Recensie Zoon van Berlijn

Zoon van Berlijn zet aan het denken over actuele grootstedelijke ontwikkelingen, maar is als roman niet helemaal geslaagd (drie sterren)

Karolien Berkvens: Zoon van Berlijn

Lebowski; 255 pagina’s; € 21,99.

Als er in een armere buurt een koffietentje verschijnt waar je een almond latte kunt bestellen weet je dat er sprake is van gentrificatie. Sociale, culturele en economische verbeteringen trekken nieuwe, rijke bewoners aan terwijl de oorspronkelijke, arme bewoners verdreven worden. Het gebeurt in praktisch elke Europese hoofdstad, ook in Berlijn; de tweede roman van Karolien Berkvens (1986) gaat daarover.

In Zoon van Berlijn voert zij vader en zoon Richter op. Vader Jakob heeft de val van de Muur aangegrepen om politieke carrière te maken. Als lid van de sociaal-democratische partij gaat hij over de bestemmingsplannen van het stadsdeel Moabit. Zoon Fabian is zijn tegenpool: na de Wende opgegroeid in welvaart en vrijheid en zonder enkele ambitie, op zoveel mogelijk roken en drinken na. Hij minacht zijn vader die zijn politieke idealen verkwanselt door in te stemmen met de ontwikkeling van een grote shoppingmall in plaats van te zorgen voor meer betaalbare woningen.

De sympathie van de schrijver ligt bij Fabian. Ze laat hem vaak nadenken over de stad: ‘Almaar meer straten en buurten werden bevolkt door mensen met hetzelfde opleidingsniveau, vergelijkbare inkomens en een gedeelde politieke voorkeur.’ En: ‘Diversiteit was de motor, het ongewisse, de aantrekkingskracht van het stadsbestaan.’ Zijn gedachten hebben wat kunstmatigs en overduidelijks, alsof Berkvens iets te graag wil dat ze gedacht en begrepen worden. Over Jakobs werk schrijft ze in een onverteerbaar bureaucratentaaltje: ‘Leidraad voor de Agenda 2010 vormde niet de consolidatie van de verzorgingsstaat, maar het vertrouwen in de oplossingsgerichte mechanismen van de markt en de zelfredzaamheid van de burger.’ Zelfs als het ironisch bedoeld is blijft het saai om zoiets te lezen.

De missie van Berkvens om een punt te maken over de keerzijde van gentrificatie maakt ook dat het verhaal er een beetje bij inschiet: de hersendode moeder, de trouwe hulp die haar vertrek aankondigt, de beëindiging van een affaire en de relatie met een activiste komen er bekaaid af. Zoon van Berlijn zet aan het denken over actuele grootstedelijke ontwikkelingen, en is in die zin geslaagd – als pamflet, als roman niet helemaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.