MONDIALISERING

'Jongeren, energie: Afrika levert het'

Westerse landen zullen steeds vaker bij Afrika aankloppen, voorspelt Carlos Lopes, secretaris-generaal van de Economische Commissie voor Afrika van de VN.

Voetballende kinderen vieren een doelpunt in het township West Point in Monrovia (Liberia). Beeld getty

Carlos Lopes, secretaris-generaal van de VN-Economische Commissie voor Afrika (Uneca), afficheert zich graag als een onverbiddelijke optimist. Natuurlijk, hij weet maar al te goed dat veel van de verhalen over 'Africa Rising' nogal overdreven zijn, hij zit bij de club waar alle cijfers binnenkomen en met alle groei trokken de Afrikaanse landen in 2014 nog altijd maar 3,7 procent van de mondiale investeringen van 1.530 miljard dollar (1.340 miljard euro). Maar hij kijkt graag wat verder vooruit, en dan zijn de vooruitzichten voor zijn continent goed, heel goed.

Lopes heeft een opmerkelijk opgeruimd gemoed voor iemand die geboren en getogen is in Guinee-Bissau, een land dat met eindeloze interne conflicten de boot 'Rising Africa' lijkt te hebben gemist. Lopes zette er begin jaren tachtig een historisch archief en sociaal onderzoekscentrum op, maar liet zijn trots al in 1988 achter uit weerzin tegen de corrupte regering. Hij maakte een carrière langs steeds hogere VN-posten. Zijn instituut en een groot deel van het archief zijn in een van de conflicten verwoest. 'Soldaten stookten hun vuurtjes met boeken en papieren.'

Toch ziet Lopes zelfs in Guinee-Bissau hoopvolle tekenen. 'Ik was laatst in mijn geboorteplaats Canchungo, de wegen waren niet onderhouden, de overheidsgebouwen totaal verwaarloosd, de elektriciteit viel uit, maar ik zag meer mensen in auto's rijden dan ooit voorheen, er was niemand zonder mobiele telefoon, 's avond was er toch licht, want veel inwoners hebben eigen generatoren.' De groei van de welvaart en van de middenklasse zie je volgens Lopes echt overal, als je goed kijkt.

Hij was afgelopen donderdag in Den Haag en gaf een lezing op uitnodiging van het Institute of Social Studies en de Society for International Development. De groei in Afrika komt niet door de export van ruwe grondstoffen, was zijn betoog, maar door de snelle toename van binnenlandse consumptie door een rap groeiende middenklasse. In een apart interview schetst hij de vijf belangrijkste ontwikkelingen voor de komende tien jaar.

Carlos Lopes, secretaris-generaal van de VN-Economische Commissie voor Afrika (Uneca)

Demografie

Afrika wordt het reservoir van jongeren voor de rest van de wereld. De vergrijzing in Europa, Japan en ook in China stelt de wereld voor het probleem van een tekort aan jonge arbeidskrachten. Die zullen uit Afrika komen, zegt Lopes, want daar wordt de bevolking gemiddeld juist jonger. 'Als de rijke landen hun levensstijl in stand willen houden hebben ze jonge arbeidskracht uit Afrika nodig. Wie nu verpleegkundige is, kan zo aan de slag bij de verzorging van ouderen. Niemand zal naar je godsdienst vragen want het tekort aan verzorgers wordt dramatisch.' Europa kan zich de beperkende migratiepolitiek niet veel langer veroorloven denkt hij.

Energie

De energie voor de wereld zal steeds meer uit Afrika komen. De discussie over schaliegas is een publiciteitsstunt, zegt Lopes, want het is veel te duur. Olie is ook op zijn retour; de olieproducerende Afrikaanse landen hebben last van de lage prijs, alle andere Afrikaanse staten profiteren van goedkopere import. Gas heeft de toekomst en er liggen veel ongebruikte voorraden in Afrika. 'Van 32 landen is bekend dat er gas is, slechts in twaalf wordt het gewonnen.'

Een nog belangrijker trend is de duurzame energie en daar is het potentieel van Afrika gigantisch. Lopes wijst op zonne-energie, geotermische energie (aardwarmte) en hydro-elektriciteit, waterkrachtcentrales met dammen in rivieren. 'Slechts 5 procent van het potentiëel wordt gebruikt.'

Urbanisatie

De trek naar de stad zal leiden tot een sterke groei van productie in Afrika. De Afrikaanse megasteden groeien het hardst in de geschiedenis, zegt Lopes, 'met eenderde sneller dan de vorige recordhouder China'. Werk voor hen is een probleem; de meesten gaan nu aan de slag in 'diensten'. Daaronder vallen ook straatverkopers. Industrialisering is de enige uitweg volgens Lopes, maar de industri-ele productie loopt juist iets terug. Dat moet en zal veranderen. Bedrijven uit Europa en Azië zullen hun productie naar Afrika overbrengen, waar jonge, goedkope en steeds beter opgeleide werknemers in overvloed zijn. Afrikaanse ondernemers breiden nu al snel uit. Voor Afrika dubbel goed: meer werk en van de groeiende consumptie zal minder naar geïmporteerde goederen gaan.

Voedsel

Afrika zal de rest van de wereld van steeds meer voedsel voorzien. Van de ongebruikte landbouwgronden in de wereld ligt 60 procent in Afrika, zegt Lopes. In Azië, Latijns-Amerika en Afrika wil de groeiende middenklasse 'vlees eten, een westers eetpatroon volgen'. De irrigatie die nodig is om al die grond in Afrika productief te maken wordt rendabel en winstgevend. Je ziet het aan een land als Ethiopië, zegt Lopes, waar binnen- en buitenlandse bedrijven grootschalige landbouwbedrijven opzetten. Dat botst nogal eens met de rechten van de plaatselijke bevolking. Het is niet nodig en onverstandig die rechten te schenden, vindt Lopes en hij propageert een combinatie van industriële landbouw en steun aan kleine boeren, die mogelijkheden hebben in iets als de groeimarkt van duurdere biologische groenten.

Technologie

Vanuit een enorme achterstand slaat Afrika een heleboel stappen over en loopt voorop bij technische innovatie. In de gevestigde economieën verloopt innovatie vaak moeizaam omdat de grote ondernemingen log zijn en veranderingen veel kapitaal en risico met zich meebrengen. Afrika heeft daarvan weinig last. Lopes' geliefde voorbeeld is mobiel bankieren.'De invoering van geldautomaten ging hier niet lekker, zij moesten worden bijgevuld. Klanten konden niet zeer kleine bedragen innen, terwijl de meesten dat het liefst doen. Via de mobiele telefoon kun je ook 5 dollar opnemen.' Kijk, dat is het grote voordeel als je vanuit een achterstand anderen voorbijsprint, zegt Lopes met een tevreden glimlach.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.