'Groepen die niet vooraan staan hebben het extra lastig'

Wat zegt een huidskleur over de kansen op de arbeidsmarkt?

Beeld Arno Bosma

'Het is lastig vast te stellen of discriminatie op de arbeidsmarkt toe- of afneemt. Maar dat er een flink probleem is, daar zijn alle betrokkenen het over eens. Wie een migrantenachtergrond heeft, staat op achterstand bij het vinden van werk of carrière maken als die baan er wel is. Doorslaggevend bij het aannemen van nieuwe collega's is nog altijd dat een kandidaat wordt gekozen die op 'ons' lijkt. Omdat dit veelal onbewust gebeurt, is het een lastig te bestrijden en hardnekkig probleem. Wat ook niet helpt: het opkomend nationalisme.

De cijfers zijn veelzeggend en schommelen al jaren rond hetzelfde niveau. Van de autochtone beroepsbevolking heeft iets meer dan 75 procent een baan, van de allochtonen ligt dat met 50 procent aanzienlijk lager. De werkloosheid is drie keer hoger onder mensen met een migrantenachtergrond. Toch laten de verschillen zich niet alleen verklaren uit discriminatie. Allochtonen hebben bijvoorbeeld een lager opleidingsniveau en een hogere opleiding vergroot de kansen op werk.

Beeld Arno Bosma

Hardnekkig probleem

'Het uitsluiten van migranten is een hardnekkig probleem en omdat het vaak onbewust gebeurt kost het heel veel moeite dat te veranderen', zegt Iris Andriessen, onderzoekster bij het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Zij heeft met onderzoeken als 'Liever Mark dan Mohammed?' met nepsollicitaties al een aantal maal aangetoond dat een autochtoon met dezelfde opleiding en cv veel betere kansen heeft op een baan dan een allochtoon.

Campagnes van de overheid, grotere en kleinere initiatieven om personeelsmanagers bewust te maken van vooroordelen, niemand kan zeggen wat het oplevert. Dat is bijna niet te meten, omdat onderzoekers dan zouden moeten meekijken bij sollicitatieprocedures. Andriessen: 'Wat lijkt te werken is hr-managers trainen in het herkennen en corrigeren van onbewuste vooroordelen over groepen voordat ze een selectiebeslissing moeten nemen. Maar het effect daarvan verdwijnt weer vrij snel omdat ze daarna weer worden beïnvloed door de beelden die ze uit de maatschappij meekrijgen. Het vraagt met name voor kleine bedrijven een enorme investering om de manier van selecteren te veranderen.'

Nederland is er altijd van uitgegaan dat de problemen rond integratie zich vanzelf zouden oplossen, zegt Hans Siebers, hoofddocent culturele diversiteit in organisaties aan de Universiteit van Tilburg. 'Het was een kwestie van tijd, dachten we. Migranten zouden kansen krijgen, konden zich bewijzen en dan was het probleem opgelost. We zien nu bij de tweede en derde generaties dat het zo niet werkt.'

Etnisch profileren

'Mijn naam klinkt wit, dat is een troef.' De aanhouding van Typhoon heeft de discussie over discriminatie deze week op scherp gezet. Tijd om de statistieken te laten spreken over racisme bij de politie, op de arbeidsmarkt en in het onderwijs. En de mensen die het treft. (+)

Discriminatie door de politie: dit zijn de feiten. (+)

Het onderwijs is net de echte maatschappij. En dus komt ook op scholen en universiteiten racisme voor. (+) De grote vraag: is het structureel of betreft het incidenten?

Waar de VVD de zaak rond Typhoon relativeert, overheerst bij PvdA-leider Samsom de woede. (+) 'Etnisch profileren door politie is discriminatie en schadelijk'


Persoonlijkheidskenmerken

Bedrijven zijn al jaren bezig met allerlei initiatieven rond het bevorderen van diversiteit, zegt Jannes van der Velde namens werkgeversorganisatie AWVN. De arbeidsmarkt helpt volgens hem niet mee. 'Voor veel banen zijn nu heel veel mensen beschikbaar. Groepen die niet vooraan staan hebben het dan extra lastig. Dat is niet goed, maar dat is wel de realiteit.'

Sollicitanten met een migratieachtergrond hebben het volgens Siebers vooral moeilijk omdat het bij beoordeling en selectie steeds minder gaat om kwaliteit en kwantiteit van het werk en de juiste papieren. Er wordt steeds meer naar persoonlijkheidskenmerken gekeken, die er voor het vervullen van de functie niet toe doen. 'Door het groeiend nationalisme zijn we meer dan ooit op zoek naar verschillen. Nederland onderscheidt zich graag als een liberaal, progressief en direct volk dat hecht aan gendergelijkheid. Daarbij dichten we iemand met een migratieachtergrond andere normen en waarden toe. We moeten terug naar beoordelen en selecteren op wat mensen kunnen en kennen, niet op wat ze zijn.'

Het is in elk geval positief dat het debat is opgelaaid, vindt Andriessen van het SCP. 'Je ziet dat mensen zich niet meer in een hoek laten zetten. Het doet me denken aan de eerste vrouwen in de vrouwenbeweging. Boos worden als onderdeel van het emancipatieproces. Na de vrouwen, nu de minderheden.'

Hoe zit het met racisme op scholen en universiteiten?

Het onderwijs is net de echte maatschappij. En dus komt ook op scholen en universiteiten racisme voor. De grote vraag: is het structureel of betreft het incidenten? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.