Commissievoorzitter Stan Dessens (L) overhandigt het evaluatierapport over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten aan de ministers Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken (R) en Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie).
Commissievoorzitter Stan Dessens (L) overhandigt het evaluatierapport over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten aan de ministers Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken (R) en Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie). © ANP

Commissie-Dessens: geef de AIVD meer bevoegdheden

De Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD moeten internet- en telefoonverkeer ongericht kunnen 'verkennen en analyseren'. Dat bepleit een commissie onder leiding van oud-topambtenaar Stan Dessens. Daarmee vraagt de commissie om een verruiming van de elektronische spionagebevoegdheden van de diensten.

 
Burgers moeten er ten diepste van overtuigd zijn dat onze inlichtingendiensten werken binnen een wettelijk kader

Het gaat bijvoorbeeld om e-mails via kabel, 3G en 4G, aldus Dessens. Wel moet iedere activiteit van de diensten 'expliciet persoonlijke goedkeuring krijgen van de minister', en mag de toezichthouder CTIVD de activiteiten laten staken 'als hij bezwaar ziet'. 'Het gaat om de balans tussen effectiviteit en rechtsstatelijke waarborgen', aldus Dessens.

Hiermee pleit de commissie voor een grote renovatie van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) uit 2002. Deze wet leidt nu tot een groot grijs gebied over wat de juridische mogelijkheden zijn om elektronisch af te luisteren. Dit weekend ontstond ophef over het al dan niet illegale hacken van ondergrondse discussiefora op internet door de AIVD.

Explosieve groei
De diensten mogen nu wel ongericht (grootscheeps) communicatie door de ether onderscheppen, maar geen 'kabelgebonden' data. Dat beperkt de diensten te veel in hun activiteiten, constateert Dessens. 'Door de explosieve groei van internationale kabelnetwerken wordt het steeds belangrijker dat de diensten ook het kabelgebonden internetverkeer kunnen verkennen en analyseren, in het belang van de nationale veiligheid.'

Dessens constateert ook een groeiend wantrouwen jegens de diensten, en spreekt daarover zijn zorg uit. Daarom pleit hij ook voor een beter systeem van sturing, toezicht en transparantie. Volgens Dessens is het van belang 'dat burgers, bestuurders en volksvertegenwoordigers [er] ten diepste van overtuigd moeten zijn dat onze inlichtingen- en veiligheidsdiensten werken binnen een wettelijk kader'. 

Diensten willen meer bevoegdheden
De diensten zelf dringen al een tijdje aan op verruiming van de bevoegdheden. Ze mogen namelijk ongericht draadloze communicatie (mobiele telefonie, satelliettelefoons) onderscheppen, maar om verder te zoeken in de opgeviste data is toestemming nodig van de minister. Toen de MIVD dat laatste naliet werd deze dienst twee jaar geleden door de toezichthouder op de inlichtingendiensten, de CTIVD, op de vingers getikt.

Dit weekeinde werd de discussie op scherp gezet door de nieuwe onthullingen van klokkenluider Edward Snowden in NRC Handelsblad. In door hem gelekte notulen van een overleg tussen de Amerikaanse afluisterdienst NSA en zijn Nederlandse equivalent AIVD staat dat de Nederlandse spionnen discussiefora hacken om achter de identiteit van de deelnemers te komen. Dat is illegaal, tekende NRC Handelsblad op uit de mond van drie hoogleraren.

Volgens minister Ronald Plasterk (PvdA) van Binnenlandse Zaken houdt de inlichtingendienst zich aan de wet. 'De AIVD kan en mag volgens artikel 24 van de Wet op inlichtingen- en veiligheidsdiensten informatie vergaren door websites van verdachte aard te hacken. De wet biedt hier nadrukkelijk de mogelijkheid toe', aldus Plasterk.

'Eerst opheldering'
SP-Kamerlid Ronald van Raak laat in een reactie weten eerst opheldering te willen 'over de spionagepraktijken in ons land'. 'Pas daarna kunnen we een afweging maken of het ongericht aftappen van kabels nodig en verantwoord is.' D66 en ChristenUnie willen dat eerst het toezicht op orde komt, voordat de wet wordt aangepast. Linda Voortman (GroenLinks) oppert 'dat de inlichtingendiensten hun praktijk moeten aanpassen aan de wet'.