'Nederland heeft een nieuw Philips nodig'

Gebrek aan innovatie is een mentaliteitskwestie, zegt Gerard Kleisterlee. Het ambitieniveau in Nederland moet omhoog...

U bent president van de multinational Philips, maar u zit ook in hetstrikt Nederlandse innovatieplatform. Waarom?

'Philips is natuurlijk een wereldspeler. Wij hebben meer werknemers inAmerika en China dan in Nederland. Maar in Nederland liggen je wortels.Daar staat je hoofdkantoor. Daar woon je en daar groeien je kinderen op.Daar wil je bijdragen aan het benodigde elan om wereldwijd mee te spelen.'

Hoe belangrijk zijn die Nederlandse wortels?

'Mijn betrokkenheid heeft meer te maken met mijn Nederlanderschap danmet het belang van het bedrijf. Nederland is, ja, wat het is, drieënhalfprocent van onze omzet, geloof ik. In het innovatieplatform behartig ikgeen belangen, niet van Philips en niet van de grote ondernemingen. Ik zitdaar omwille van de innovatie.

'Innovatie is in Nederland eerder een maatschappelijk dan een academischprobleem. We zoeken de vernieuwing niet.'

Vooralsnog domineert de angst voor China en India.

'Er doen te veel partijen mee aan het creëren van angst. Er zal bestwerk verhuizen. Dat gebeurt al decennialang. Maar er zijn voor Europa, endus ook voor Nederland, kansen genoeg op hoogwaardige arbeid. Wij zijn goedop gebieden waar meerdere disciplines samen komen. Wij hebben veel kennisen een efficiënte infrastructuur.

'Maar we moeten in Europa wel accepteren dat we competitief moeten zijn.We moeten onze kinderen niet op de lagere school al bijbrengen: verhef jemaar niet boven het maaiveld. Een collega is onlangs met zijn jonge gezinin Amerika gaan werken. Ik vroeg hem: wat is het grote verschil? Hij zei:als je in Nederland je kinderen van school haalt, hoor je ouders zeggen:voorzichtig dat je je niet bezeert op het speeltoestel, kijk uit. InAmerika staan ze bijna te juichen: jij kunt dat, jij bent goed. Zij brengenkinderen van jongs af aan bij dat er voor iedereen iets is waarin je kuntexcelleren en wat je maximaal kunt ontwikkelen.'

Wij willen niet alles wat Amerika heeft, zoals de groteinkomensverschillen.

'Toch denk ik dat we naar iets grotere verschillen toe zullen gaan. Ikzeg wel eens: Nederland is het land met de hoogste minimumsalarissen en delaagste maximumsalarissen. De kenniseconomie draait niet alleen bij degratie van de goed opgeleide tweeverdiener, maar ook bij de gratie vanbetaalbare dienstverlening. Het moet betaalbaar zijn om bijvoorbeeld je wasde deur uit te doen.'

De voormalige fabrieksarbeider moet tegen een bescheiden salaris in dehoreca gaan werken.

'Ik kan mij goed voorstellen dat dit voor een individuele werknemermoeilijk is om te accepteren. Maar in iedere economie die groeit zie je hetaandeel van de maakindustrie krimpen. Laagwaardige arbeid verschuift naarlagelonenlanden. Veranderen is moeilijk. Je gaat een nieuw pad op dat jenog niet bewandeld hebt. Maar we zullen er niet omheen kunnen.

'Een deel van die verandering moet van de politiek komen. Men moetduidelijk maken waar het perspectief ligt. Voor veel mensen ligt dat in eensterkere dienstensector. Voor mensen die in een goede opleiding kunneninvesteren, ligt dat in hoogwaardige kennisarbeid. Maar niet iedereen kandat; voor hen zijn er interessante banen genoeg in de dienstensector. Ookniet alle banen in de fabriek waren even leuk.

'De diensteneconomie is het domein van de kleine ondernemer. Dat gaatvaak om middenstanders, en velen daarvan zijn allochtoon. Van die termmoeten we trouwens maar eens af. Allochtonen zijn gewoon Nederlanders.

