Vmbo-leerlingen nemen deel aan een examentraining.
Vmbo-leerlingen nemen deel aan een examentraining. © ANP

Minder havisten naar vwo, minder vmbo'ers naar havo

Stapelen van opleidingen komt steeds minder voor. Een zorgwekkende ontwikkeling, vinden deskundigen. Laatbloeiers en kinderen uit lagere sociale milieus worden de dupe.

Het aantal scholieren en studenten dat opleidingen stapelt, neemt af. Minder vmbo'ers gaan na het examen naar de havo, minder havisten stromen door naar het vwo. Laatbloeiers en kinderen uit lagere sociale milieus zouden daarvan de dupe zijn, omdat ze eindigen met een lager diploma dan ze aankunnen.

Reguliere routes

In 2010 ging 18 procent van de afgestudeerden door naar de havo, in 2013 was dat nog maar 13 procent

Vooral leerlingen uit de gemeng-de/theoretische leerweg van het vmbo zijn minder gaan stapelen. In 2010 ging 18 procent van de afgestudeerden door naar de havo, in 2013 was dat nog maar 13 procent. Het aantal havo-scholieren dat doorstroomde naar het vwo daalde in drie jaar van 3,7 naar 3 procent.

Het aantal scholieren dat de reguliere routes volgt, groeit daarentegen. Meer vmbo'ers gaan naar het mbo, meer havisten naar het hbo, meer vwo'ers naar de universiteit. Dat blijkt uit De staat van het onderwijs - Onderwijsverslag 2013/2014. Deze jaarlijkse publicatie van de Inspectie van het Onderwijs werd woensdag gepresenteerd.

Zorgelijke ontwikkeling

Deze cijfers laten zien dat het systeem steeds verder dichtgetimmerd raakt. Als je als 12-jarige op het vmbo terechtkomt, kom je haast niet meer op de havo

Edith Hooge, hoogleraar onderwijsbestuur aan de Universiteit van Tilburg

In het mbo wordt eveneens steeds minder gestapeld, bijvoorbeeld van mbo-2 naar mbo-3. Het aantal afgestudeerde mbo'ers dat doorstroomt naar het hbo neemt ook af, net als het aantal hbo-afgestudeerden dat doorstroomt naar de universiteit.

Edith Hooge, hoogleraar onderwijsbestuur aan de Universiteit van Tilburg, noemt het een zorgelijke ontwikkeling. 'Deze cijfers laten zien dat het systeem steeds verder dichtgetimmerd raakt. Als je als 12-jarige op het vmbo terechtkomt, kom je haast niet meer op de havo.'

Hooge vreest dat veel kinderen daardoor niet de gelegenheid krijgen het beste uit zichzelf te halen. 'Daarvoor zijn ruimhartige doorstroommogelijkheden nodig en die mogelijkheden moeten ook worden benut. Dat gebeurt nu niet.'

Vooral laatbloeiers en kinderen van laagopgeleiden zouden daardoor niet de kans krijgen op te klimmen, stelt hoogleraar Hooge. 'Hoe vroeger je selecteert, hoe bepalender het is uit wat voor gezin je komt. Stop je kinderen later in een hokje, dan hebben ze meer kans zich te ontworstelen aan hun milieu.'

'Economische bril'

Ik kijk met bewondering naar leerlingen die op het vmbo beginnen en uiteindelijk met een vwo-diploma eindigen. Maar het lijkt erop dat het vooral wordt ontmoedigd

Wim Kuiper, voorzitter van de vereniging voor christelijk onderwijs Verus

Wim Kuiper deelt de zorgen van Hooge. De voorzitter van de vereniging voor christelijk onderwijs Verus, waarbij ruim 2.200 scholen zijn aangesloten, meent dat het onderwijs is doorgeschoten in het streven naar efficiëntie. 'Er wordt te veel door een economische bril gekeken.'

Kuiper beweert dat 'een kronkelig onderwijspad' niet wordt gewaardeerd, omdat het geld kost. 'Ik kijk met bewondering naar leerlingen die op het vmbo beginnen en uiteindelijk met een vwo-diploma eindigen. Maar het lijkt erop dat het vooral wordt ontmoedigd.'

Hij wijst op de recentste cijfers uit het Onderwijsverslag, waaruit blijkt dat scholieren steeds minder vaak blijven zitten en sneller hun diploma halen. 'Het klinkt positief dat leerlingen soepel door het systeem rollen en de overheid heeft daar ook bewust op aangestuurd', zegt Kuiper, 'maar er is een keerzijde.'

Standaardroutes

Ze mogen niet meer met elke vooropleiding instromen in het hbo. Dat heeft stapelen ook lastiger gemaakt

Monique Vogelzang, hoofdinspecteur van de Onderwijsinspectie

Zo vraagt hij zich af of kinderen die rond hun 12de motivatieproblemen hebben of problemen thuis, wel de kansen krijgen die ze verdienen. 'Het lijkt erop dat kinderen met een moeilijke start nu naar het vmbo gaan en dan, huppakee, snel naar het mbo. We moeten ons afvragen of we dat wel willen.'

