Asielzoekers in mei 2012 in de 'vluchtkerk', een tijdelijke opvang in Amsterdam. De groep illegalen trekt de afgelopen jaren van kraakpand naar kraakpand.
Asielzoekers in mei 2012 in de 'vluchtkerk', een tijdelijke opvang in Amsterdam. De groep illegalen trekt de afgelopen jaren van kraakpand naar kraakpand. © ANP

Krijgen illegalen in Nederland nu alsnog bed, bad en brood?

Uitgeprocedeerde asielzoekers die niet meewerken aan hun vertrek zijn momenteel in Nederland overgeleverd aan hun lot. Ze behoren echter een aantal basisvoorzieningen te krijgen zoals opvang en eten, stelt het Europese Comité voor Sociale Rechten. Gaat de situatie nu veranderen? Vijf vragen over 'bed, bad en brood'.

Hoe is de situatie van illegalen in Nederland nu?

Uitgeprocedeerde asielzoekers krijgen opvang en voeding zolang ze meewerken aan terugkeer naar het land van herkomst. Illegalen die dat echter niet doen, hoeven geen hulp van de overheid te verwachten en moeten zelf een heenkomen en eten zoeken. Zo is de praktijk nu onder leiding van regeringspartijen VVD en PvdA. Het asielbeleid is toevertrouwd aan VVD'er Fred Teeven, die liefst een strenge lijn op dit dossier zou voeren. Dat wordt hem tot op zekere hoogte toegestaan door coalitiepartner PvdA, die voorstander is van een humaner asielbeleid. Sinds het vormen van de coalitie in het najaar van 2012 wordt tussen beide partijen gediscussieerd over wat een 'humaan asielbeleid' inhoudt. Onderwijl leeft onder meer in Amsterdam een groep uitgeprocedeerde asielzoekers als nomaden, steeds verhuizend van kraakpand naar kraakpand.

Wat zegt het Europees Comité voor Sociale Rechten?

Het Europees comité dat toeziet op naleving van het Europees Sociaal Handvest kwam vandaag tot de uitspraak dat het Nederlands asielbeleid op enkele punten in strijd is met het handvest. Nederland schendt volgens het Comité basisrechten zoals het bieden van voedsel, kleding en onderdak. Ook uitgeprocedeerde asielzoekers en ongedocumenteerde migranten hebben hier volgens het handvest recht op. De Protestantse Kerk diende vorig jaar een klacht in tegen de overheid en viert de uitspraak van vandaag als een overwinning.

Illegalen krijgen dus per direct bed, bad en brood?

Nee, de uitspraak van het Comité is niet bindend. De staatssecretaris wacht daarom eerst de reactie van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken af. Zij zijn verenigd in het Comité van Ministers, net als het Europees Comité voor Sociale Rechten onderdeel van de Raad van Europa (RvE). De RvE is geen EU-instantie, maar een onafhankelijke organisatie die zich inspant voor mensenrechten in Europa. Het Comité van Ministers komt minstens een keer per jaar samen om actuele Europese kwesties te bespreken. De volgende sessie is gepland in mei volgend jaar. Daarna heeft het kabinet nog enkele maanden om tot een nieuw standpunt te komen.

Verandert de situatie voor illegalen dan voorlopig helemaal niet?

Jawel, voor veel gemeenten is het huidige kabinetsstandpunt een doorn in het oog. Doordat illegalen in kraakpanden verblijven vormen zij een gevaar voor hun omgeving en zichzelf. Gemeenten wachten daarom niet de reactie van het Comité van Ministers af, maar nemen nu al stappen. Ze willen op korte termijn sobere opvang en ontbijt voor illegalen regelen, zo zegt Jos Wienen, voorzitter van de commissie asiel van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), in de Volkskrant vandaag. 'De nood is in een aantal gemeenten zo hoog dat ze niet willen blijven wachten tot het rijk actie onderneemt. In een beschaafd land laat je geen mensen creperen op straat.'

Gaan VVD en PvdA elkaar op dit punt vinden?

De coalitiepartijen gaan de komende maanden benutten om achter de schermen tot een gezamenlijke oplossing te komen. De partijen staan lijnrecht tegenover elkaar. De VVD wil concurrent PVV de wind uit de zeilen nemen door streng te zijn tegen asielzoekers. De PvdA vreest juist achterban te verliezen als het kabinet niet wat meer mededogen toont tegenover illegalen. Toch hebben de partijen laten zien ook in dit dossier elkaar op pragmatische gronden te kunnen vinden. Een eerdere afspraak over strafbaarstelling van illegaliteit ging dit voorjaar van tafel op verzoek van de PvdA. De VVD kreeg er belastingvoordeel voor midden- een hoge inkomens voor terug.