'Occupy toch een bibliotheek en een database'

Frank Kalshoven zou zo graag de loftrompet over de Occupy-beweging steken. Maar het manifest illustreert vooral dat de opstellers weinig weten en slordig denken.

Een Occupy-demonstrant in Seoul. Beeld reuters

Vandaag worden Amsterdam en Den Haag ingenomen door de lokale Occupy-beweging, de Nederlandse pendant van de verzameling individuen die al wekenlang het (afbrokkelende) centrum van de financiële wereld, Wall Street, bezet houdt. Het is een beweging zonder leider, zonder structuur, zonder plan. Maar er is nu wel een manifest: De politieke klasse luistert niet.
Is het wat?

Ik zou zo dolgraag de loftrompet steken. Een samenvatting geven van de scherpe analyse en de interessante ideeën. Helaas. Het manifest illustreert vooral dat de opstellers weinig weten en slordig denken.
Het sterkste punt van het manifest is de verwoording van een gevoel.

Dat gaat in drie stappen. Stap 1: 'We zijn gewone mensen. Wij zijn zoals jij: mensen die elke ochtend opstaan om te studeren, werken of een job te vinden.' Stap 2: 'We zijn allemaal bezorgd en boos vanwege de politieke, economische en sociale toestand.' Stap 3: 'Het is tijd om samen een betere samenleving te bouwen.'

Snaar
Dit gevoel, is mijn indruk, raakt een snaar bij veel mensen. De wens om samen een betere samenleving te bouwen is van alle tijden, en de huidige tijd, zou je denken, is er rijp voor om aan deze wens opnieuw invulling te geven. Maar verder dan het goed beschrijven van dit gevoel komt het manifest niet. Ik beperk me tot vier voorbeelden.

Eén. Het manifest benoemt de 'prioriteiten' die elke 'ontwikkelde samenleving' zou moeten stellen: gelijkheid, vooruitgang, solidariteit, vrijheid, duurzaamheid en ontwikkeling, welvaart en welzijn voor de bevolking.

Wat is hier verkeerd aan? Het rijtje bevat zo'n beetje alles wat een mens zich zou kunnen wensen. Dit steekt temeer daar een aantal doelen tegenstrijdig is. In een samenleving als Nederland meer gelijkheid nastreven? Prima, maar dat gaat dan ten koste van de welvaart. Meer solidariteit? Prima, maar dat gaat dan op veel terreinen wel ten koste van vrijheid. Meer duurzaamheid kan botsen met vrijheid en welvaart. Et cetera. Het manifest kiest geen prioriteiten. Het leeft in sprookjesland.

Twee. Zonder overdrijven kan worden gesteld dat de opstellers van het manifest iets tegen markteconomieën hebben. Het wordt getypeerd als een 'abstract economisch model dat nooit welvaart zal brengen voor de meerderheid van de bevolking'.

Wat klopt er niet? Er is van alles in te brengen tegen de markteconomieën. Maar als er nou één ding is waar je ze niet van kan beschuldigen, dan is het dat er geen welvaart wordt gecreëerd. De inkomensgroei in markteconomieën is spectaculair, inclusief de opkomst van middenklassen. Dit geldt naar tijd (de afgelopen 200 jaar in bijvoorbeeld Nederland) en plaats (China groeit al decennialang hard omdat het 'abstracte economische model' van de markteconomie is geïntroduceerd).

Drie. Het manifest poneert: 'Een meerderheid wil niet dat de zorg stuk bezuinigd wordt. Het gebeurt toch.' Stuk bezuinigd? Dit kwamen we laatst ook al tegen bij PVV-stemmers en -sympathisanten in Venlo.

Pak gewoon de data
Pak gewoon de data er even bij, bijvoorbeeld de zorgstatistieken van de OESO, de club van ontwikkelde landen. Voor de 34 landen waarvoor de OESO tijdreeksen heeft, geldt: er is er niet een bij waar de zorguitgaven de afgelopen 25 jaar zijn gedaald, zelfs niet in vergelijking met het nationaal inkomen. Zaten de zorguitgaven in 1986 voor de meeste landen tussen de 6 en 8 procent van het nationaal inkomen, in 2009 was dat opgelopen tot 9 à 11 procent. Stuk bezuinigd?

Vier. 'De wil tot macht en de concentratie ervan in de handen van enkelen creëert ongelijkheid, spanning en onrechtvaardigheid.'
Wat niet klopt is het uitgangspunt. De beweging die in de jaren zestig op gang is gekomen - en die heel wat meer hout sneed dan deze - heeft de facto geleid tot meer meritocratie en deconcentratie van macht. Tenzij hele bibliotheken vol sociologische literatuur eigenlijk in de prullenbak horen natuurlijk.

Je kunt al dit soort dingen niet opschrijven als je serieus bent in je streven een betere wereld te maken. Dat begint toch met de juiste analyse en respect voor de feiten. Vandaar mijn oproep: occupy lekker een bibliotheek vandaag, en check hier en daar eens een website met feiten.

Frank Kalshoven is columnist van de Volkskrant en directeur van de Argumentenfabriek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.