'De corruptie is in Mexico onbeheersbaar geworden'

De bestrijding van de drugshandel wordt in Mexico vrijwel onmogelijk gemaakt door de corruptie die tot diep in het opsporingsapparaat is ingevreten....

Van onze verslaggeverArt van IperenMEXICO-STAD'Weet je wie de rijkste politieagent ter wereld is?', vraagt Samuel González Ruiz, juridisch adviseur van het ministerie van Justitie. Met een mengeling van gêne en enthousiasme geeft hij onmiddellijk zelf het antwoord: 'Guillermo González, de ex-commandant van de federale politie in Mexico.'De politie-commandant heeft volgens González Ruiz in een paar jaar tijd, in ruil voor bescherming, 400 miljoen dollar van de drugsmafia geïnd. 'Sinds 1993 woont hij in de VS, beschermd door de Amerikaanse drugsbestrijdingsdienst DEA.'González Ruiz meent dat de corruptie de laatste jaren onbeheersbaar is geworden door de onvoorstelbare bedragen die de Mexicaanse drugskartels verdienen met het smokkelen van cocaïne, heroïne, marihuana en amfetamine naar de Verenigde Staten.In een rapport van de DEA wordt Mexico 'de grootste narcoticabedreiging' voor de VS genoemd. Ruim driekwart van alle cocaïne in de VS wordt via Mexico binnengesmokkeld en Mexico is ook een van de belangrijkste centra op het westelijk halfrond voor het witwassen van drugsgeld. 'De corruptie blijft de bestrijding van de drugshandel ondermijnen', concludeert de DEA.'Jaarlijks wordt er vijfhonderd ton cocaïne over de Rio Grande gesmokkeld', doceert González Ruiz. 'Dat levert de Mexicaanse kartels elk jaar een nettowinst van tussen de 9 en 13 miljard dollar op, 3 tot 5 procent van het bruto nationaal produkt. Met een deel van hun astronomische winsten kopen ze Mexicaanse politici en politieagenten om om buiten schot te blijven. Héctor Palma, de leider van het kartel van Sinaloa, kon bijvoorbeeld de politieleiding in vier deelstaten met het grootste gemak 40 miljoen dollar per máánd beschermgeld betalen. Doordat de drugsmafia zoveel geld heeft, is het niet verwonderlijk dat de Mexicaanse maatschappij van top tot teen is gecorrumpeerd'.De voorbeelden van corruptie liggen in Mexico voor het opscheppen. Inpakkers in supermarkts moeten hun chef een groot deel van hun fooien afstaan. Doen ze dat niet, dan worden ze in elkaar geslagen of de laan uitgestuurd. Illegale bordelen worden ongemoeid gelaten, omdat de eigenaren de autoriteiten omkopen. Zelfs de mannen die op straat klanten voor de nachtclubs staan te werven, betalen de wijkagent per avond tussen de vijf en tien dollar om hun werk te kunnen doen.'Het is één grote keten van corruptie. Duizend van de 4500 federale agenten hebben hun baan niet te danken aan hun opleiding of ervaring, maar aan het omkopen van hun aanstaande chef. Eenmaal in dienst, kunnen ze grof geld gaan verdienen. Wie niet dagelijks duizend peso's afdraagt aan zijn chef, krijgt een kantoorbaantje of wordt ontslagen. Ook het ministerie van Justitie is door en door geïnfiltreerd. Iemand kon hier 5 miljoen dollar smeergeld krijgen, alleen maar voor zijn handtekening onder de benoeming van een bepaald persoon bij de lucratieve grenspolitie.'Volgens Samuel González is het Mexicaanse politiekorps onder te verdelen in vier categorieën: 35 procent is eerlijk; 35 procent is bijna eerlijk; 15 procent gedraagt zich 'als een crimineel in uniform'. Ze handelen in drugs, plegen overvallen, stelen auto's en ontvoeren rijke Mexicanen; de resterende 15 procent is gewoon corrupt door in ruil voor een deel van de winst van hun collega's een oogje dicht te knijpen. 