50Plus-leider Henk Krol maakt een praatje met mensen op het station.
50Plus-leider Henk Krol maakt een praatje met mensen op het station. © Volkskrant - An-Sofie Kesteleyn

Teruglezen: De Krol-factor: de juiste man op het juiste moment

Met Henk Krol aan het roer kreeg Nederland voor het eerst een ouderenpartij die de macht van de traditionele partijen bedreigde. De charismatische Krol wist de zorgen van ouderen perfect te verwoorden. Zijn partij schoot omhoog in de peilingen, kwam in september met twee zetels vanuit het niets in de Tweede Kamer en blijft sindsdien enkel groeien. Nu stapt Krol op, nadat bekend werd dat hij in het verleden pensioenpremies ontdook. Een markant figuur verlaat Den Haag. Op 23 februari schreef Maartje Bakker in de Volkskrant onderstaand profiel met de kop: 'De Krol-factor'.

Op Henk Krol is misschien van alles aan te merken, maar bij ouder, bezorgd en boos Nederland raakt hij een gevoelige snaar. Hij lijkt precies de juiste man op het juiste moment. Wat is het geheim van de 50Plus-leider? 'Ik voel me soms net Sinterklaas.'

Vlak om de hoek bij Henk Krol, de leider van 50Plus, woont Jet Nijpels, de leider van een ouderenpartij in de jaren negentig. Deze week zag ze hem nog in de tuin staan, ze was met haar kleinkinderen in de auto op weg om een boodschap te doen. Ze kon er niet langs. Er stond een file, iedereen wilde even een praatje maken met Krol. Nijpels: 'Henk is beduusd van alle aandacht. Dit is nog veel grootser dan in mijn tijd.'

Henk Krol zelf kan dat niet vergelijken, maar hij weet wel dat hij nauwelijks meer over straat kan. 'Wat er allemaal op je af komt! In de bus en de trein. Op straat. In de wachtkamer bij de dokter. Iedereen spreekt je aan, claimt je, wil wat van je. Ik sta op het punt om mijn oude vader op te zoeken in het bejaardenhuis. Daar krijg ik zo veel belangstelling, dan voel ik me net Sinterklaas. Ga maar eens mee, dan zul je het zien.'

Ruim tien jaar na de ontdekking van Pim Fortuyn als stemmenmagneet voor Leefbaar Nederland, lijkt Jan Nagel er zowaar weer in geslaagd de juiste man naar voren te schuiven. Henk Krol, de voormalige homorechtenstrijder, groeit in rap tempo uit tot held van de oudere helft van Nederland. De peilingen wijzen inmiddels op 24 zetels voor 50Plus. Eenderde van de ouderen zegt op de partij van Krol te stemmen als er vandaag verkiezingen zouden zijn. Die zou daarmee de tweede van het land worden, vlak achter de VVD.

Rattenvanger
De kiezers komen uit alle hoeken van het politieke landschap. Als een rattenvanger van Hamelen verzamelt Krol ze achter zich: teleurgestelde VVD'ers, PvdA'ers, D66'ers, PVV'ers en CDA'ers. Hoe heeft Krol dat voor elkaar gekregen? Door zijn charme? Of door zijn ideeën?

Zo gaat dat dus - zo wordt een politicus publiek bezit. Henk Krol loopt op straat in zijn woonplaats Eindhoven. In het voorbijgaan klinkt nu en dan: 'Ik heb op u gestemd.' Sommigen houden hem staande, vooral heren op leeftijd. 'Ze pakken de ouderen, want die kunnen zich niet verweren. Niet staken of niets', zegt de eerste. En de volgende: 'Ik ben van u onder de indruk.'

Ook Nico Lebens (60) klampt Krol aan. 'Godverdomme, ze moeten ons wel hebben', begint Lebens, ronde bril, haren achterovergekamd. 'De pensioenen, de AOW. Soms zitten we bij elkaar met van die ouw' meese. Iedereen roept: 50Plus! Ge wit, Henk: de jeugd staat haaks tegenover ons. En die graaiers, heb ik het daar al over gehad? Schandalig. Die ziektekostenpremie was meteen van de baan. De VVD'ers die zouden gaan overstappen. Nou, daar kotsen we op, want voor ons gebeurt niets.'

