Een meisje smst terwijl zij op bed ligt.
Een meisje smst terwijl zij op bed ligt. © ANP

'Uurtje later naar school krikt prestaties op'

Pubers vallen niet eerder in slaap dan volwassenen, maar ze hebben wel twee uur meer slaap nodig, schrijft columnist Aleid Truijens. 'Pubers zijn allemaal avondmensen. Dat wisten ze zelf allang, maar hun omgeving reageerde er altijd meewarig op.'

Die irritant matineuze actievelingen bepalen de werk- en schooltijden.

Dat wij 's avonds laat, als zij allang uitgeblust zijn, nog scherp als een mes van alles doen en bedenken, ontgaat hun. Want dan liggen zij te knorren

Je ligt in bed en staart naar het plafond. Je zucht. Je kijkt of je app'jes hebt. Je denkt heel hard aan slome, saaie dingen. Je bladert in een tijdschrift. Eindelijk is het donker buiten. Maar beneden, in de tuin van de buren, tinkelen de glazen en klinkt luid gelach. De buurman boven zet de muziek nog wat harder. Tien uur, het is ook geen tijdstip om in bed te liggen. De hele wereld vermaakt zich maar jij ligt hier, met een hoofd helder als glas, krankzinnig wakker. Slapen, hoe ging dat ook alweer? Het moet. Morgen om 7.00 uur gaat die ellendige wekker.

Er zijn natuurlijk ook mensen die dit niet herkennen. Dat zijn de gebenedijden die hun kussen ruiken en als een blok in slaap vallen, altijd en overal, en die 's ochtends zonder te kreunen hun bed uitspringen. Dat is voor ons ondenkbaar. Voor ons, avondmensen en pubers. Pubers zijn allemaal avondmensen. Dat wisten ze zelf allang, maar hun omgeving reageerde er altijd meewarig op. Jij bent 's ochtends zo moe omdat je te laat naar bed gaat! Omdat je nog urenlang met dat telefoontje ligt te klooien. Wij zijn 's ochtends toch ook meteen fris en actief?

Lui en lamlendig
Het vooroordeel is hardnekkig en onuitroeibaar, omdat het merendeel van de mensheid nu eenmaal niet uit pubers en avondmensen bestaat. Die irritant matineuze actievelingen bepalen de werk- en schooltijden. Mensen die de hele ochtend gapen, glazig staren en voor tienen geen zinnig woord uitbrengen, zoals ik, vinden ze lui en lamlendig. Dat wij 's avonds laat, als zij allang uitgeblust zijn, nog scherp als een mes van alles doen en bedenken, ontgaat hun. Want dan liggen zij te knorren.

En het ís ook hinderlijk, als het hoofd van een 14-jarige tijdens het eerste lesuur op zijn schriftje bonkt, terwijl de leraar zijn best staat te doet. Dat maakt niet echt een geïnteresseerde indruk. Maar ze kunnen er niets aan doen, die pubers. Zij kunnen voor 11 uur 's avonds onmogelijk in slaap vallen, omdat hun hersenen dan pas, net als bij volwassenen, melatonine aanmaken, het stofje dat slaperig maakt. Anders dan volwassenen hebben ze aan zeven of acht uur slaap niet genoeg, ze hebben negen of tien uur nodig. Vandaar die kringen onder hun ogen. Ze zijn altijd moe.

Waarom zou je het eigenlijk als school níét doen, één uur later beginnen, als dat zo veel winst oplevert?

Slaaponderzoekers zeggen het al jaren: veel pubers en adolescenten lijden aan chronisch slaapgebrek. Scholen beginnen gewoon een uur te vroeg. De prestaties van scholieren worden naarmate de dag vordert beter, terwijl die van docenten juist verslechteren. Experimenten op Britse scholen laten zien dat leerlingen die later beginnen fitter zijn, alerter, beter gehumeurd en betere prestaties leveren, terwijl ze niet later naar bed gaan. Sommige van die scholen beginnen pas om tien uur; maar zelfs een half uurtje later heeft al zichtbaar effect. Toch zijn er weinig scholen die de aanbevelingen van onderzoekers serieus nemen. De volwassenen werknemers zijn de norm.

'Epidemisch'
Nu verandert dat misschien. De gezaghebbende American Academy of Pediatrics bemoeit zich ermee. Zij heeft slaapgebrek van pubers nu officieel 'epidemisch' verklaard en adviseert middelbare scholen om een uur later te beginnen. In de VS is het probleem groter, omdat scholen daar vaak al om half 8 beginnen en omdat slaperige leerlingen die met de auto naar school komen veel ongelukken veroorzaken.

Het lijkt een futiel probleem. Het is geen ebola. Maar door de macht van het getal is het wel degelijk een massaal probleem. Slaapgebrek leidt niet alleen tot sufheid en prikkelbaar gedrag, er is ook een bewezen verband met depressie bij pubers, en met obesitas: wie slecht heeft geslapen blijft maar dooreten.

Waarom zou je het eigenlijk als school níét doen, één uur later beginnen, als dat zo veel winst oplevert? Natuurlijk, iedereen is dan later klaar, het gezin kan niet gezamenlijk ontbijten, maar dat is niet onoverkomelijk. Op scholen hoor je zeggen dat het een kwestie van discipline is: leerlingen moeten maar wennen aan dat vroege tijdstip; op je werk moet je straks ook op tijd komen. Dat argument klopt niet: pubers vallen, blijkt nu, niet eerder in slaap dan volwassenen, maar hebben wel twee uur meer slaap nodig. Al denk ik dat ook veel volwassenen nachtmensen enorm opknappen van dat uurtje extra.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe.
Reageren? opinie@volkskrant.nl