Hoe kon het de afgelopen dagen toch weer zo mis gaan bij ING?

De slecht afgestelde maatschappelijke antenne van ING

De cliëntèle en de werknemers van ING keerde zich tegen de exorbitante salarisverhoging van ING-topman Hamers, dus zag president-directeur Jeroen van der Veer zich gedwongen zijn besluit terug te draaien. Maar daarmee is de kous niet af. Er komt nog een nieuwe ronde.

Ralph Hamers, CEO van ING Foto anp

Zoek de verschillen: 'We hebben onvoldoende ingeschat welk signaal er van de variabele beloning uitging naar de samenleving.' En: 'Wij realiseren ons dat we de publieke reactie in Nederland op deze duidelijk gevoelige kwestie hebben onderschat'.

Het eerste citaat is van toenmalig ING-topman Jan Hommen, die in maart 2011 in de Volkskrant liet weten dat hij vanwege de grote maatschappelijke ophef afzag van zijn bonus van 1,25 miljoen euro. Oud-Shell-topman Jeroen van der Veer was destijds commissaris bij ING. Het tweede citaat is van dinsdagochtend, van inmiddels president-commissaris Van der Veer, die aankondigde dat ING na drie werkdagen het voorstel intrekt om topman Ralph Hamers een loonsverhoging van 50 procent te geven, tot 3 miljoen euro. Dat had Hamers volgens Van der Veer verdiend omdat hij 'Eredivisie is, maar Jupiler League wordt betaald'.

In de zeven jaar tussen beide mea culpa's was er in het van de crisis herstellende en bezuinigende Nederland geregeld ophef over stijgende topinkomens. Bankiers werden met de nek aangekeken omdat ze (mede)schuldig waren aan die crisis. En 'bonusbaron' Rik van Slingelandt kreeg in 2015 nog alle hoeken van de Tweede Kamer te zien omdat hij ABN Amro-baas Gerrit Zalm een bonus van een ton wilde geven. GroenLinks-voorman Jesse Klaver wilde toen al niet weten 'in welk universum' commissarissen leefden die bankiers extra wilden belonen. Hoe kon het de afgelopen dagen dan toch weer zo misgaan bij ING?

Inschattingsfout

Naar het antwoord is het gissen, want Jeroen van der Veer wil het besluit niet verder toelichten; daarmee het advies van pr-specialisten negerend dat je je in dit soort gevallen kwetsbaar moet opstellen door je fout openlijk toe te geven in een interview, in plaats van via een korte persverklaring. Maar duidelijk is dat Van der Veer, nadat de ING-commissarissen al een paar jaar waarschuwden dat de beloning van Hamers 'zorgwekkend' ver achterbleef bij zijn vergelijkbare Europese collega's, dacht dat het wel weer kon. Ook al zijn er volgende week verkiezingen, waarmee hij politici een scoringskans bood die ze niet konden laten lopen, al hadden ze het gewild.

Die formidabele inschattingsfout is om een aantal redenen opmerkelijk. Sinds beloningsplannen voor de top wel eens worden weggestemd, weten commissarissen dat het verstandig is gevoelige plannen vooraf toetsen bij grote aandeelhouders. Van der Veer weet dat ook, want in 2008 werd zijn eigen langetermijnbonus als baas van Shell weggestemd. En vorig jaar nog trok Philips op het laatste moment het plan in om president-commissaris Van der Veer 22,2 procent meer te betalen. Dit om via 'verdere discussies met aandeelhouders eerst bredere consensus' te krijgen. Maar de 50 procent extra voor Hamers, die de afgelopen dagen tot woedende reacties leidde, lijkt niet vooraf gesondeerd te zijn bij grote beleggers.

Tekst gaat verder na afbeelding.

Wassenaar

Dat Van der Veer een verhoging van 2 naar 3 miljoen euro geen probleem vond, is op zich begrijpelijk. In zijn laatste jaar als topman van Shell (2009) was zijn eigen beloning 9,4 miljoen euro. Die jaren als Shell-baas bracht hij vooral in vliegtuigen door, op weg naar onderhandelingen met de groten der aarde. Zoals in 2006, in de datsja van de Russische president Vladimir Poetin, zoals de VVD na het aftreden van Halbe Zijlstra nooit meer zal vergeten. Om het clichébeeld van een elitaire topman zonder contact met het gewone volk te vervolmaken woont Van der Veer ook nog eens in Wassenaar en is hij voorzitter van Het Concertgebouw Fonds.

Zo bezien is zijn falende maatschappelijke antenne misschien begrijpelijk. Maar collega-commissarissen als Henk Breukink (de voorzitter van de beloningscommissie van ING, in 2015 aanwezig in de Kamer) en oud-CDA-premier Jan Peter Balkenende (van de naar hem genoemde norm, en van de normen en waarden) zagen blijkbaar ook geen probleem. Of ze zagen dat wel, maar Van der Veer wilde niet luisteren. Volgens mensen die met hem werken kan de oud-Shell-baas even briljant als wereldvreemd zijn. En hij wilde deze klus nog even klaren, voor hij stopt als president-commissaris van ING.

Kabinet

Toen de klanten en werknemers van ING steeds luider begonnen te morren en een directe confrontatie met het kabinet dreigde, werd Van der Veer maandagavond na een kleine week stoïcijns volharden in het eigen gelijk alsnog gedwongen de voorgestelde beloningssprong in te trekken. Dat bezorgt hem een kras op zijn reputatie. Hamers moet het door alle commotie dit jaar doen met een loonsverhoging van 2,2 in plaats van 50 procent; de hele dag werd op sociale media smalend gevraagd of hij met deze Jupiler League-beloning nu dus vertrekt naar de City of Wall Street.

ING gaat volgend jaar een nieuwe poging doen de bestuursvoorzitter een 'concurrerende' beloning te geven. De grootste bank van Nederland vindt namelijk nog steeds dat Hamers te weinig verdient in vergelijking met zijn internationale collega's. Het voorstel is volgens de verklaring ingetrokken vanwege de publieke ophef, niet vanwege de inhoud.

Dat nieuwe voorstel komt niet meer van Jeroen van der Veer, die na de aandeelhoudersvergadering van 23 april stopt bij ING, maar van zijn opvolger als president-commissaris, Hans Wijers. De oud-AkzoNobel-topman lag vier jaar geleden al eens onder vuur, toen hij als president-commissaris van Heineken de bonuseisen voor het topmanagement tussentijds verlaagde. Van een voormalig D66-minister en internationaal gelouterd commissaris en bestuurder mag verwacht worden dat hij de volgende loonsverhoging voor Hamers beter voorbereidt, na het tweede fiasco in zeven jaar. Maar met de slecht afgestelde maatschappelijke antenne van ING is dat toch even afwachten.


Wat zijn de gevolgen van de misser van ING?

ING mag dan de flinke salarisverhoging van topman Hamers hebben teruggedraaid, voor Tweede Kamer en kabinet is dat geen reden af te zien van maatregelen om bankierssalarissen te matigen.

ING is gezwicht voor de zware maatschappelijke en politieke druk en trekt de omstreden verhoging van de beloning van topman Ralph Hamers in. De raad van commissarissen van de bank wilde zijn totale beloning met de helft verhogen naar 3 miljoen euro, maar ziet daarvan af onder druk van de felle reacties die dat voorstel teweegbracht in politiek en maatschappij: 'We hebben de publieke reactie onderschat'.

Naar aanleiding van de commotie rondom de salarisverhoging van ING-topman Hamers, vraagt Peter de Waard zich af: Moet de regering ING weer nationaliseren als Postbank 2.0?