Henk Krol hoort het aan. Hij zegt niet veel. Wat denkt hij? 'Het is alsof ze je kennen, alsof ze bij je op school hebben gezeten.' En: 'Zelfs als ik iemand heel erg zou bewonderen, zou ik hem dan zomaar aanspreken? Ik weet het niet. Het moet de mensen wel heel hoog zitten.'

Achtervolgd door incidentjes
Voor de ouderen lijkt hij de messias. Maar Henk Krol is niet de perfecte mens. Hij wordt achtervolgd door incidentjes. Onlangs nog kreeg hij een boete van 750 euro omdat hij te snel naar de pers was gegaan met gehackte patiëntendossiers. Ook verzuimt Krol zaken en politiek strikt van elkaar gescheiden te houden. Zo verhuurde zijn bedrijf, ook toen het nog niet op afstand stond, kantoorruimte aan 50Plus en vergat Krol te melden dat hij aandelen van de Gay Krant bezat, terwijl Tweede Kamerleden zulke dingen bekend moeten maken om belangenverstrengeling te voorkomen.

Maar het blijft vooralsnog niet lang aan Krol kleven. Komt dat misschien omdat hij eruit ziet als een man van stand? Zijn rijzige gestalte is onberispelijk verzorgd, van de gepoetste schoenen tot de golf in zijn grijze haar. Hij draagt een sjaal die ook dames goed zou staan, met plukken wol in wit en grijs en zilver en brons. Bovendien: zijn persoonlijkheid zit zijn standpunten niet in de weg. Hij is altijd beleefd, hij luistert en laat mensen hun verhaal doen.

In de media komt hij goed uit zijn woorden. Tientallen jaren van optredens op radio en televisie betalen zich uit. Van het drammerige waarmee politici vaak weerstand oproepen heeft Krol geen last. Brutale jonge verslaggevers die hem niet laten uitspreken, wijst hij terecht. In veel huiskamers wordt goedkeurend geknikt.

Zelf denkt Krol dat hij de mensen aanspreekt omdat hij het simpel houdt. 'Het is lullig om over jezelf te zeggen wat je goed doet, maar ik denk dat het helpt dat ik de dingen zeg op een manier die iedereen begrijpt. Ik heb het zelf ook moeten leren, nog niet zo lang geleden. Ik weiger afkortingen te gebruiken. Mensen moeten snappen wat ik bedoel.'

Er is nog iets dat Krol gemeen heeft met Pim Fortuyn: zo enthousiast als het volk applaudisseert, zo cynisch reageren de politieke concurrenten op het Binnenhof. Hij is er nog lang niet als politicus, zeggen ze. Niet sterk in het debat. Mensen denken dat hij hard voor hen vecht, maar dat valt in de praktijk tegen. Tijdens debatten zegt hij z'n dingetje en daar blijft het bij; hij zoekt de discussie niet, interrumpeert de bewindslieden niet veel.

Wacht maar tot de partij groter wordt, klinkt het bovendien in de Tweede Kamer - dan zul je zien dat de boel weer uit elkaar klapt. Er komen te veel gelukszoekers op het succes af. En: ouderen doen nou eenmaal waar ze zelf zin in hebben. Ze hoeven geen rekening meer te houden met een baas of met collega's, maar zijn onafhankelijk. Daarom zal 50Plus geen lang leven beschoren zijn, net als de ouderenpartijen in de jaren negentig.

'Krol heeft iets blijvends te pakken'
Het is een onderschatting van het fenomeen, denkt buurvrouw Nijpels. Zij is ervan overtuigd dat Krol iets blijvends te pakken heeft. 'Er is zo veel gedoe over ouderen: de pensioenen, de zorg, de verzorgingshuizen die nu weer worden opgeheven. Dat is voer voor ouderenpartijen. Het kan niet op. Mensen realiseren zich: als geen enkele partij iets voor ons doet, dan moeten we ons toch maar tot een ouderenpartij wenden. En Henk is natuurlijk een heel aimabele man. Vriendelijk, aardig, schiet niet snel uit zijn slof. Hij schept vertrouwen.'

Zeker is dat Krol dit jaar alles mee heeft. Zoals tijdens een springvloed de krachten van zon, maan en storm elkaar versterken, heeft ook Krol te maken met een gunstige samenloop van omstandigheden. Hoewel uit de cijfers blijkt dat de meeste ouderen nauwelijks harder door de economische crisis worden geraakt dan jongeren, is het effect voor hen deze winter zeer zichtbaar geworden.