'Het is belangrijk dat we ons openstellen voor buitenlanders. Wijhebben een soort buitenlanders aangetrokken dat kwam profiteren van hetoverdreven sociale vangnet. Dat heeft een negatieve spiraal opgeleverd.Maar je mag niet alle buitenlanders op een hoop gooien, want er komen weldegelijk velen naar Nederland om aan onze economie bij te dragen.'

Om mensen aan te sporen tot verandering moet je het sociale vangnetinkrimpen, vinden sommigen. Anderen zeggen dat een veilige omgeving juisttot innovatie uitnodigt. Wat vindt u?

'Ik denk dat eerste. Een veilige omgeving werkt remmend. Amerika heeftgeen uitgebreide sociale vangnetten. Als daar een fabriek moet sluiten,gelden er geen sociale plannen. Maar gemiddeld genomen is iedereen daarbinnen zes maanden weer aan het werk. In Amerika nemen ze veel makkelijkerop de koop toe dat ze tien kilometer langer naar hun werk moeten rijden ofin een andere sector aan de slag moeten.'

Maar je wilt hier toch ook iets sociaals overeind houden?

'In de verzorgingsstaat zorgden de overheid of grote bedrijven voorveiligheid. Daardoor hebben we mensen niet geleerd om voor zichzelf op tekomen.'

Sommigen zeggen: Europa kan maar het beste zoveel mogelijk Chinezenhiernaartoe halen om te profiteren van hun inzet. Ze lijken meer in hunmars te hebben dan wij.

'Nee, ze hebben niet meer in hun mars, ze hebben meer ambitie. Ik benna de oorlog opgegroeid. Mijn ouders deden hun best om zover mogelijk tekomen, ze leerden bij. Ze wilden dat hun kinderen het beter zouden hebbendan zij zelf. In India en China zie je hetzelfde. Ouders die hard werken,sparen, hun kinderen de best mogelijke opleiding geven. Die dynamiek wilje hebben. Wie zijn de meest briljante studenten op de Amerikaanseuniversiteiten? Aziatische migranten.

'En onze kinderen hebben het goed. Waarom zouden die een moeilijkewiskundestudie doen als je toch ook een heel aardige baan kunt krijgen meteen wat makkelijker gammastudie? Ik zeg dit niet om te dreigen en angst tezaaien. Het gaat mij om de prikkel om meer te bereiken.'

U bent bewust positief. U benadrukt de kansen. Werkt dat?

'Kom in Eindhoven maar eens bij ons op de campus kijken. We hebben onzecampus doelbewust opengesteld voor andere partijen, omdat we geloven in hetbelang van samenwerking. Daar zitten nu allerlei starters die willendoorgroeien. Er gebeuren veel positieve dingen, vooral in de regio. In dedriehoek Eindhoven - Leuven - Aken hebben we universiteiten,overheidsinstellingen en bedrijfsleven samengebracht. Het resultaat is dater nieuwe, kleinschalige, jonge bedrijvigheid ontstaat met groot innovatiefelan. Daar moet je er gewoon veel van hebben. En dan komt daar misschienwel een Nederlands Microsoft of Nederlandse Google uit.

'Technologische vernieuwing is de basis van echte vernieuwing. Dat leidttot nieuwe bedrijvigheid en meer productiviteit. In het Amsterdamse is decreatieve industrie sterk ontwikkeld. Maar een multimedia-industrie kunje je niet voorstellen zonder internet, zonder draadloze communicatie of mobiele telefonie. Er ligt altijd de technologische component onder.'

Dus het zou een ramp zijn als Philips zich niets meer zou aantrekken vanzijn Nederlandse wortels?

'Het zou een ramp zijn als Nederland geen nieuwe bedrijvigheid op basisvan technologie zou kunnen creëren. Nederland moet het in dat opzicht nietvan Philips hebben, Nederland moet het van het nieuwe Philips hebben, vanhet volgende Philips. De Nederlandse multinationals zijn allemaal al heeloud. Ik ben heel benieuwd hoe het zo'n TomTom zal vergaan. Het zouhartstikke mooi zijn als we in Nederland eens een nieuwe globale spelerzouden ontwikkelen.

