Waarom word je ziek aan het begin van de vakantie?

Niet voor iedereen zijn de afgelopen vakantiemaanden heilzaam begonnen. Het is een bekend fenomeen: eindelijk vrij en dan lig je de eerste dagen ziek op bed. Dat (werk)stress de gezondheid ondermijnt, is duidelijk maar waarom word je dan pas ziek als de rust intreedt?

Het waren Tilburgse onderzoekers die dat verschijnsel tien jaar geleden voor het eerst wetenschappelijk onderzochten en hun studie ging de wereld over. 'Vrijetijdsziekte' noemden ze het en 3 procent van de Nederlanders blijkt er last van te hebben: aan het begin van een vrije periode kampen ze steevast met hoofdpijn, vermoeidheid, spierpijn en griepachtige klachten.

Vooral mensen met een zware, verantwoordelijke baan lijden aan dat 'omgekeerde Kortjakje-syndroom'. Dat kan te maken hebben met de invloed van stresshormonen op het immuunsysteem, zegt onderzoeksleider Ad Vingerhoets, hoogleraar gezondheidspsychologie in Tilburg. Als we onder druk staan, pompt ons lichaam adrenaline en cortisol rond waardoor de afweer een tijdlang wordt versterkt. Mogelijk krijgen ziekteverwekkers pas een kans als de stresshormonen wegvallen.

Anderzijds blijkt uit onderzoek onder harde werkers dat hun lijf in rust niet uit de tredmolen weet te stappen en ook dan doorgaat met de productie van adrenaline. Af en toe een shot van dat stresshormoon kan volgens immunologen geen kwaad; het stelt ons in staat om efficiƫnt en alert te zijn. Maar als dat natuurlijke alarmsysteem te lang blijft aanstaan, wordt nutteloze energie geproduceerd. Het lichaam krijgt niet de kans te herstellen en dat verzwakt uiteindelijk de afweer.

Ook een te snelle omschakeling van werk naar rust kan een rol spelen, aldus Vingerhoets. Het lichaam probeert onder zware omstandigheden voor tal van lichaamsfuncties een evenwicht te bereiken en als plots de stress wegvalt, raakt de balans verstoord. Als je hard werkt, merk je bovendien vaak het sein van je lichaam niet op, zegt hij, omdat er zo veel sterke signalen van de zintuigen naar de hersenen gaan. 'Pas als je ontspant, merk je dat je moe of ziek bent, zoals de voetballer pas na de wedstrijd de pijn van een blessure voelt.'

Er blijken ook psychologische verklaringen voor vakantieziekte. Zo kan voor sommige personen ontspannen heel stressvol zijn, omdat de structuur van alledag wegvalt. En dan moeten ze opeens ook nog dingen doen die ze misschien stiekem niet zo leuk vinden, zoals reizen of met de familie op stap. Vakantie of een vrij weekend betekent daarnaast vaak een verandering van leefstijl: we slapen langer, drinken minder koffie, eten anders, liggen de hele dag in de zon en dat kan ons lijf parten spelen. Onderzoek duidt op een kleine piek in het aantal hartinfarcten gedurende de vakantie, veroorzaakt door een plotse toename van de alcoholconsumptie. Die aandoening staat onder cardiologen bekend als het vakantiehartsyndroom.

Ook een vraag voor deze rubriek?

Mail naar gezond@volkskrant.nl