'Nieuwe uitvinding bedenken is niet moeilijk'

De onderneming

Oud-schaatser Marnix ten Kortenaar leidt een in technologische innovatie gespecialiseerd bedrijf. Er staan mooie uitvindingen op stapel. 'Het is helemaal niet zo moeilijk iets nieuws te bedenken.'

Marnix ten Kortenaar: 'Het is juist prima om laboratoria te financieren waar niet alleen klassieke, analyserende fysici werken, maar ook creatieve buitenbeentjes.' Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De meeste Nederlanders kennen Marnix ten Kortenaar als professioneel schaatser, die zichzelf in de jacht op een olympische medaille tot Oostenrijker liet naturaliseren en tiende werd op de 5.000 meter tijdens de winterspelen in Nagano in 1998. Dus niet als ondernemer, elektrochemicus, uitvinder van de superdunne schaats en bezeten propagandist van zijn laatste vinding, die de opslag van duurzame stroom voor eens en altijd kan regelen.

Toch is hij vooral dat laatste. Zijn 'uitvindersbedrijf' Dr Ten BV is bedenker van innovaties op het gebied van sport, voeding, energie en chemie. Zeker een daarvan, weet Ten Kortenaar, heeft de potentie uit te groeien tot een grote klapper: de zeezoutbatterij.

Die batterij is eigenlijk een accu met gewoon zout als belangrijkste ingrediënt. Dat is een goedkoop en duurzaam materiaal; in elk geval veel milieuvriendelijker dan lood en zuur of nikkel, lithium of cadmium die in andere accu's worden verwerkt. Bovendien gaat deze batterij erg lang mee en is hij heel geschikt om stroom uit zonnepanelen op te slaan, om die in korte tijd weer terug te leveren aan bijvoorbeeld een elektrische auto.

Prototypen en onderdelen slingeren rond in het bedrijfsverzamelgebouw in Wezep waar Dr Ten vijf jaar lang aan research werkte. Ten Kortenaar promoveerde in 2003 in de elektrochemie en werkte na zijn schaatscarrière bij onder meer DSM, Friesland Foods en Essent. De naam van zijn bedrijf verwijst naar de bijnaam die Japanse media ooit voor hem bedachten: Mister Ten, naar zijn tiende olympische plaats en het voorvoegsel in zijn achternaam.

Profiel

Bedrijf Dr Ten BV
Waar Wezep
Sinds 2008
Aantal werknemers 7
Jaaromzet 350 duizend euro (2014)

Innovaties

Zakelijk rechterhand is Gerrit Miedema, oud-directeur van de ijsbaan in Leeuwarden. Tijdens het interview zit hij in een rommelig hoekje in het laboratorium te skypen met buitenlandse klanten. Ten Kortenaars echtgenote doet de financiën en publiciteit van het bedrijf, dat verder nog bestaat uit vier technisch ingenieurs.

Sommige innovaties komen nog steeds uit de hoek van ijsbanen en koeltechniek. Zoals de plastic 'ijsplaten' met smeermiddel, die zonder koeling als schaatsvloer gelegd kunnen worden. Of de vinding die zout water gebruikt als koelvloeistof om echte ijsvloeren te leggen, een idee dat nu voor een naburig bedrijf wordt uitgewerkt.

Maar er is ook een voedingsproduct van visolie uit ondermaatse vis. 'Die mag volgens de nieuwe EU-normen niet meer overboord gegooid worden, dus dat is een interessante markt.' Het bedrijfje bedacht een procedé om er nuttige stoffen uit te halen die verwerkt worden tot poeders. Die moeten de markt dan weer op als sportvoeding, kindervoeding of als 'oliepoeder waar je minder dik van wordt', aldus de oud-schaatser.

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Innovatiesubsidie

Subsidies van het ministerie van Economische Zaken voor kleine, innoverende bedrijven houden Dr Ten al jaren op de been. Aanvankelijk draaide het volledig op innovatiesubsidie en nu is dat ongeveer 60 procent. 'Dat betekent dat we zo'n anderhalve ton per jaar aan commerciële opdrachten moeten binnenharken. Zo werken we onder meer aan een nieuwe vuurbestendige doek voor een bedrijf in brandwerende dekens.'

