Interviews Milieu

‘Het moet wel leuk blijven’: Wat doet de gemiddelde Nederlander voor het klimaat?

Op eigen houtje de wereld gaan zitten verbeteren, daar gelooft de gemiddelde Nederlander niet zo in. Het moet bovendien niet al te moeilijk zijn. En liefst ook nog wat opleveren, behalve ongrijpbaar milieuvoordeel. Een rondgang langs de overwegingen van meer en minder milieubewuste Nederlanders.

Marja de Jonge met haar bakfiets op de fietssnelweg in Wassenaar. Beeld Simon Lenskens

‘Ik lever maar een klein aandeel’

Filefrustratie leidde bij vastgoedmanager Marja de Jonge (31) tot meer milieuvriendelijk gedrag. Nu brengt haar Urban Arrow Family, een joekel van een elektrische bakfiets, haar dagelijks 22 kilometer - enkele reis - van Den Haag naar haar werk in Leiden. Onderweg zet ze haar twee kinderen af bij het dagverblijf. Geen filestress, wél dagelijks anderhalf uur beweging in de pocket, en oh ja: het milieu wordt er ook beter van.

Stimulering vanuit de overheid is essentieel voor een groenere samenleving, zegt De Jonge: vanuit de burger of het bedrijfsleven zal het niet snel komen. ‘Dat zie je ook in de vastgoedsector: pas als er strengere milieuwetgeving komt, volgen investeringen. Het is jammer, maar zonder wet- en regelgeving gebeurt het niet. De overheid moet het voortouw nemen. Met harde en zachte hand.’

Een voorbeeld van de zachte hand is de perfect geasfalteerde snelfietsroute, een brede, goed verlichte en vaak minimaal onderbroken fietsroute gericht op langere afstanden. Deze, van Leiden naar Den Haag, was in 2013 een van de eerste in Nederland. Prompt nam het aantal fietsers tussen Wassenaar en Den Haag met dertig procent toe, volgens de provincie Zuid-Holland.

De Jonge sloot zich afgelopen voorjaar bij hen aan; één van de twee gezinsauto’s ging de deur uit en de opbrengst leverde deze geavanceerde elektrobakfiets op. Het scheelt ruim honderd euro lasten in de maand.

‘We zijn al twee jaar bezig met vegetarisch eten, ook voor de gezondheid’, zegt De Jonge. ‘We hebben geen droger meer, geen waterkoker. Ik lever zo natuurlijk maar een klein aandeel aan een beter milieu. Maar het gaat ook om het voorbeeld dat ik geef aan mijn kinderen. Als we allemaal een beetje mee doen, dan lukt het wel.’

Als er geen elektrische fietsen en geen snelfietsroutes waren geweest, hoe was ze dan naar haar werk gegaan? Ik ga weleens met de trein, zegt De Jonge. Na enige twijfel: ‘maar in dat geval had ik mijn auto niet weggedaan’.

‘Ik wil ook nog een beetje lol hebben’

George van der Sleen met zijn motor bij het BP tankstation in Hoofddorp. Beeld Simon Lenskens

George van der Sleen (43) zegt het maar eerlijk, terwijl hij van zijn bloedsnelle Ducati-motor afstapt: een beter milieu begint niet bij hem. Hij heeft het wel ooit geprobeerd, zo’n gesubsidieerde hybride Mitsubishi PHEV met benzine- en elektrische motor. Maar het reed voor geen meter.

Drie jaar geleden ging de hybride daarom de deur uit en nu rijdt de ict-consultant zijn jaarlijkse 60 duizend kilometer op de motor of in een Audi A6, ‘gekozen vanuit een stukje beleving’. Openbaar vervoer is geen optie, daarvoor liggen de plaatsen waar hij werkt te ver uit de buurt. Hij heeft destijds wel een Tesla overwogen, zo’n snelle elektrische auto. Maar hij vond dat er te weinig laadpalen waren.

‘Op het moment dat ze de boel goed geregeld hebben, wil ik best meedoen,’ zegt Van der Sleen. ‘Maar ik ben niet zo principieel.’

Van der Sleen is zich bewust van de schade die de mensheid aan het milieu toebrengt. ‘Mijn twee kinderen moeten straks ook nog een wereld hebben’, zegt hij bij het Total-pompstation langs de A4 bij Schiphol. Thuis in Delft scheidt hij keurig al het afval. Hij eet wat minder vlees, eigenlijk vooral om gezond te blijven. Hij staat niet de juichen bij de aanblik van al die windmolens achter zijn huis, maar accepteert ze.

Maar wat is nou eigenlijk de invloed die één burger kan hebben? Je kunt wat korter douchen, elektrisch rijden, zegt Van der Sleen, maar de vleesproductie, de industrie: dat zijn de ergste vervuilers. Het initiatief moet komen van de overheid en het bedrijfsleven. De klimaatafspraken van Parijs, het klimaatakkoord dinsdag in Nederland, Van der Sleen vindt het een goede zaak. De burger heeft een duidelijk plan nodig.

‘Dit soort akkoorden zijn een kapstok om verandering aan op te hangen. Maak een schema voor hoe we over tien, vijftien jaar onze uitstoot verminderen, overtuig me ervan dat de maatregelen werken, en dan draag ik graag mijn steentje bij.’ Hij grinnikt. ‘Maar daar verschuil ik me natuurlijk ook een beetje achter.’

Hoe dat straks met de motor moet, als iedereen elektrisch gaat rijden, dat weet hij trouwens nog niet. Hij tikt op de glanzende brandstoftank van zijn Ducati, en glimlacht. ‘Ik werk hard. Ik wil ook nog een beetje lol hebben in het leven.’

