De Afrika-collectie in het Wereldmuseum © Joost van den Broek/ de Volkskrant
De Afrika-collectie in het Wereldmuseum © Joost van den Broek/ de Volkskrant © UNKNOWN

Wereldmuseum Rotterdam wil Afrika-collectie afstoten

De volkenkundige musea maken zich ernstige zorgen over de plannen van het Wereldmuseum in Rotterdam om voor tientallen miljoenen euro delen van de collectie te verkopen.

Met het afstoten van onder meer de Afrika-collectie hoopt het museum een kapitaal te verwerven dat kan oplopen tot 60 miljoen euro. Volgens de collega-musea, waaronder het Tropenmuseum in Amsterdam en Museum Volkenkunde in Leiden, leidt dit tot onherstelbare schade aan het Nederlands cultureel erfgoed.

De volkenkundige musea, verenigd in de Stichting Volkenkundige Collectie Nederland (SVCN), hebben een brandbrief geschreven aan de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb, waarin ze hem met klem vragen om niet mee te werken aan de plannen van het Wereldmuseum. De gemeente Rotterdam is eigenaar van de collectie.

Inventarisatie
Bij de brief, in het bezit van de Volkskrant, is een inventarisatie gevoegd van collecties die volgens de SVCN absoluut voor Nederland moeten worden behouden.

Volgens Steven Engelsman, directeur van Museum Volkenkunde in Leiden en voorzitter van de SVCN, valt er niet meer te praten met Bremer. Daarom zag hij zich genoodzaakt Aboutaleb aan te schrijven. 'Andere musea kunnen nooit 60 miljoen opbrengen, de collecties zullen verdwijnen in handen van handelaren.'

Kapitaal
Het Wereldmuseum onderzoekt de mogelijkheden om verder te gaan als een museum gericht op kunst uit Azië. Door het afstoten van 'mindere' kunstwerken en de Afrika-collectie hoopt Bremer een kapitaal op te bouwen van tientallen miljoenen euro. Het rendement daarvan wil de directeur in de exploitatie steken, zodat het Wereldmuseum minder afhankelijk wordt van subsidies. De gemeente Rotterdam wacht op een concreet voorstel.

Bremer tilt niet al te zwaar aan de kritiek van de SVCN. Volgens hem moet er in tijden van bezuinigingen naar andere oplossingen worden gezocht. Hij wijst op de eis van staatssecretaris Zijlstra van Cultuur dat musea vanaf volgend jaar 17,5 procent van hun inkomsten uit eigen omzet halen. Het Wereldmuseum haalt nu al 40 procent inkomsten uit eigen omzet. 'Maar dat kan straks weer anders zijn. We leunen niet achterover, maar bereiden ons voor op een zware toekomst. Dat zouden anderen ook moeten doen.'

Leidraad
De museumdirecteur beklemtoont dat hij bij het afstoten van de collecties zal handelen conform de Leidraad voor Afstoting van Museale Objecten (LAMO), een door de Nederlandse musea opgestelde ethische richtlijn. SVCN-voorzitter Engelsman gelooft wel dat Bremer die leidraad naar de letter zal volgen, maar zegt dat hij ingaat tegen de geest ervan. 'De richtlijn is onder andere bedoeld om cultureel erfgoed voor Nederland te behouden. Nu dreigt het tegenovergestelde te gebeuren.'

De LAMO stond eind juni ter discussie toen MuseumGouda een topstuk van Marlene Dumas op de Londense veiling van Christie's verkocht. Het schilderij The Schoolboys leverde 1,2 miljoen euro op. Het werk was niet eerst aan andere musea aangeboden. De Ethische Codecommissie voor Musea oordeelde dat er zonder geldige redenen van de richtlijn was afgeweken. De Nederlandse Museum Vereniging (NMV) besloot geen sancties op te leggen.

Reactie
Een woordvoerster van cultuurwethouder Antoinette Laan (VVD) liet weten dat de zorg voorbarig is. 'De kunstsector staat onder financiële druk, maar die druk is nou ook weer niet zo groot om tot onmiddellijke verkoop over te gaan', aldus de woordvoerster.

Volgens de zegsvrouw van de wethouder heeft Rotterdam zich nog geen mening gevormd over verkoop van delen van de collectie, maar vindt de gemeente het plan interessant genoeg om nader te onderzoeken. 'Hoewel het ondernemerschap van het Wereldmuseum valt te prijzen, is nog helemaal niet zeker of we deze collectie van de hand willen doen.'