Afrika rijst de pan uit

Vrij zicht

Afrikaanse bevolkingsexplosie wordt nauwelijks gezien, laat staan geproblematiseerd.

Van de zomer bezocht ik Napels. De krant Il Mattino schreef er dagenlang over een veldslag die woedde tussen Italianen en Afrikanen. Het toneel was een naargeestige voorstad van vijftienduizend inwoners, meer dan verdubbeld na de komst van de Afrikanen. Ze woonden illegaal in leegstaande panden. Het was begonnen met ruzie over de veronderstelde diefstal van een gasfles. Er vielen zwaargewonden, barricades werden opgeworpen, de ME moest eraan te pas komen. De burgemeester sloeg voor de zoveelste keer alarm. Hij wist niet meer of de Italiaanse dan wel de Nigeriaanse maffia in zijn gemeente de dienst uitmaakte.

Voor zover ik weet drong dit niet door in Nederland. Afgelopen maandag schreef de Franse krant Le Figaro over de Frans-Italiaanse grens bij Menton. Frankrijk kreeg dit jaar, tot nu toe geschat, 100 duizend illegalen binnen. Niet alleen Afrikanen natuurlijk, ook Syriërs, Afghanen, Irakezen. Er zijn veel vluchtelingen bij, maar ook heel veel mannen zonder uitzicht thuis en op zoek naar een leven in Europa. De Franse politie neemt de moeite niet meer ze op te pakken, omdat Italië weigert ze terug te nemen. 'Frankrijk kraakt', schreef Le Figaro.

Dat het Europese asielbeleid failliet is, weten we. Formeel moeten ze in het eerste land van aankomst asiel aanvragen. Italië is beslist niet het enige land dat ze doorstuurt. De Europese landen moeten asielzoekers eerlijker verdelen, is altijd de oplossing uit mensenrechtenhoek.

Er hoeft helemaal geen probleem te zijn, zei VN-rapporteur mensenrechten van migranten François Crépeau maandag. Als Europa er honderdduizend opneemt, hoeven ze die levensgevaarlijke boottocht niet te ondernemen. Daar gaat een vraag aan vooraf. Wat is er aan de overkant eigenlijk aan de hand, waarom nemen ze die krankzinnige risico's?

Men spreekt van Africa rising. Toch staan ze met duizenden bij het hek van de enclaves Ceuta en Melilla te dringen

Tegenwoordig gaat het officieel goed met Afrika. Ja, er is ebola en als gevolg van conflicten hier en daar een terugslag. Maar het continent groeit en de perspectieven zijn goed. Men spreekt van Africa rising. Toch staan ze met duizenden bij het hek van de enclaves Ceuta en Melilla te dringen. En bij die mooie vooruitzichten gaat het over één vooruitzicht nooit of heel weinig. Overbevolking. Niger, 17 miljoen inwoners, kan zich nu al niet bedruipen. Dat land telt in 2050 55 miljoen mensen, in de lage schatting. In de stad Lagos wonen over twintig jaar veertig miljoen mensen, evenveel als in Peking, maar zonder autoritaire staat om de boel bij elkaar te houden. De hel op aarde dus. Oeganda, klein land, straks vijftig miljoen. Afrika rijst inderdaad - de pan uit.

Volgens de regels der demografie zou de bevolkingsgroei van Afrika moeten afvlakken naarmate de welvaart en de verstedelijking stijgen. Zo gaat het immers ook in Azië. Maar Afrika houdt zich niet aan de regels. Oud-correspondent Arne Doornebal schreef er een onthutsend stuk over in de NRC. Afrikanen willen veel kinderen als levensverzekering. Waarom houden ze daaraan vast? Omdat er geen overheid is die de beschermende functie van de familie overneemt. Afrikaanse staten zijn nog altijd privé eigendom van de baas.

Afrikaanse democratie? In de rij staan om trouw aan de bovenbaas te demonstreren. Afrika telt straks vier miljard mensen, in de optimistische schattingen drieënhalf. Dat is de helft of meer van het totaal aantal mensen dat nu op de wereld rondloopt. Maar je kunt op een handvol sites van de VN kijken, van familyplanning.org tot UNPD: het woord overbevolking zul je niet tegenkomen. Het woord geboortebeperking evenmin. Wel veel gender en women empowerment. De voortgaande Afrikaanse bevolkingsexplosie wordt nauwelijks waargenomen, laat staan geproblematiseerd.

Geboortebeperking was vroeger links, want ging over de levenskwaliteit onder aan de ladder. Maar ergens onderweg is praten over overbevolking not done geworden

In Nederland had je vroeger de Neomalthusiaanse Bond, de voorloper van de NVSH. Overbevolking zou grondstoffen uitputten en tot honger en ellende leiden. Geboortebeperking was toen links, want ging over de levenskwaliteit onder aan de ladder. Maar ergens onderweg is praten over overbevolking not done geworden. Aandringen op anticonceptie werd neokoloniale bemoeienis en sinds de grote VN-conferentie in Caïro in 1994 gaat bevolkingspolitiek over gelijkheid en ontwikkeling. De paus wil niets wil weten van voorbehoedmiddelen en dat is schandelijk. Maar dat ook de VN er alleen op kousenvoeten over praten is een verzwegen hoofdstuk.

Zo is het vooruitzicht dat miljoenen Afrikanen op onze deur zullen bonken. Onderzoek van het Amerikaanse bureau Gallup wees uit dat 33 procent van de bewoners van Afrika liefst zou emigreren. De gang van zaken is inderdaad pervers, daar heeft de VN-rapporteur mensenrechten van migranten gelijk in. We willen ze met alle macht niet hebben, maar eenmaal met één voet op Europese bodem worden ze bedolven onder de mensenrechten en weten ze dat ze niet meer weg hoeven. Italië heeft onlangs het initiatief genomen voor een grote actie om in heel Europa illegalen op te sporen. De ongeruste mensenrechtenorganisaties werden gesust: nee hoor, het was niet de bedoeling ze uit te zetten.

Laat ze toch binnen en geef ze werk, zei VN-rapporteur François Crépeau. Die woont niet op Rotterdam-Zuid, dacht ik meteen. Alle onderzoeken wijzen uit hoe lastig laagbetaalden het in Nederland nu al hebben. Waar is dat werk? Volgens de rapporteur is migratie een uitstekend middel om arme landen te ontwikkelen. Wat wij daarvan vinden doet er niet toe. 'Dit is wat het is. Accepteer het.' En volgens hem zal de migratie 'uiteindelijk vanzelf weer stoppen'. Volgens mij is het vragen om een oorlog van allen tegen allen. Onder auspiciën van de VN.