets bagatelliseren.'

Het royeren van frauderende leden is een optie voor LTO, zegt Leseman, al spreekt de boerenorganisatie liever met de sector af dat de sjoemelaars geen melk meer mogen leveren. 'Je pakt een boer pas echt als hij nergens naartoe kan met zijn producten.'