'De corruptie is net een kankergezwel dat de openbare veiligheid steeds verder aanvreet en de straffeloosheid bevordert. De tragedie van dit alles is dat telkens als er een agent wordt vermoord, je nooit weet of dat gebeurde omdat hij de corruptie bestreed, of juist omdat hij corrupt was.'Jorge Madrazo, de nationale ombudsman, heeft zijn handen vol aan het wangedrag van de politie. Met zevenhonderd medewerkers is Madrazo's Nationale Mensenrechten Commissie (CNDH) het grootste ombudsmaninstituut ter wereld. Sinds 1990 zijn er 42 duizend klachten in behandeling genomen. Elk uur van de dag, zeven dagen per week, komt er een nieuwe binnen. 'In 1990 hadden de meeste klachten nog betrekking op martelingen in het algemeen. Nu staan klachten van patiënten over inschattingsfouten van ziekenfondsartsen op de eerste plaats, gevolgd door machtsmisbruik, geweld, corruptie, afpersingen, arbitraire aanhoudingen en intimidatie door politieagenten. Een deel van die klachten komt van politieagenten zelf, die het corrupte gedrag van hun superieuren aan de kaak stellen.'Van de ruim duizend aanbevelingen die de ombudsman de laatste jaren heeft gedaan, zijn er ongeveer zeshonderd door de regering geaccepteerd. Vol trots laat Madrazo een boekje met de namen van 2322 ambtenaren en politieagenten zien die op advies van zijn instituut wegens wangedrag zijn ontslagen, veroordeeld of berispt.'Er is maar één ding erger dan het schenden van de mensenrechten en dat is als die schendingen onbestraft blijven. In het krachtenveld van openbare veiligheid, corruptie, straffeloosheid, criminaliteit en schendingen van de mensenrechten vervullen wij als onpartijdig instituut een fundamentele rol. Sinds wij bestaan, is het ongestraft schenden van de mensenrechten in Mexico moeilijker geworden. Wij proberen de vicieuze cirkel te doorbreken. Corruptie leidt vaak tot mensenrechtenschendingen. Straffeloosheid bevordert de corruptie en corruptie werkt de straffeloosheid weer in de hand.'Is Mexico dus hard op weg een tweede Colombia te worden? 'Zover is het gelukkig nog niet', meent hoogleraar Internationale Betrekkingen Celia Toro van de universiteit Colegio de Mexico. 'Maar als we niet oppassen gaat Mexico wel degelijk de kant van Colombia op.' Toro is een van de meest vooraanstaande experts op het gebied van drugshandel in Mexico en ziet vooralsnog meer verschillen dan overeenkomsten met Colombia.'In Mexico zijn de kartels niet doelbewust uit op een gewelddadige confrontatie met de staat. In Colombia zijn bijna alle politici omgekocht door de kartels, inclusief de president en de meeste Congresleden. Er zijn hier ook geruchten dat president Zedillo's verkiezingscampagne door de drugsmafia is gefinancierd, maar ik betwijfel het. Op lokaal en regionaal niveau zijn de kartels geïnfiltreerd, dat wel. Carlos Salinas' broer Raúl onderhield waarschijnlijk nauwe banden met de mafia, maar die zit achter slot en grendel.'Het geweld van de kartels is de afgelopen jaren toegenomen, maar het is meer een strijd om de marktaandelen dan om de macht in het land, zoals in Colombia. Wij zijn nog steeds geschokt als er een corruptieschandaal aan het licht komt. In Colombia zijn de banden tussen politiek, politie, leger en drugsmafia zo gewoon, dat de Colombianen er niet meer van opkijken.'Een overeenkomst is volgens Toro wel dat de Amerikaanse DEA ook in Mexico is geïnfiltreerd in de politie en de mafia. 'Net als in Colombia zouden ze door het lekken van informatie grote invloed op ons politieke bestel kunnen krijgen. De DEA kan in Mexico elk moment een politiek schandaal ontketenen. Dat vind ik beangstigend.'