Zonder klein stationnetje

Dwars door Nederland gaat de Betuweroute, beter bekend als Betuwelijn, de lijn van vijf miljard. Caspar Janssen en fotograaf Marcel van den Bergh mogen mee aan boord, en zien glimpjes natuur tussen tunnels en geluidsschermen....

Mooi? De Betuweroute? Nee, dat valt moeilijk te beweren. Nou ja, het emplacement de Kijfhoek, bij Zwijndrecht, is interessant, of indrukwekkend, voor wie houdt van de aanblik van tientallen sporen met daarop wachtende goederentreinen.

Ik noteer: 43 verdeelsporen.

Ja, het is een buitenkans. En ja, het is niet iedereen gegeven om een dagje mee te rijden over de Betuweroute, bekend geworden als de Betuwelijn. Maar ik heb last van gemengde gevoelens als ik op een grijze decemberdag de locomotief van trein 41743 van goederenvervoerder ERS in klim. Want deze trein gaat me dus over de route voeren die het landschap van mijn jeugd meedogenloos in tweeën splijt. Eerlijk gezegd heb ik deze peperdure, in beton gegoten bak met rails nogal eens vervloekt.

Maar ja, dat was jaren terug. Nu ligt de Betuweroute er gewoon. En de kritiek is grotendeels verstomd. Zo gaat dat. Er zit niets anders op dan het project met een onbevangen blik te bekijken.

Meteen na Kijfhoek brengt machinist Martin Speksnijder het tempo terug naar nog geen 40 kilometer per uur en rijdt trein 41743 de Sophiaspoortunnel in. Pas 8,1 kilometer later – we zijn Hendrik Ido Ambacht gepasseerd en onder de verbinding tussen de Maas en de Merwede door gedoken – komt de trein weer boven en zien we weer wat, boven de geluidsschermen uit. ‘Achterkant bedrijfspanden’, schrijf ik op.

‘Welkom op de Betuweroute’, zegt Speksnijder, die vandaag gezelschap heeft van collega Chris van der Donk. Speksnijder wil vooral ‘positief’ zijn, en zegt dan ook dat de Betuweroute ‘heel efficiënt’ is. Maar als hij eerlijk is, rijdt hij liever over het gemengde net. ‘Dan zie je nog eens een klein stationnetje.’

Gelukkig, zegt hij, ‘rijden we nog een stuk in Duitsland.’

Hij heeft het nog niet gezegd of we duiken weer een tunneltje in, onder het riviertje De Giessen door, net nu we voor het eerst een glimp van weidelandschap opvingen. Zelfs meenden we een oud-Hollandse molenwiek te ontwaren.

Na de tunnel, bij Hardinxveld-Giessendam, voegt de spoorlijn zich definitief bij de A15. Vanaf nu doorklieven de twee verkeersaders samen het land, van West naar Oost, slechts gescheiden door geluidsschermen. De Betuweroute loopt van ‘Zee tot Zevenaar’ zoals het bedrijf Keyrail, de exploitant van de spoorlijn, het zegt. Dat klinkt poëtisch en veelbelovend, maar het gaat vooral snel. Omdat we hoog zitten valt dat niet zo op, maar de trein rijdt toch tegen de 100 kilometer per uur. Snel, direct, doelgericht, aldus Keyrail.

De Betuweroute – kosten: 4,7 miljard euro – begint langzaam maar zeker beter te draaien, een van de redenen waarom de kritiek is verstomd. Vorig jaar gingen er gemiddeld 250 treinen per week over de spoorlijn, nog altijd te weinig. Maar het marktaandeel van de spoorlijn groeit en komend jaar verwacht Keyrail dat wekelijks 350 treinen de spoorlijn gebruiken.

Het uiteindelijke streven, in 2013, is 150 treinen per dag. Dan zou de exploitatie winstgevend zijn. Complicatie: aan de Duitse kant van de grens wordt nog niet gewerkt aan het vervolg op de Betuweroute. Als de bezetting van de lijn echt goed wordt, loopt alles vast in een flessenhals bij Emmerich.

We zijn inmiddels het dorpje Schelluinen, waar tientallen huisjes moesten wijken voor de Betuweroute, gepasseerd. En even later zien we de moskee van Gorinchem. Vanaf nu kunnen we met recht spreken van de Betuweroute.

Speksnijder en Van der Donk vertellen over het beveiligingssysteem ECTS. Het systeem maakt seinen langs de spoorlijn overbodig en voorkomt bijvoorbeeld automatisch dat de machinist te hard rijdt. ‘’s Nachts rij je in een zwart gat’, zegt Speksnijder. ‘Je bent blij als je een benzinepomp langs de A15 ziet.’