Voor mij is het helder: je moet al je kaarten op onderwijs zetten. Zorgdat je al van jongs af aan kinderen leert hun talenten te ontwikkelen enzelf de verantwoordelijkheid te nemen om met die talenten iets te doen.Zorg dat leerkrachten in het onderwijs gerespecteerd en gehonoreerd worden.Wij sturen onze kinderen vijf dagen in de week zes tot acht uur naarschool, en daar worden ze gevormd. Door leerkrachten die we onvoldoendebetalen en die weinig respect krijgen. Het belangrijkste wat je alsoverheid kunt doen, is investeren in de toekomst. Dat is investeren in hetonderwijs.'

Tonen uw collega-werkgevers voldoende maatschappelijke betrokkenheid,vindt u?

'Het is lastig om daar in het algemeen iets over te zeggen. De bakkerom de hoek zit er anders in dan Shell of Akzo.'

Sommige werknemers betalen een bittere prijs voor de vernieuwing. Danmogen werkgevers toch ook verantwoordelijkheid betrachten?

'Natuurlijk. We staan met z'n allen voor de taak om in Nederland banente creëren. Daar gaat het om. Alleen helpt het dan niet om krampachtigvast te houden aan banen die gaan verdwijnen.

'Ik realiseer me dat mensen die in een oude industrie werken en daar hunbaan kwijtraken vaak niet de kwalificaties hebben om banen in nieuwegroeisectoren op te pakken. Er is altijd overgangspijn.

Dat betekent veel aan scholing doen. Bij Philips Nederland hebben wijeen fantastisch plan om mensen van werk naar werk te helpen. Dat lukt. Dusgeen dikke sociale pakketten, maar mensen die aan de lopende band stonden,leren hoe ze in de dienstensector kunnen werken. Daar hoort wel de wil ende bereidheid bij om te leren, maar dan investeren wij er ook in. 85Procent is zo aan nieuw werk gekomen.

'Wij delen veel kennis met anderen. Binnen de vier, vijf internationalsin Nederland wordt erg veel afgestemd. Wij leren van elkaars bestpractices. Er is een hele vrije uitwisseling. En wij zijn ook zeker bereidom onze kennis met kleinere bedrijven te delen, als die daar behoefte aanhebben.

'Vanuit het grote bedrijfsleven is het altijd een lastige kwestie. Inhoeverre bemoei je je met lokale zaken? Wat het innovatieplatform betreftheb ik de keuze gemaakt: ik ben Nederlander, ik woon hier, dus ik engageerme. En dat zou inderdaad hier en daar wel wat sterker kunnen.'

Ad Scheepbouwer, president van KPN, vindt dat het ontbreekt aan politiekleiderschap dat de koers naar de toekomst uitzet.

'We zouden best wat toekomstgerichter bezig mogen zijn, ja. Wat meervisie zou geen kwaad kunnen in de diverse politieke partijen. De discussiesin de politiek zijn erg naar binnen gericht. We zijn niet bezig met de roldie Nederland zou moeten spelen in de wereld en in het verenigd Europa.'

Ziet u Philips ooit wegtrekken van zijn thuisbasis en toetreden tot eeninternationaal gezelschap van globaal opererende ondernemingen ?

'Nee, dat zie ik niet. Onze Europese basis is belangrijk. En Nederlandkan daar een uitstekend voorbeeld van zijn. Tijdens de Gouden Eeuw trokkenwij de wereld in, maar wij haalden de wereld ook binnen. Zakelijketalenten, diamantairs, kunstenaars, ze kwamen allemaal naar Nederland toe.Als we van Nederland een plaats maken waar het talent van de wereld zichthuisvoelt, dan voelt Philips zich daar ook thuis.

'Bovendien moet Philips beseffen waar zijn ziel ligt. Daar heb ik flinkin geïnvesteerd. We moeten gebruik maken van onze wortels, maar wel op eennieuwe manier. Als je geen ziel meer hebt, als je alleen maar hetfinanciële portfoliokwartetspel aan het doen bent met een holding op deBermuda's, nee, dan ben je het niet meer, dan word je iets vergankelijks.'

Yvonne Zonderop

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.