In de afgelopen zeven jaar ging zo bijna een miljoen euro overheidsgeld naar de uitvinder en zijn team. Daar is niks mis mee, zegt Ten Kortenaar stellig. 'Integendeel: het is een heel duurzaam model. Je bouwt iets op, zonder te worden opgeslokt door buitenlandse bedrijven of banken. Het is juist prima om laboratoria te financieren waar niet alleen klassieke, analyserende fysici werken, maar ook creatieve buitenbeentjes. Zo kunnen we vanuit het niets uitgroeien van kleuter naar volwassenheid, en ondertussen dingen bedenken waar de BV Nederland iets aan heeft. Hoewel die volwassenheid wel een keer moet aanbreken, natuurlijk.'

Die weg daarheen is geplaveid met 'een jammerend vallen en opstaan', erkent hij. Niet al zijn briljante ideeën schoppen het tot succesvolle producten. Marianne Timmer won in 2006 goud op de olympische 1.000 meter op zijn ultradunne schaats. Toch kwam die innovatie de fase van jong en veelbelovend product commercieel nooit te boven.

Ten Kortenaar verkreeg er octrooi op, terwijl veel schaatsliefhebbers dachten dat een dunne schaats eigenlijk allang was uitgevonden. 'Maar het is helemaal niet zo moeilijk iets nieuws te bedenken. Nog niemand had schriftelijk gepubliceerd dat een iets dunnere schaats beter glijdt. Overigens heeft dat octrooi me tien jaar lang alleen maar facturen opgeleverd. Hij is nooit in productie genomen en in heb er dik op verloren.'

Nog geen patent

Hij weet wel hoe dat kwam. 'Waarschijnlijk doordat ik me onvoldoende realiseerde dat er pakhuizen vol lagen met onverkochte, dikke schaatsen. Trivialer kun je het niet krijgen. De klapschaats is een innovatie die het wel haalde, klopt. Maar die kon bogen op een overtuigend verschil van acht tiende seconde per rondje. Met de dunne schaats gaat het om enkele tienden, of misschien wel om nul, als de ijscondities tegenzitten.'

Daar had de schaatsmarkt dus weinig behoefte aan. 'Vanwege die pakhuizen en vanwege factoren die misschien minder rationeel zijn. Voor sommige vindingen bestaat zoiets als juiste timing, plaats en mensen. Er zat destijds een heel onervaren ondernemer achter dit product, namelijk ikzelf. Ik was vooral nog onderzoeker en moest ontnuchterd worden.'

Met die les op zak heeft Ten Kortenaar voor de zeezoutbatterij nog geen patent aangevraagd. Een octrooi houden na indiening is duur en na achttien maanden wordt het idee openbaar. 'Dan heb je soms allemaal juridisch geschoolde mensen nodig om het tegen de buitenwereld te beschermen. We vinden het slimmer nog even onder de radar te blijven.'

Goedkope materialen

En nee: het is geen hoax of perpetuum mobile waarover al zo veel uitvinders zijn gestruikeld, verzekert hij. 'Het bijzondere van de batterij is dat hij helemaal leeg kan worden gelaten en dat hij gemaakt is van goedkope materialen. En hij gaat duizenden keren mee zonder te veranderen. We weten niet eens precies hoe vaak. Na zevenduizend keer sprong de testsoftware uit, niet de batterij.'

Het vermogen in wattuur per kilo is anderhalf keer zo hoog als dat van batterijen op basis van loodzuur, maar lager dan in lithiumbatterijen. 'Dat maakt hem vooral geschikt voor een stationaire plek aan huis, of in een buurt- of wijkaccu. Met de verwachte toename van zonnepanelen en elektrische auto's is dat straks een uitkomst om de lokale stroomnetten te ontlasten.'

Waarom dan niemand op deze uitvinding hapt? 'Ha!', lacht Ten Kortenaar. 'We worden helemaal moe van de happers! Daar zitten vreemde tussen, maar ook serieuze investeerders, gespecialiseerd in participaties. Die willen soms 20 procent van je bv in ruil voor een paar ton, waarvoor we een productielijn kunnen opzetten. Eigenlijk wil ik dat niet, maar het is de fase waarin we zitten. Eerlijk gezegd weet ik nog niet wat verstandig is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.