Sociale zekerheid moet op de helling

De sociale zekerheid voldoet niet meer. De aanzuigende werking maakt collectieve regelingen onbetaalbaar. Ook is de verzorgingsstaat verouderd en aan modernisering toe....

Dat is de mening van de specialisten van de drie grootste politieke partijen CDA, PvdA en VVD en een jury van vijf deskundigen, die zich op verzoek van de Volkskrant hebben gebogen over de toekomst van de verzorgingsstaat. Zij zijn het erover eens dat de miljardenbezuinigingen die het kabinet vandaag op Prinsjesdag aankondigt, de kern van het probleem ongemoeid laten.'In het huidige stelsel is er een te grote mate van sociale zekerheid', zegt de Tilburgse hoogleraar Lans Bovenberg. 'Niemand voelt zich verantwoordelijk, waardoor een groot deel van de kosten wordt afgeschoven op de nationale overheid.'VVD-specialist Frans Weekers stelt dat verder snoeien in de sociale zekerheid noodzakelijk is. Een minimale uitkering als bijstand of AOW vormt wat hem betreft het enige vangnet. Meer inkomen bij werkloosheid of arbeidsongeschiktheid moet de burger zelf verzekeren.Het CDA vindt dat de overheid wel verantwoordelijk is voor aanvullende regelingen. 'De toekomst van de sociale zekerheid wordt er één van verzekeren en sparen, waarbij de overheid via fiscale weg stuurt.' De PvdA wil ook hervormen en moderniseren, maar wil verplicht collectieve afspraken in de cao's.De wetenschappers die de Volkskrant raadpleegde, zijn unaniem van mening dat mensen veel individueler verantwoordelijk moeten worden gemaakt. De Leidse hoogleraar Kees Goudswaard vindt dat Nederland te veel nadruk heeft gelegd op solidariteit en te weinig op keuzevrijheid. 'Uiteindelijk moet het stelsel het individu meer vrijheid geven.' Mickey Huibregtsen, lid van de club van honderd die de discussie over de publieke zaak nieuw leven wil inblazen, noemt de overheid een 'zorgzame ouder'.'Ouders moeten ook een balans vinden tussen enerzijds zorgen voor hun kinderen en anderzijds hen durven laten struikelen en waar nodig weer overeind helpen. Laten vallen is eng, maar creëert wel weerstandsvermogen', zegt Huibregtsen.Hoogleraar Philip de Jong heeft vooral kritiek op de wijze waarop het socialeverzekeringsstelsel nu wordt aangepakt. 'Aan deze methode van de kaasschaaf komt natuurlijk een einde', zegt hij. 'De vergrijzing treft immers iedereen. De AOW voor miljoenen ouderen is straks niet meer op te brengen door de werkenden. De middenklasse zal gaan morren, het systeem wordt kwetsbaar en uiteindelijk onhoudbaar.' Ondanks jarenlang bezuinigen geeft de overheid jaarlijks ruim 10 procent van zijn bruto nationaal product uit aan de sociale zekerheid.Een nieuw stelsel moet veel nadruk leggen op het belang van werk. 'Het begrip solidariteit verdient vernieuwing', zegt ziekenhuisdirecteur Claudia Zuiderwijk.De meerderheid van de jury kiest voor een stelsel waarbij burgers zelf geld kunnen sparen voor hun individuele sociale zekerheid. Mochten werknemers hun baan verliezen of arbeidsongeschikt raken, dan kunnen ze met een individueel spaarpotje hun inkomen op peil houden.