Heerlijke tegenwind

Tegenslagen zijn een zegen. Als het slecht gaat met de economie kan de regering makkelijker opereren dan als het ons voor de wind gaat....

Lef, daar gaat het in de visie van Balkenende om. Het is verleidelijk om mooi weer te spelen en pijnlijke beslissingen uit de weg te gaan, maar dat is laf. De dappere politicus zal doen wat nodig is. De premier spiegelde zich de afgelopen week geregeld aan Ruud Lubbers. Die CDA-voorman had in de jaren tachtig immers gedaan wat nodig is en daarmee de basis gelegd voor een lange periode van economische bloei. Het is een slimme retorische strategie.Als politici uit de oppositie de noodzaak van de voorgestelde maatregelen in twijfel trekken, krijgen ze onmiddellijk het verwijt dat ze hun ogen sluiten voor de realiteit. 'Weet u niet hoeveel werklozen er elke maand bijkomen?' Richt de oppositie haar pijlen op het sociale gehalte van de maatregelen, dan deert dat de regering evenmin. Hoe pijnlijker de maatregelen, hoe groter de dapperheid van het kabinet. De ministers zijn geen slapjanussen die wijken voor kritiek. Zij durven zelfs maatregelen te nemen die omstreden zijn als dat nodig is voor het economisch herstel.De TINA-retoriek degradeert het politieke debat tot een merkwaardig ritueel. Een politicus die boven alles standvastig wil zijn, kan namelijk niet luisteren naar kritiek. Een verandering van het eigen standpunt is in deze optiek nooit een gevolg van voortschrijdend inzicht. Het is gezichtsverlies, een teken van slappe knieën. Hoe feller de oppositie, hoe minder de regeringspartijen geneigd zijn te luisteren. Jozias van Aartsen, de nieuwe fractieleider van de VVD, liet zich bij voorbaat afkeurend uit over eventuele protesten tegen het kabinetsbeleid. Volgens hem moet de vakbeweging afzien van 'de klassieke massademonstratie waar geen werkloze minder van komt'.De politicoloog Paul Pestman, die onderzoek deed naar de besluitvorming van de Betuwelijn, noemt dat de 'mobilisatie-paradox'. Hoe groter de onrust, hoe kleiner de kans dat politici hun mening herzien. Het felle protest tegen de spoorlijn leidde niet tot heroverweging van het nut van het miljardenproject, maar tot een strijdbare opstelling bij de opeenvolgende ministers van Verkeer en Waterstaat. Wij laten ons niet kisten. Die instelling getuigt van lef. Maar dapperheid is helaas geen garantie voor rationele besluitvorming. De spoorlijn is acht keer zo duur geworden als gepland en zal nog jaren verlies draaien.Lef is nodig in de politiek. Niemand is gebaat bij windvanen die zich plooien naar de waan van de dag. Maar het verlangen naar standvastigheid kan even kortzichtig zijn. Dat gebeurt als de eigen koers alleen maar kan worden volgehouden door kritiek te negeren. Daarom is de TINA-retoriek zo misleidend. Het suggereert dat er maar twee alternatieven zijn: of het huidige kabinetsbeleid of in lamlendigheid afwachten tot de gure economische tegenwind is overgewaaid. Die voorstelling van zaken getuigt van een ontluisterend gebrek aan fantasie. Alsof er niets meer is in de wereld dan wit en zwart en op het morele kompas alleen Noord en Zuid staat.Afgelopen zaterdag publiceerde NRC Handelsblad de resultaten van een enquête onder Neerlands meest geciteerde economen. De meerderheid meent dat er dringender problemen zijn dan het terugdringen van het overheidstekort. Toch is dat het stokpaardje dat de premier het afgelopen jaar met overgave heeft bereden. Ook de andere doelstellingen van het kersverse kabinet zoals daling van de administratieve lastendruk en loonmatiging krijgen weinig bijval. Volgens de economen zijn dat de minst belangrijke economische problemen. Zij vinden investeren in de kenniseconomie en het bevorderen van flexibiliteit op de arbeidsmarkt veel belangrijker. Alleen zo kan de arbeidsproductiviteit worden vergroot. De 'moeilijke maatregelen' van Balkenende blijken dus helemaal niet de beste weg te zijn voor economisch herstel. Er is geen tweesprong met een keuze tussen lef en lamlendigheid. Het is minstens een zevensprong. De economische tegenwind gebruiken om te doen alsof er maar twee alternatieven zijn, is armoe. Zo wordt miskend dat politiek kiezen is. Wie lef heeft durft over deze alternatieven open te debatteren. Maar daarvoor schreeuwt de oppositie te graag moord en brand en heeft Balkenende het te druk met dapper lijken.