'Je moet worden gezien als een instantie met tanden'

In gesprek met Chris Fonteijn, bestuursvoorzitter ACM

Ziekenhuizen en verzekeraars moeten zeker samenwerken, vindt voorzitter Chris Fonteijn van de Autoriteit Consument en Markt. Als de patiënt maar profiteert.

Chris Fonteijn. Beeld anp

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft vandaag in een 'leidraad' bepaald dat ziekenhuizen en verzekeraars gerust samen medicijnen mogen inkopen, zonder dat ze bang hoeven te zijn voor de knoet van de mededingingspolitie. Op gebied van inkoop van medicijnen mag dus veel meer worden samengewerkt dan iedereen dacht. Vorig jaar bleek ook al dat huisartsen en fysiotherapeuten veel meer mochten samenwerken.

Heeft de buitenwereld eigenlijk een veel te streng beeld van u?

Fonteijn: 'Het is wel goed als de buitenwereld denkt dat wij streng zijn. Je moet worden gezien als een instantie met tanden, een die geloofwaardig en afschrikwekkend is.'

Sommige ziekenhuizen en verzekeraars denken al dat deze nieuwe vrijheid kan leiden tot een nationaal inkoopbureau. U ook?

'Ik zeg geen ja en geen nee. Het klinkt natuurlijk wel mooi, dat begrijp ik wel. Het is wel zo dat ziekenhuizen én verzekeraars mogen samenwerken. Dus als je dat optelt, kom je een heel eind. Als ze zich maar aan de regels houden. Bijvoorbeeld dat de samenwerking maar over een beperkt deel van hun omzet gaat.'

Van u mogen alle ziekenhuizen samenwerken om bijvoorbeeld paracetamol in te kopen. De apotheken mogen dat niet. Is dat niet raar?

'Apotheken hebben al een grote inkoopconcentratie. In die markt zijn drie grote inkopers actief. Bovendien gaat het bij apotheken om middelen die bijna altijd door meerdere partijen worden aangeboden.

'De ziekenhuizen hebben veel meer te maken met middelen die maar door een of twee farmaceutische bedrijven worden geleverd, bijvoorbeeld omdat er patent op rust of dat nog maar net is afgelopen. Tegen die marktmacht moeten we ze helpen wapenen. Deze leidraad beperkt zich ook tot geneesmiddelen. Ziekenhuizen moeten bij de inkoop van injectienaalden of verband de gewone concurrentieregels volgen. Want in die markt hebben de producenten veel minder macht.'

De Veilige Haven

Ziekenhuizen en verzekeraars mogen, bij de inkoop van medicijnen voor ziekenhuizen, samenwerken zo veel ze willen. Als ze zich maar aan drie regels houden, die samen 'de veilige haven' voor gezamenlijke inkoop heten, zullen van de ACM geen last hebben:

-Het mag in omvang niet de spuigaten uit lopen. Voor ziekenhuizen mag het gaan om maximaal 15 procent van hun omzet, voor verzekeraars om 5 procent.

-Partijen mogen niet willekeurig worden buitengesloten, al mogen deelnemers aan een inkoopcombinatie wel openbare criteria aanleggen voor wie mag meedoen.

-De inkoopcombinatie legt de deelnemers niets onnodigs in de weg, bijvoorbeeld als hij zou willen uittreden.

Zzp'ers is een groep met nauwelijks marktmacht. Met marktmacht als criterium zou er veel meer moeten mogen. Mogen zij nu ook samenwerken?

'Ik zie wel een groot verschil. Deze leidraad gaat over samenwerking bij inkoop. Als die goedkoper wordt, komt dat volgens de economische theorie ten goede aan de consument, want de lagere prijs wordt meestal doorgegeven. Maar als zzp'ers, die hun arbeid of diensten verkopen, gaan samenwerken, dan is dat een samenwerking in de verkoop. En die komt in de regel alleen ten goede aan hun eigen portemonnee. Dus ik denk niet dat we op dat vlak coulant zullen zijn.'

Beeld van de apotheek van het UMCG in Groningen. Een gezamenlijke inkoop van medicijnen kan ziekenhuizen veel geld schelen. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Is dat hele idee van concurrentie in die gereguleerde markt niet veel te ver doorgeschoten?

'Dat vind ik niet. Huisartsen moeten bijvoorbeeld niet hun klanten per postcode gaan verdelen, dat accepteren we niet. En het is ook heel goed dat de verzekeraars zich van elkaar onderscheiden zodat er keuze is voor de consumenten. En dat we ziekenhuisfusies beoordelen, want voor de patiënten is het, alweer, goed dat ze kunnen kiezen tussen meerdere ziekenhuizen.

'Tegen de huisartsen hebben we vorig jaar gezegd: als jullie willen samenwerken, en het is in het voordeel van de patiënt, doe dat dan gewoon. Als dat nadelen blijkt te hebben voor patiënten, dan merken we dat wel aan de klachten die er komen. En als wij dan vinden dat de samenwerking niet door de beugel kan, krijg je altijd nog de mogelijkheid om ermee te stoppen voordat wij met een boeteprocedure komen.'

Wat is een leidraad nu eigenlijk?

'Een leidraad verduidelijkt de bestaande regels. We zien soms dat gewenste samenwerkingen niet tot stand komen, en dat partijen dan zeggen: het mag niet van de ACM. In zulke gevallen verduidelijken we soms wat er mag. Bijvoorbeeld in dit geval over de inkoop van medicijnen.

We zouden kunnen zeggen: doet u maar wat u wilt, en als het strafbaar is merkt u het wel. Dat is hoe onze collega's in andere landen en de Europese Commissie het doen. Wij gaan dus iets verder; wij verduidelijken onze interpretatie van de regels vooraf. Dat deden we vroeger minder. Het is ook wel iets van mij.'

Geen carte blanche

Ziekenhuizen en verzekeraars mogen, bij de inkoop van medicijnen voor ziekenhuizen, samenwerken zo veel ze willen. Als ze zich maar aan drie regels houden, die samen 'de veilige haven' voor gezamenlijke inkoop heten, zullen van de ACM geen last hebben:

het mag in omvang niet de spuigaten uit lopen. Voor ziekenhuizen mag het gaan om maximaal 15 procent van hun omzet, voor verzekeraars om 5 procent. Partijen mogen niet willekeurig worden buitengesloten, al mogen deelnemers aan een inkoopcombinatie wel openbare criteria aanleggen voor wie mag meedoen. De inkoopcombinatie legt de deelnemers niets onnodigs in de weg, bijvoorbeeld als hij zou willen uittreden.

Als vissers moeten samenwerken op milieugebied maar niet weten of het wel mag, dan geeft u hun geen uitsluitsel. Gaat het om de zorg, dan doet u dat wel.

'We hebben echt niet de capaciteit om alle vragen te beantwoorden. Maar als er een publiek belang in het geding is, zetten we een stapje extra. In de zorg zien we dat sommige samenwerkingen goed zouden zijn voor de patiënten en de verzekerden, maar niet tot stand komen omdat men bang is voor de Autoriteit Consument en Markt. Zoals nu bij de ziekenhuizen, die steeds meer heel dure geneesmiddelen moeten kopen en geen vuist kunnen maken tegen de grote farmaceutische bedrijven. Zonder een verduidelijking van onze kant, komen die samenwerkingen dan niet tot stand.'

Werd u als de boeman gebruikt?

'Een beetje wel, ja. Maar dat is niet erg. Het is soms wel makkelijk om te zeggen: samenwerken mag niet van ACM. In beginsel mag je samenwerken, tenzij dat negatieve gevolgen heeft voor de mededinging.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.