De veerkracht van de gevallen leider

Hoe incasseren topmannen en topvrouwen een diepe zakelijke of persoonlijke crisis en hoe hervinden ze hun zelfvertrouwen? 'Het heeft geen zin je over te geven aan bitterheid.'

Boeken over succesvolle leiders zijn er volop. In Nederland stortten bijna honderdduizend lezers zich op de biografie van Steve Jobs. En in de managementliteratuur domineren de titels waarin de lezer glorie wordt beloofd, zoals de bestseller De zeven eigenschappen van effectief leiderschap van Stephen Covey.

Wat er met leiders gebeurt nadat ze in een crisis zijn geraakt, lezen we minder vaak. Hoe verging het Elco Brinkman na de verkiezingsnederlaag van het CDA? Wat is er van Anna Visser geworden, na haar afscheid als directeur van omroep Llink? Hoe incasseerden ze de tegenslagen en herwonnen ze hun zelfvertrouwen?

In het genre 'inspirerende succesverhalen' is inmiddels wel genoeg gepubliceerd, schrijven consultant Frans van Schijndel en journalist Michiel Zonneveld in Succes & Crisis - Verhalen over leiders in moeilijke tijden. Zij interviewden negen leiders die een crisis hebben doorgemaakt. Geen alledaagse tegenslag, maar een levensbepalende crisis op het werk, soms gevolgd door een nog ernstigere klap thuis, zoals de dood of ziekte van een partner of kind.

De interviews met directeuren van internationaal opererende bedrijven, maar ook met een bondscoach, een plaatsvervangend korpschef van politie of de baas van een kringloopbedrijf, illustreren hoe geleidelijk de weg naar het dal voert en hoezeer de crisis op het werk de betrokkenen in het diepst van hun persoonlijkheid raakt. De meesten zoeken de oorzaak van de tegenslag niet alleen bij de buitenwacht: 'Ik heb fouten gemaakt', zegt de een; 'ik wist niet waar ik aan begon', zegt de ander.

Een andere overeenkomst tussen de geïnterviewden is hun houding ten opzichte van het dieptepunt in hun leven. Een veerkrachtige houding die hen heeft geholpen er weer bovenop te komen. 'In plaats van een stap naar achteren heb ik drie stappen vooruit gedaan', zegt de voormalige politiechef. 'Ik ben optimistisch van aard, ik zie overal kansen.' 'Het heeft geen zin je over te geven aan rancune of bitterheid', vindt de directeur van het bedrijf dat aan de rand van een faillissement belandde. Het is opvallend dat bijna niemand wrok koestert of gedeprimeerd het bijltje erbij neergegooid heeft. Maar dat heeft waarschijnlijk met de selectie van de geïnterviewden te maken. Want wie wil er zo openhartig praten over een crisis in zijn leven, als hij er zelf nog niet uit is?

Succes is niet maakbaar, blijkt uit hun ervaringen. Succes, maar ook tegenslag, schrijven we gemakkelijk toe aan iemands persoonlijkheid, veelal hebben we te weinig oog voor de omstandigheden. Een redenering die vaker gevolgd wordt; vergelijk hoe het Wouter Bos verging in de analyse van de commissie-De Wit. Als het goed gaat met het bedrijf, wordt de directeur geroemd, maar wanneer de zaak in zwaar weer belandt, slaat de perceptie van zijn kracht om in zwakte. Waar hij eerst risico's durfde te nemen, bleek hij achteraf blind voor gevaren.

Conclusie: wie succesvol is, hoeft niet altijd goed te zijn, en wie faalt, hoeft geen slechte leider te zijn. Het is jammer dat de lezer deze wijsheid stukje bij beetje zelf moet construeren. Hoe inspirerend de interviews op zichzelf ook zijn - er wordt goed doorgevraagd - aan het eind snakte ik naar een epiloog met de lessen van de gekwelde en weer opgekrabbelde leiders. Het is het nadeel van de vorm: een bundel interviews. Maar misschien onderschat ik de lezer.

Frans van Schijndel en Michiel Zonneveld: Succes & Crisis - Verhalen over leiders in moeilijke tijden.
Taylor & Freud; 198 pagina's; € 19,95.

ISBN 978 90 902 6516 2.