‘Naar Texel in plaats van vliegen’

Esther van den Berg is net terug van een weekendje Ibiza. Beeld Simon Lenskens

Bruinverbrand komen ze door Arrivals 1, net terug van Ibiza. Economiedocente Esther van den Berg (41) vliegt een keer of twee per jaar voor een een paar dagen naar de zon. Bankier Stefanie, die niet met leeftijd of achternaam in de krant wil, vliegt deze zomer vijf keer heen en weer naar Ibiza. ‘Ik ben niet zo van de lange vakanties’, zegt Stefanie. ‘Ik ga liever een paar keer een lang weekend.’

Bij de gemiddelde westerling bestaat een groot deel van de carbon footprint, de hoeveelheid CO2 die iemand genereert, uit vliegreizen. Bij Stefanie zeker. Gevraagd of ze niet een keertje een weekend naar Maastricht kan gaan in plaats van naar Ibiza, is ze even stil, slaakt een diepe zucht, en zegt: ‘Maastricht, ja jeetje. Maastricht. Nee, ik gun mijzelf dit gewoon.'

Veel mensen willen best meedoen met het klimaat verbeteren, maar het moet niet te veel geld of moeite kosten. Led-lampjes: betaalbaar en praktisch. Moeten we betalen voor een plastic tasje? Nemen we er zelf eentje mee. Maar een vliegreis naar de zon overslaan om uitstoot te besparen? Vergeet het maar. Behalve voor de meest bewuste consumenten blijken grote concessies qua levensstijl vaak een brug te ver.

Hoewel: Van den Berg sloeg vorig jaar een vliegreis over, met vriend en twee kinderen. Het werd Texel in plaats van Portugal, omdat de vliegreis het milieu te veel belast. Ze overwegen een elektrische auto, zijn bezig met energie besparen in huis, eten minder vlees. ‘Daar dacht ik tien jaar geleden helemaal niet over na’, zegt Van den Berg. Toch zegt ze: verandering moet van bovenaf worden opgelegd.

‘Een vliegtaks, duurder vlees, anders doen mensen het niet’, zegt zij. ‘Iedereen klaagt over files, maar stapt vervolgens gewoon in de auto.’ Stefanie gelooft meer in verandering van onderaf; bewustzijn moet zich verspreiden om een gedragsverandering te veroorzaken. Niemand die haar verplichtte afgelopen winter haar huis beter te isoleren, toch deed ze het.

‘Er zijn al genoeg wetten tegen vervuiling, maar toch laten mensen nog steeds ontzettend veel rotzooi achter op het strand’, zegt zij. ‘Pas als iets leeft op individueel niveau, kan regelgeving echt aanslaan.’

’Wij voegen jaarlijks een beetje energie toe’

Henk de Wit en zijn echtgenote Carla de Wit- van Burkom op de foto met hun zonnepanelen. Beeld Simon Lenskens

Nog voordat Henk de Wit (87) goed en wel is gaan zitten, weet hij al te melden dat ze in Gelderland 4.500 laadpalen voor elektrische auto’s gaan plaatsen. Zelf schafte De Wit, gepensioneerd projectleider van NOS Radio, al in 2005 - of misschien was het 2006 - met zijn echtgenote Carla de Wit-Van Burkom een hybride Toyota Prius aan. ‘Meer uit nieuwsgierigheid naar nieuwe techniek dan uit milieubewustzijn, vrees ik’, grinnikt hij in zijn huiskamer te Zeewolde.

Dat belette het echtpaar niet om vier jaar geleden twaalf zonnepanelen op hun dak te zetten, net als veel anderen in de straat. Een beetje uit financieel oogpunt, ze betalen zichzelf op termijn immers terug, maar vooral in het belang van het klimaat. ‘Ik heb een kleinzoon van zeventien’, zegt De Wit. ‘Die wil ik graag wat nalaten, in de zin van een planeet waar je wat mee kunt.’

Nu wekken ze elk jaar iets meer energie op dan ze verbruiken. De Wit vreest dat voedselschaarste en energietekorten op termijn voor grote problemen kunnen zorgen, misschien zelfs conflicten. ‘Want als je te weinig hebt, heb je de neiging om ongevraagd bij de buren te komen eten. Daarom is het zo belangrijk dat landen wereldwijd met elkaar spreken over het klimaat en andere zaken; eeuwenlang gebeurde dat niet’.

Tegelijk heeft hij vertrouwen in het vermogen van mensen om problemen op te lossen: zie de snelle opkomst van groene alternatieven voor fossiele brandstoffen. ‘Toen ik opgroeide in de jaren '30, met uitzicht op het Amsterdamse Muiderpoortstation, vertrok daar stoomlocomotief na stoomlocomotief,’ zegt De Wit. ‘Ik denk dat, wanneer mensen over honderd jaar ontdekken dat wij hier ooit allemaal met benzineauto’s rondreden, ze stomverbaasd zullen zijn.’

Is het geen druppel op een groeiende plaat, een paar van die zonnepanelen op je dak? ‘Die manier van denken leidt al snel tot de conclusie: laat een ander het maar doen, want het helpt toch niet,’ zegt De Wit. ‘Dat is in feite een asociale houding.’

Zo verbetert u de wereld

Ook u moet eraan geloven. Om de klimaatafspraken na te komen moet elke inwoner van Nederland 5.000 kilogram minder CO2 per jaar uitstoten, het gewicht van een olifant. Maar hoe dan? Bekijk het in onze klimaatteller.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.