Ronald Duong en Teun van der Keuken, programmamakers van De Slag om Nederland/Brussel
Ronald Duong en Teun van der Keuken, programmamakers van De Slag om Nederland/Brussel © ANP

De Slag om Nederland: Ongemakkelijke onderbuik-tv die blijft verbazen

Populistische journalistiek met een elitair randje, zo kun je De Slag om Nederland het best omschrijven. In het tweede seizoen - dat maandag begint - nog meer onderbuik en onderzoek. Volkskrant.nl sprak met VPRO-programmamaker Roland Duong over de vette salarissen van corporatiedirecteuren, een teleurstellende Diederik Samsom, en over zijn eigen verbazing.

Wordt het weer net zo 'ongemakkelijk' als het eerste seizoen?
'Ja, ik denk het wel, al hebben we wel de bakens verzet; vorig seizoen lag de focus echt op ruimtelijke ordening, onze verwondering over publieke ruimtes. Het speerpunt is nu het openbaar bestuur, al zullen de raakvlakken met gebouwen blijven. Zo beginnen we met alle geldverspilling van woningcorporaties en hun directeuren, waarvan niemand nog maar enige verantwoordelijkheid heeft afgelegd. En de verantwoordelijken zelf krijg je niet te spreken. Wij hebben bijvoorbeeld geprobeerd Erik Staal van Vestia aan de lijn te krijgen. Dat is wel gelukt - hij nam zelf op, dat was wel grappig - maar hij wilde vervolgens geen commentaar geven.

Martin Kromwijk van het Rotterdamse Woonbron, dat de MS Rotterdam voor miljoenen heeft omgebouwd tot hotel annex congrescentrum - schitterend schip trouwens - was wél zo sportief om ons te woord te staan en te verantwoorden hoe het kan dat iets dat was begroot op 20 miljoen zo uit de klauwen kon lopen dat het iets van meer dan 200 miljoen werd. Maar je krijgt steeds hetzelfde te horen. Als corporaties iets met het geld kunnen doen, doen ze het, en als ze zien dat het misgaat is het vaak duurder om ermee te stoppen dan dat ze ermee doorgaan.'

In de eerste aflevering confronteren jullie corporatiedirecteuren ook met hun salarissen. Hoe reageren ze?
'Dat was erg grappig. Iets dat heel duidelijk wordt in onze uitzending is dat de heren veel te veel geld verdienen voor een betrekkelijk simpele job. De bezoldigingen liggen echt aan de hoge kant. Het werken voor bijvoorbeeld een kleine corporatie met enkele duizenden huizen is absoluut geen ingewikkelde baan, maar zo iemand verdient wél meer dan balkendendenorm. Wij vinden het vreemd dat je zo'n bedrag kunt verdienen in de semi-publieke sector. Het is belachelijk veel geld, zeker als je je bedenkt dat een corporatie nooit failliet kan gaan. je verkoopt gewoon weer wat huurhuizen en je bent weer bij. Maar goed, zelf vinden ze het niet te veel, bleek al snel. Het bedrag past bij de statuur van ons werk, zeggen ze dan. Geweldig natuurlijk, want dan krijg je een telefoongesprek met iemand die verantwoordelijk is voor een paar duizend woningen, die dan zegt dat hij 40.000 minder is gaan verdienen en nu op de balkenendenorm zit, en dat dus prima vindt. Ja logisch, hij kan dat fluitend missen. Maar dat zegt natuurlijk wel wat... Stuitend. En stuitend dat men de verontwaardiging niet snapt.'

Jullie gaan vervolgens naar Diederik Samsom, waarom?  
'Corporatieland bleek PvdA-land, kwamen we achter. Directeur van een corporatie word je als je bestuurlijke ervaring hebt, maar een lidmaatschap van een politieke partij helpt ook mee, en dan vooral dat van de PvdA. Dit mechanisme wordt mooi uitgelegd in de uitzending door deskundige op dit gebied Aldert Dreimuller. Zelf is hij ook lid van de PvdA, en dat blijft hij ook, naar eigen zeggen juist om alle topfiguren weer de juiste mentaliteit te laten krijgen.
Maar goed, Samsom. Aan hem hebben we ook gevraagd wat hij van die salarissen vindt, die dus rond de balkenendenorm van zo'n 2 ton liggen. En we stelden voor om dit bedrag te verlagen naar de 'Samsomnorm': 100.000 euro, inclusief pensioen, maar Samsom wilde hier niets van weten. Hij noemde het een onhaalbare kaart en zei de balkenendenorm eigenlijk wel prima te vinden. Vond ik een beetje teleurstellend.'

Na de serie De Slag om Nederland volgt vanaf oktober De Slag om Brussel. In de eerste aflevering gaan jullie met een bus vol eurosceptici op weg naar Brussel, het was zeker makkelijk om die bus te vullen?
'Nou, dat viel nogal tegen. Die bus bleek bijzonder moeilijk vol te krijgen met echte diehard eurosceptici. Dat vond ik zelf nogal confronterend, want als je ze dan aanbiedt om ze naar de bestuurders zelf te brengen, geven ze niet thuis. Erg teleurstellend. We zijn ze gaan opzoeken op markten, zoals de Albert Cuyp - prijsschieten natuurlijk, voor wat betreft keiharde eurocritici - maar dan verdedigen zich door te zeggen 'ze luisteren toch niet'. Tegelijkertijd is het toch ontzettend zwak om dan niet mee te gaan.
Uiteindelijk konden we de bus wel vullen met 'genuanceerde sceptici'. Dat waren allemaal goed geïnformeerde mensen, die het niet eens zijn met Europese project en konden dat ook heel goed uitleggen. En daar konden die bestuurders in Brussel dan weer helemaal niet mee omgaan. Schokkend om dat mee te maken, Brussel is zo'n echte bubbel, mensen daar werken zich slag in de rondte, maar door al dat harde werken, snappen ze niet dat iemand het niet met hun eens is. En dus leggen ze het nóg maar een keertje uit.'

De Slag om Nederland, vanaf maandag 3 september, 20:25 uur op Nederland 2
Met Andrea van Pol, Teun van der Keuken en Roland Duong

De Slag om Brussel, vanaf maandag 15 oktober, 20:25 uur op Nederland 2
Met Teun van de Keuken en Roland Duong