De lijst met maatregelen die ouderen direct in hun portemonnee raken is lang. Het kabinet, in combinatie met de noodlijdende pensioenfondsen, geeft Krol zo een voorzet voor open doel.

Maar die kopt hij dan ook wel voortreffelijk binnen, zegt Peter Kanne, opiniepeiler bij TNS Nipo. Hij wijst op het waarderingscijfer 6,5 dat Krol onder vijftigplussers scoort. 'Dat is uitzonderlijk hoog.' En dan spreekt 50Plus ook nog een hele groep teleurgestelde kiezers aan. 'Krol haalt de proteststemmers binnen, de mensen die zich bedonderd voelen, zoals eerder Geert Wilders en Pim Fortuyn dat deden.' Zo wordt het zeteltal opgestuwd tot ongekende hoogte.

Politieke invloed van 50Plus is daarom een kwestie van tijd, meent Kanne. 'Het kan niet anders of andere partijen schrikken hiervan. Ze zullen niet stil blijven zitten. CDA en PvdA moeten het toch ook hebben van de oudere kiezer. Ze moeten zich laten gelden, anders haken de ouderen massaal af.'

Niet alle ouderen, maar heel veel wel
Heus niet alle ouderen vallen voor Krol. We zitten weer in de trein. Twee mannen reizen knie aan knie van Utrecht naar Hilversum. Recht tegenover elkaar, Krol ernaast, het gesprek komt op 50Plus.

De ene, baret en lange jas: 'Ik ben nu 78 en ik heb het niet slecht. Laatst kwam ik nog een mevrouw tegen die alleen AOW had. Daar kun je best van rondkomen, zei ze, als je je huis maar vrij hebt.' Hij is tevreden. Hij stemt VVD. De andere, kaal hoofd en rood windjack: 'Over twee jaar ben ik ook aan de beurt. Voor AOW. Ik hoor het veel in mijn omgeving. We worden gepakt. Die zakkenvullers denken alleen maar aan zichzelf. Soms kijk ik naar de debatten in de Tweede Kamer. Dat lijkt wel carnaval. En allemaal maar in de krant met hun ideetjes. Ik weet nog niet wat ik doe bij de volgende verkiezingen, maar het wordt een proteststem of 50Plus.'

Niet alle ouderen vallen voor 50Plus. Maar wel heel veel. Het moet toch heerlijk zijn voor de homorechtenstrijder die de strijd gewonnen had - het gevoel dat hij een nieuwe groep verdrukten heeft om voor te vechten?

Henk Krol zucht. Diep, hoorbaar, theatraal. 'Nee. Ik word hier niet gelukkig van. Het zegt iets over de afstand die politici tot de mensen hebben. Over hoe politieke partijen de ouderen verwaarloosd hebben.'

'Maar tsjongejonge, het is nogal wat. Die mensen verwachten zo veel van je. En wanneer is het doel bereikt? Het huwelijk openstellen voor homo's, dat was een concreet doel. Het mooie was ook: niemand werd er minder van. Ik pakte de hetero's niets af. Dit is oneindig veel moeilijker. Want ik wil geen generatieconflict.'

Het gaat Henk Krol niet alleen om geld of koopkracht, zegt hij, maar om de plaats van ouderen in de samenleving. Hij wil er eigenlijk gewoon voor zorgen dat mensen gelukkig worden. Dan denkt hij aan wat hij las in Le Petit Prince van Antoine de St.-Exupéry, zijn lievelingsboek. Dat een kind, als het een mooi huis moet beschrijven, zegt: het had een rood dak en geraniums voor de ramen. En een volwassene: het kostte vijf miljoen.

Als de volwassenen nu maar wat meer zoals de kinderen waren, droomt Krol hardop. 'Ik wou dat ik daarmee bezig kon gaan.'

CV Henk Krol

1 april 1950 geboren in Tilburg

1967 eindexamen John F. Kennedy-atheneum in Dongen

1970 kandidaats psychologie VU Amsterdam

1978-1985 voorlichter Tweede- Kamerfractie VVD

1979 oprichter Gay Krant

1985-1988 pr-manager ITT Europe

Daarna algemeen directeur van de Best Publishing Group

2009 winnaar Staatsprijs homo-emancipatie

2011-2012 statenlid Noord-Brabant voor 50Plus

2012-heden fractievoorzitter 50Plus in de Tweede Kamer, nu twee zetels.