De Griekse premier Alexis Tsipras.
De Griekse premier Alexis Tsipras. © REUTERS

Met hun domme arrogantie bewijzen de Grieken Europa een dienst

Hoe dom kun je zijn? Héél dom als je de nieuwe Griekse regering ziet. Dat zit 'm vooral in de arrogantie waarmee de Grieken de rest van Europa een lesje denken te leren.

Die domheid zit vooral in de arrogantie waarmee de Grieken de rest van Europa een lesje denken te leren en hun waardigheid menen te herwinnen.

Het is nog geen twee maanden geleden dat Syriza-leider Alexis Tsipras de Griekse verkiezingen won, maar het lijkt al een eeuwigheid. In Griekenland is de verbeelding aan de macht en dan verlies je snel elk gevoel van tijd en plaats. Tegelijk is er in Europa nog nooit een regering aangetreden die zo snel zoveel flauwekul heeft afgeschoten. Meestal krijgen regeringen drie maanden de tijd om te laten zien wat ze kunnen, maar de Grieken hebben het weinige krediet dat ze hadden nu al volledig verspeeld.  

Ga maar na: de (voormalige) communist Tsipras begon door met een extreem-rechtse partij te gaan regeren, als eerste een bezoek bij de Russische ambassadeur af te leggen en de 'trojka' van onze Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de eurogroep, de rug toe te keren. Daarna kwam de nieuwe minister van Financiën, de flamboyante Yanis Varoufakis, vertellen dat het een misdaad van Europa was om het bankroete Griekenland met nog meer schulden te overladen. Bij zijn Duitse collega Wolfgang Schäuble, volgens de linkse econoom Varoufakis de enige Europese leider met een klein beetje intellectueel gewicht, kregen de Grieken meteen nul op rekest, maar dat heeft de Griekse hemelbestormers er niet van weerhouden de confrontatie met hun grootste schuldeisers te blijven opzoeken.

Het nazi-verleden werd hoog opgespeeld, waarbij de Duitsers het Griekse volk vanwege oorlogsmisdaden nog meer dan tweehonderd miljard schuldig zouden zijn. Alsof dat niet genoeg was dreigde de nieuwe Griekse minister van Defensie, een rechtse nationalist, ook nog de grenzen open te zetten en Europa met vluchtelingen te overspoelen.  

Hoe dom kun je zijn? Héél dom als je de nieuwe Griekse regering ziet. Die domheid zit vooral in de arrogantie waarmee de Grieken de rest van Europa een lesje denken te leren en hun waardigheid menen te herwinnen. Eigenlijk een belediging van de intelligentie van het Griekse volk, dat in zijn mythische geschiedenis wel vaker door eigen overmoed op de klippen is gestuurd. Daarbij ontbrak het de Grieken niet eens aan sympathie in de rest van Europa, dat ook genoeg heeft van de door de Duitsers opgelegde spaarkoers en het 'neoliberale' keurslijf uit Brussel.

Frisse wind

Wie de werkelijkheid naar zijn hand denkt te zetten met aforismen en filosofische Spielerei roept in het zakelijke Europa snel wrevel op.

Hipdenkers zagen in Athene een frisse wind waaien, met de dasloze Tsipras en speltheoreticus Varoufakis als nieuwe iconen. Zij zouden de calculaties van de eurocratie wel even op hun kop zetten. Maar wie de werkelijkheid naar zijn hand denkt te zetten met aforismen en filosofische Spielerei roept in het zakelijke Europa snel wrevel op. Eerder was het geduld met fratsenmaker Silvio Berlusconi al op en de Grieken vergissen zich als zij denken dat er nog ruimte voor stuntwerk is. De muze van componist Mikis Theodorakis, verzetsheld uit de tijd van het kolonelsregime (1967-1974), is heel erg de klank van gisteren. De EU is er juist om die hele door de Grieken opgeroepen onderwereld van vroeger te overstijgen.  

Als de Grieken dachten dat zij steun hadden van andere Zuid-Europese regeringen, dan hebben zij zich misrekend. De Spanjaarden en Portugezen, die ook zwaar moeten snoeien, blijken de grootste tegenstanders van Griekse schuldverlichting. Ierland, een ander probleemkind, groeit weer, terwijl de veel armere Slowaken weigeren nog voor de Grieken in te staan. Zelfs Cyprus houdt afstand. De Griekse tirades tegen Duitsland, dat ook borg staat voor andere EU-staten, stuiten op onbegrip. Wie nu weer over het naziverleden begint - en met Gouden Dageraad een eigen nazipartij heeft - treft bij andere Europese regeringen die in eigen land ook met populistische uitdagers te maken hebben de verkeerde snaar. De Griekse morele chantage tegenover Duitsland werkt als boemerang en zorgt ervoor dat de rest tegen de Grieken kiest. Wat onbedoeld de Europese Idee bevestigt.  

Hier bewijzen de Grieken Europa zowaar een dienst. Een Grexit kent alleen maar verliezers: de Grieken zelf, die dan echt failliet gaan, en Europa, dat met een scheepswrak zit opgescheept. Maar in de schaduw van het Grieks-Duitse conflict krijgen andere probleemlanden weer lucht. Het leidt de aandacht af van Mario Draghi, die in januari de geldkraan heeft opengezet, een besluit waarover in Duitsland veel onbehagen bestaat. Daarbij hebben Frankrijk en Italië opnieuw tijd en speelruimte gekregen om te blijven talmen met hervormingen waar zij niet aan willen. Dat draagt bij aan de 'verzuidelijking' van de eurozone, die daardoor ook een minder rigide Germaans aanzien krijgt.  

Gebrek aan realiteitszin

De ergernis daarover kan nu in Duitsland worden uitgeleefd op Griekenland, dat met zijn gebrek aan realiteitszin elk krediet heeft verspeeld (maar toch een reddingsboei moet worden toegegooid). In de moeilijk verteerbare Griekse kwestie zijn Frankrijk en de overige zuidelijke staten loyale EU-partners die aan de kant van Duitsland staan. Wat de Duitsers weer verzoent met een belangrijker Europese 'realiteit', het verlies van een harde munt, die zij mentaal nog niet hebben geaccepteerd.

Voor Brussel twee vliegen in één klap. Tegen populisten die dit niet democratisch vinden, kunnen de eurocraten zeggen: kijk naar de Grieken, die hadden een regering die zei wat het volk dacht. Zie wat ervan komt, dat nooit meer! Of in een echte filosofentaal, het Duits: 'nie wieder'. Je kunt ook gewoon spreken van een overwinning van de Europese manier van doen, die geen nationale spatjes meer toestaat.

Dirk-Jan van Baar is historicus