Volgens hoofdinspecteur Monique Vogelzang van de Onderwijsinspectie zijn er verschillende verklaringen voor de afname van het aantal stapelingen. Zo worden de verschillende schooltypen in het voortgezet onderwijs steeds meer uit elkaar getrokken. Naast categorale gymnasia komen er meer scholen die alleen vmbo bieden. 'Dat maakt het overstappen van het ene niveau naar het andere lastiger.'

Daarnaast wijst Vogelzang erop dat er meer standaardroutes in het onderwijs zijn ontstaan. Zo sluiten de profielen op het vmbo direct aan op bepaalde mbo-opleidingen. Bovendien zijn hbo-opleidingen eisen gaan stellen aan mbo'ers die willen doorstromen. 'Ze mogen niet meer met elke vooropleiding instromen in het hbo. Dat heeft stapelen ook lastiger gemaakt.'

Misschien wel gered door stapelen

Zo fietste hij een paar jaar later met zijn diploma, een bos bloemen en drie zoenen naar mevrouw Snel

Naam Henk Lardée (45)
Beroep directeur van een basisschool
Route mavo-havo-vwo-hbo

Met een havo/vwo-advies kwam Henk Lardée ooit in de brugklas op de Vlietschans in Leiden terecht. Door omstandigheden ging het niet zo goed met hem. Zijn vader was een paar jaar eerder overleden en als puber begon dat er flink in te hakken. Hij had last van migraine en een grote mond, deed zijn huiswerk niet altijd even goed en kwam op de mavo terecht.

Na het tweede jaar kreeg zijn moeder het vriendelijke verzoek hem van school af te halen, dus ging hij naar de Christelijke Mavo in Leiderdorp. Dat ging beter, al waren zijn eindexamencijfers 'niet goed, maar goed genoeg'.

Mevrouw Snel van Engels feliciteerde hem en vroeg wat hij nu wilde. Eerst naar de havo en dan naar het vwo, antwoordde Lardée. Hij wilde diergeneeskunde studeren. 'Je moet geloven in wat je kunt', zei ze. 'Alles wat jij wil, kun je ook.'

Terug op de Vlietschans toonde Lardée wat hij waard was eerst op de havo, toen op het vwo. Zo fietste hij een paar jaar later met zijn diploma, een bos bloemen en drie zoenen naar mevrouw Snel.

En nu? Voor diergeneeskunde werd hij uitgeloot, hij deed een jaartje rechten en kwam toen op de pabo terecht. Inmiddels is hij directeur van een van de grootste basisscholen van Nederland.

Dat stapelen, zegt Lardée nu, heeft hem misschien wel gered. Want als hij na de mavo naar het mbo had gemoeten, was hij er misschien uitgevlogen. Begrijp hem niet verkeerd, het mbo is fantastisch, maar voor hem was het niet uitdagend genoeg. Hij had gewoon wat extra tijd op de middelbare school nodig.

Eerst leren leren op de mavo

Dat stapelen, zegt ze, heeft haar veel gebracht. Ze denkt dat ze daardoor zowel praktisch als analytisch kan denken, wat goed van pas komt bij haar baan als programmasecretaris bij de VO-raad

Naam Myrthe van Groningen (29)
Beroep programmasecretaris bij de VO-raad
Route mavo-havo-hbo-wo

De basisschool van Myrthe van Groningen was een vrije school. En daarna had ze dus 'heel erg behoefte' aan een reguliere middelbare school, zegt ze. Dat bleek nog aardig tegen te vallen, want ze was niet gewend aan de manier waarop daar les werd gegeven. Moest ze opeens woordjes stampen, dat soort dingen.

Dat ging dat eerste jaar op het Stanislas College in Delft niet zo best, ondanks de huiswerkbegeleiding. Ze ging dus naar de mavo, 'om eerst maar eens te leren leren', zoals ze het zelf zegt. Met goede cijfers slaagde ze voor haar examen.

Ze bezocht open dagen op het mbo. Daar voelde ze zich niet thuis. Ze paste er niet, ze wilde meer dan er geboden werd. Als ze daar zou beginnen, zou het niet meer dan een tussenstation zijn.

De havo dan maar, want die bood de meeste mogelijkheden. Het examen ging prima, ze had zoiets al meegemaakt. Toen volgde een jaar highschool in de VS, in Bloomer Wisconsin, waarna ze in Den Haag begon met een hbo-opleiding Europese studies.

Ze stapelde nog even door, want na het hbo wilde ze nog een master doen. Zo belandde ze in Utrecht, waar ze een volgend diploma haalde.

Dat stapelen, zegt ze, heeft haar veel gebracht. Ze denkt dat ze daardoor zowel praktisch als analytisch kan denken, wat goed van pas komt bij haar baan als programmasecretaris bij de VO-raad, de sectororganisatie voor middelbare scholen.

Misschien is het nog niet eens voorbij. Ze zou wellicht ook nog wel willen promoveren. 'Ik hou gewoon van leren, denk ik.'