Speksnijder en Van der Donk geven ook uitleg over begrippen als fasenscheiding, over wisselstroom en gelijkstroom en over spanningssluizen. De Betuweroute is de eerste spoorlijn in Nederland op 25 kV wisselspanning. Dat betekent in de praktijk dat vervoerders minder locomotieven nodig hebben om de zware treinen te trekken.

Intussen noteer ik: Leerdam. Reiger vliegt over; McDonalds; heel veel weilanden; Molen bij Meteren; knooppunt Deijl; schapen; afslag Geldermalsen; bedrijventerreintje; fruitboompjes.

Bij Waddenoijen een glimp van de Linge, hier nog pittoresk slingerend, met molen. En bij het passeren van Tiel-West en Kerk-Avezaath zie ik in een flits: Linge, molen, kerkje, links.

Het is ook de bedoeling dat het glimpen zijn, om steeds als het mooi wordt een tunnel in te duiken, een viaduct over te gaan, te worden ingesloten door een bak. Al wat mooi is, moet worden afgeschermd.

Cees Tommel, directeur van Keyrail, had gewaarschuwd. ‘De Betuweroute is niet bedoeld om mooi te zijn. Het is niet voor niets dat 80 procent van het tracé langs de A15 loopt. Juist om zoveel mogelijk landschapsschade te voorkomen.’

De snelweg doemt inderdaad steeds weer op, met bijbehorend verkeer. Evenals de geluidsschermen, 160 kilometer in totaal. ‘Wat ik niet snap’, zegt Speksnijder, ‘is dat die schermen zo vaak aan de snelwegkant staan. Wie wordt er nu tegen welk geluid beschermd?’ De vraag is ook: is het niet juist de massieve aanwezigheid van geluidsschermen die de Betuweroute zo nadrukkelijk zichtbaar maakt in het landschap?

De trein is hoog, dus valt er vanuit de cabine, over de schermen heen, nog wel iets te zien. Vanaf Ochten en Kesteren noteer ik: buizerd; biddend valkje; schuurtje tussen spoor en snelweg.

Dan zijn we al bij Bemmel. De A15 houdt op, de Betuweroute gaat verder en ik zie in nog geen minuut tijd het dorp waar ik opgroeide voorbij flitsen. Nou ja, ik zie een paar nieuwbouwwijken, wat paarden op een landje, een miniwoonwagenkampje aan de rechterkant, links boerderijen en weiland. En dat was het dan. Geen tijd voor sentiment. Ik vermoed ook dat de Bemmelse gemeenschap niet zwaar is verstoord door de aanleg van de spoorlijn. Elders langs de A15 was de schade groter. Daar verdwenen huizen, boerderijen, bongerds. Of kijken mensen tegen geluidsschermen aan.

Het traject voert nu, zonder snelweg, door agrarisch land. Bij Huissen duikt de Linge weer even op en zie ik zowaar een grote, witte zilverreiger. En dan gaan we weer een pijplijn in, 2,7 kilometer, onder het Pannerdensch kanaal door. Bij Pannerden was het verzet tegen de Betuwe-route fel. Niet zo vreemd, want hier loopt de spoorlijn niet langs de A15 en wel door aantrekkelijk landelijk- en natuurgebied. Maar ook de rugstreeppad en de kamsalamander konden het project niet stoppen.

Ik neem me voor de tunnel van de bovenkant te gaan zien, want langs het Pannerdensch kanaal moet heel wat faunaverkeer passeren op de zogeheten Veluweroute, de verbinding tussen de Veluwe, het Rijk van Nijmegen en Duitsland . Overigens zijn er 190 faunapassages onder of boven de Betuweroute, zo leer ik.

Het eindpunt nadert. Ook van Zevenaar, mijn geboorteplaats, zien we nauwelijks iets, vanwege de tunnel waarin we verdwijnen. Die tunnelbak, bedenk ik me, die moet bij honderden mensen voor de deur liggen. Dus als je echt wilt zien wat de Betuweroute al of niet heeft aangericht, moet je een ander perspectief kiezen. Dan moet je van oud-Zevenaar naar nieuw Zevenaar lopen.

De Betuweroute eindigt officieel bij Zevenaar, maar we gaan nog een stukje door. Voorbij Babberich houden opeens de geluidsschermen op. ‘Duitsland’, grinnikt Speksnijder. Opeens rijden we over een gewone spoorlijn, door een bosje. En prompt zie ik een ree die zich uit de voeten maakt. Even later rijden we station Emmerich binnen. Het is duidelijk: de urgentie van de spoorlijn is in Duitsland nog niet zo groot. Wat ook duidelijk is: de Betuweroute maakt Nederland wel heel klein; we zijn nog geen twee uur onderweg geweest.

Het was bepaald geen bloesemtocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden