Rennen: de Snow Fall Trein

Snowfallen is een trend: spectaculaire journalistieke producties op het web. Is dit de toekomst?

Er is een nieuw werkwoord ontstaan in de journalistiek. 'Kunnen we dat niet snowfallen?', klinkt het sinds een aantal maanden op redacties. Bij gebrek aan betere terminologie wordt verwezen naar de multimediale productie Snow Fall, een verhaal van The New York Times over een lawine. Het zou goed kunnen dat u het voorbij hebt zien komen en dat u er doorheen scrollde. De kans is kleiner dat u - het 17 duizend woorden tellende - artikel hebt uitgelezen.

Het fenomeen en het werkwoord is in ontwikkeling, maar hier een poging tot definitie: een journalistieke productie op internet, waar de, doorgaans lange, tekst wordt ondersteund door een rijke hoeveelheid multimedia die een strakke vormgeving heeft die afwijkt van de rest van de site. Denk aan filmpjes, geluidsfragmenten, datavisualisaties, kaarten, bewegende achtergronden en bijzondere navigatiemogelijkheden.

De artikelen kenmerken zich door een hoge mate van interactiviteit, weinig advertenties, grote, goed leesbare lettertypes met veel witruimte, grote en indrukwekkende foto's en ingenieuze scrollsystemen. Terwijl je naar beneden scrollt, verandert er van alles op de pagina, de achtergrond beweegt sneller dan de voorgrond (dat heet parallax scrolling) en een filmpje begint zonder dat je het hoeft aan te klikken. Kortom, het summum van hedendaagse technologie, de ultieme samensmelting van vorm en inhoud.

Sinds The New York Times haar project Snow Fall na zes maanden werk in december 2012 lanceerde (en er in april een Pulitzerprijs mee won), wordt deze vorm gezien als de redding van de journalistiek. Als ooit iets de toekomst is geweest, is dit het wel. En dus volgden velen het voorbeeld: The Daily Telegraph, Pitchfork, L'Equipe, The Washington Post en NRC Handelsblad. Iedereen moest een eigen versie hebben. The Guardian overtrof The New York Times met Firestorm, een verhaal over - inderdaad - een bosbrand.

Tegelijk met het enthousiasme en de lof klonk ook kritiek. Vooral in de Verenigde Staten ontstond een discussie over het nut van zo veel technologische snufjes. Leiden al die toeters en bellen niet af van de tekst? Wat is de nieuwswaarde van deze verhalen? En is er onder het publiek wel behoefte aan zulke producties of blijven het vooralsnog verlieslijdende prestigeprojecten?

Op het blog van Matter (readmatter.com), het Amerikaanse onlinetijdschrift dat zichzelf omschrijft als 'the new home of longform journalism', schreef Bobbie Johnson: 'Bij vrijwel elk voorbeeld van snowfalling dat ik heb gezien staat lezen op de tweede plek, na de tierelantijntjes.'

Zoals bij een hype gebruikelijk is, verschenen de eerste parodieën snel. 'Na The Guardian, Die Zeit en The New York Times konden wij niet uitblijven. Daarom heeft De Bredase Gezinsbode vanaf vandaag een nieuwe site. De site is responsive, interactief, multimediaal en socially connected. Dit is journalistiek 2.0.' Wat volgt is het verhaal 'Winkeldief (15) opgepakt', opgemaakt met grote foto's, statistieken, kaartjes en tweets. Alles beweegt als je scrollt. Het ziet er op een krakkemikkige manier hightech uit. Maar wil De Bredase Gezinsbode zich echt meten met deze mediagiganten? Met een verhaal over een winkeldiefstal?

Nee, natuurlijk niet, De Bredase Gezinsbode bestaat niet eens. Het is satire, een incrowd grapje. Maar niet zonder gedachte. 'Het viel me op dat die multimediale longreads telkens over best wel nietszeggende onderwerpen gingen', zegt Daan Windhorst (23), bedenker van de grap. 'Een lawine en een bosbrand, niet bepaald het belangrijkste nieuws. Ik heb het idee dat dit soort producties vooral worden gemaakt als prestigeproject. Niemand wil de Snow Fall-trein missen.'

Windhorst, die eerder reuring veroorzaakte met een geslaagde 1 april-grap waarmee hij het journalistieke initiatief De Correspondent parodieerde, sloeg het lokale sufferdje uit Utrecht open en zocht het triviaalste nieuws uit. Vervolgens verplaatste hij het nieuws naar Breda, waar hij zelf vandaan komt, 'want daar is het nog suffer'.

Hij maakte de productie met Scrollkit, nieuwe gratis software waarmee iedereen een eigen Snow Fall kan maken. Cody Brown, oprichter van Scrollkit, maakte, bij wijze van stunt, een kopie van Snow Fall in een uur. The New York Times sommeerde hem de replica te verwijderen.

Firestorm van The Guardian, eind mei 2012 gepubliceerd, is tot nu toe de mooiste en meest geavanceerde. Als je eerst Firestorm bezoekt en daarna Snow Fall bekijkt, lijkt die laatste alweer hopeloos gedateerd. Zo snel gaan de technologische ontwikkelingen.

Uitgangspunt van het Firestorm-verhaal is de foto die Australiër Tim Holmes nam van zijn vrouw en hun kleinkinderen die in het water schuilden voor een alles verwoestende bosbrand op Tasmanië. In januari stond de foto overal ter wereld op de voorpagina, ook op die van de Volkskrant. Het beeld inspireerde een team van The Guardian om het hele verhaal uit te pluizen.

Wie aan Firestorm begint, valt meteen twee dingen op: alle achtergrondbeelden zijn geen foto's, maar filmpjes en elke pagina heeft een eigen achtergrondgeluid. Eerst zie en hoor je bomen ruisen en vogels tjilpen, later, als de bosbrand steeds heviger woedt, hoor je vuur smeulen en de wieken van reddingshelikopters. Als de betrokkenen worden geïnterviewd, klinkt stemmige muziek. Het geheel mag met recht een beleving genoemd worden.

'Alles is ingezet om de emoties zo sterk mogelijk over te brengen', zegt Daan Louter (22), die als ontwerper de vormgeving van Firestorm op zich nam en als enige Nederlander betrokken was. 'Het verhaal komt op deze manier veel beter binnen. Als je kijkt hoe de meeste artikelen nu worden gepresenteerd vergeleken met twintig jaar geleden, is er nauwelijks iets veranderd. Best raar, want de mogelijkheden zijn enorm gegroeid en de manieren om te lezen waarschijnlijk ook.'

Volgens Louter, die zich via een interactieve open sollicitatie bij de Britse krant naar binnen werkte, leent juist dit verhaal zich perfect voor een dergelijke behandeling. 'Het is een sterk persoonlijk verhaal met veel mogelijkheden voor beeld en bovenal heeft het een goede lineaire flow: we konden de route van het vuur zowel chronologisch als geografisch volgen.'

De aanzwellende kritiek wijt Louter aan het feit dat de technologie nog in de kinderschoenen staat. 'Je ziet bij nieuwe ontwikkelingen op internet altijd dat in het begin heel veel leuke dingetjes worden gedaan, gewoon omdat het kan. Uiteindelijk blijven de belangrijkste functies over.'

Laurens Verhagen, hoofdredacteur van volkskrant.nl, herkent dat beeld. Het gevaar is volgens hem dat het een kunstje wordt. 'Dat zag je een paar jaar geleden ook met infographics. Die moesten allemaal zo mooi mogelijk, maar vaak werden ze zo ingewikkeld dat niemand ze echt begreep. De presentatie moet altijd in dienst staan van het verhaal.'

Hoewel je met snowfallen goede sier maakt, zeker onder collega's, wordt er vooralsnog weinig geld mee verdiend. Ten behoeve van de leesbaarheid, wordt het plaatsen van advertenties tot een minimum beperkt. Ondanks deze financiële obstakels, zal ook de Volkskrant in de toekomst Snow Fall-achtige producties maken, zegt Verhagen. 'Ik wil er dolgraag mee beginnen, want wat we nu doen is behoorlijk traditioneel: kop, intro, tekstje en misschien een linkje of een YouTubefilmpje erbij.' Het is wachten op de nieuwe site, die over een paar maanden wordt gelanceerd. Verhagen: 'En op het juiste verhaal natuurlijk.'

De eerste Nederlandse krant die aan het snowfallen sloeg, was NRC Handelsblad. Op nrc.nl werd in juni De dag dat Berry van Aerle Europees kampioen werd gepubliceerd. Het verhaal, geschreven door Peter Zantingh, volgt voetballer Berry van Aerle vanaf het moment dat hij die dag, 25 juni 1988, opstond tot het moment waarop hij de beker boven zijn hoofd hield. Terwijl je naar beneden scrollt, loopt rechtsboven een klokje mee, zodat je kunt zien hoe laat het op de dag is.

'We hadden Snow Fall en Firestorm gezien en wilde ook experimenteren met zulke vormen', zegt Wieland van Dijk, chef online van NRC. 'Het is belangrijk om te innoveren en we wilden graag de eerste zijn. Het verhaal van Berry was geschikt, omdat het een mooi chronologisch verloop heeft en je het als literair verhaal kunt vertellen.'

Sindsdien verschijnen er op nrc.nl vaker 'Berry-light-stukken', die gebruikmaken van het stijlvolle ontwerp dat voor de oorspronkelijke productie is gecreëerd en minder multimediale verrijking kennen. Ook de nieuwe app NRC Reader, waarin de beste stukken van de week worden gebundeld, heeft eenzelfde vormgeving. Van Dijk: 'Dat is het voordeel van zo'n innovatie: nu kunnen we in een handomdraai een artikel opmaken.'

Wat de producties teweegbrengen, blijft voorlopig de vraag. Hoewel de aandacht groot is voor geslaagde experimenten, betaalt het zich zelden uit. De aanloop van de projecten is lang (een paar maanden meestal) en de teams zijn groot (aan Firestorm werkten ruim twintig man). Berry trok een kleine 60 duizend bezoekers. Uit onderzoek van The New York Times bleek dat de gemiddelde bezoeker 12 minuten bij Snow Fall bleef hangen - net genoeg om een van de zes hoofdstukken te lezen.

Snowfallen
Het is knap dat door The New York Times het werkwoord 'snowfallen', waarmee het geïntegreerd multimediaal presenteren van nieuws wordt bedoeld, al op grote schaal wordt gebruikt. De krant was namelijk niet de eerste die op internet stukken op die manier presenteerde: Reuters, ESPN en Pitchfork gingen voor. NiemanLab, een Harvard-project over de toekomst van de journalistiek, schreef een blog over het, toen nog naamloze, fenomeen. 'Misschien hebben we er geen woord voor nodig, want is dit binnenkort dé manier om stukken te publiceren.'