DE GIDS hoofdluis

Zo krijg je luizen echt weg (en zo kom je er aan)

Nu de schoolvakanties weer zijn afgelopen, neemt het besmettingsgevaar weer toe. Luizen! Waarom zijn er zoveel gevallen op de middelbare school? Maar vooral: Wat is de beste methode om er vanaf te komen? (Spoiler: kammen, kammen, kammen.) 

Beeld de Volkskrant

Hoewel er geen officiële cijfers beschikbaar zijn - ‘er is geen meldingsplicht op hoofdluis’ -, ziet zowel het Landelijk Steunpunt Hoofdluis (LSH) als het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) het aantal mensen dat last heeft van luizen toenemen. Een school, met al die kinderen, is de favoriete besmettingshaard van de kleine parasieten. Hoe meer haar-op-haarcontact, hoe meer de beestjes naar de buren kunnen kruipen. Kruipen ja, want springen kunnen ze niet. Spelende kinderen steken de koppen nu eenmaal vaker bijeen dan collega’s op een kantoor. 

Luizen houden van een warme hoofdhuid en klemmen zich met hun klauwtjes vast aan je haar. Schoon of vies, kort of lang, het maakt ze niets uit. Lievelingslocaties: achter de oren, onder de pony of in de nek. Het speeksel van de luis leidt tot een allergische reactie op de hoofdhuid, vandaar de jeuk.

Selfieluizen

Maar wie dacht dat hoofdluizen zich alleen vergrepen aan kinderen op de basisschool heeft het mis. De jeukende beestjes hebben de afgelopen jaren de overstap naar de middelbare school gemaakt. Zeker een deel van de scholieren raakt tijdens de middelbare schooltijd besmet, constateerde het RIVM in 2016 in een onderzoek. Bij het beeld van kapstokken vol met veel te dicht op elkaar hangende jassen van kleuters is nu een heel ander beeld gekomen: meisjes met lang haar die selfies maken.

‘Driekwart van de hoofdluismeldingen is afkomstig van meisjes,’ zei Desiree Beaujean van het RIVM destijds tegen de Volkskrant. ‘Die hebben vaak lang haar dat ze los dragen. Daarbij komt nog dat scholieren van tegenwoordig veel kleffer zijn dan vroeger. Ze knuffelen meer en zitten de hele dag bij elkaar op hun telefoon te kijken. En denk ook eens aan de selfies die steeds gemaakt worden. Op zo’n moment kunnen luizen makkelijk overlopen.’

‘Wij krijgen al luizen als iemand ‘hai’ zegt bij de bushalte’

Het gezin van Aaf Brandt Corstius besteedde weer eens een dagdeel aan het bestrijden van luizen. ‘Want dat is het enige leuke aan luizen hebben: als je ze hebt ontdekt, mag je ze onmiddellijk doodmaken. Niemand die daar flauw over doet.’

Kammen

Tegen luizen is eigenlijk maar één devies: kammen, kammen, kammen. Met een luizenkam. Om ze te ontdekken, om ze weg te halen en om te zorgen dat de nieuw uitgekomen babyluisjes ook worden verwijderd. ‘Veertien dagen lang’, zegt Janny Dekker, huisarts te Groningen en ook werkzaam aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Vanwege de levenscyclus van de luis. De vrouwtjes leggen eieren die ze vastplakken aan de haarschacht. Na een week komen de eitjes uit en dan duurt het ongeveer een week voor de nieuwe luizen eitjes kunnen leggen.’ Voor die tijd heb je ze er wel uitgekamd, is de gedachte. Mits de haren niet opnieuw hebben geknuffeld met het hoofd van een beluisde klasgenoot. ‘Herbesmetting is de voornaamste reden dat luizen niet weg gaan.’

Naast kammen kun je kiezen voor een (al dan niet chemische) lotion. Al biedt deze geen volledige uitroeiingsgarantie, dus dagelijks kammen blijft nodig, zegt Dekker. Wat dan weer níet nodig is, is het huis grondig reinigen en het uitkoken van beddengoed en knuffels. Luizen overleven amper buiten het hoofd. Ze hebben bloed nodig. ‘Eenmaal van het hoofd af is de overlevingskans nihil’, zegt Dekker. ‘Binnen een paar uur zijn ze zo uitgedroogd dat ze niks meer kunnen.’

De uitkambehandeling

Goed kammen zodat er geen luis ontsnapt, hoe doe je dat? Gebruik een fijntandige kam in combinatie met crèmespoeling en houd het hoofd boven een wasbak of een stuk wit papier, raadt het RIVM aan. Kam van achter naar voren, tegen de hoofdhuid aan. Begin bij het ene oor en kam je plukje voor plukje een weg naar het andere oor. Vastgeplakte neten kunnen met de nagels worden verwijderd of losgeweekt door te deppen met azijn. Spoel na afloop het haar uit en maak de kam goed schoon met water en zeep. Twee weken lang elke dag herhalen.

‘Het idee dat je er misschien nooit vanaf komt, is om gek van te worden’

Volgens het RIVM zouden de meeste mensen na veertien dagen secuur kammen, eventueel in combinatie met een antihoofdluismiddel, ervan zijn verlost. Maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Er zijn ouders die vertellen dat ze het van hun kind hebben gekregen en al maanden of jaren met hardnekkige hoofdluis kampen. 

Zo duurde de laatste luizenplaag op het hoofd van Ella (40) en haar zoons van 6 en 14 twee jaar. ‘Niet alleen mijn zoons en hun vriendjes hadden het, maar ook hun ouders. We zaten in een herbesmettingscirkeltje. Het idee dat je er misschien wel nooit vanaf komt, is om gek van te worden.’ Of neem Britt (38) uit Amsterdam Oud-Zuid, die al vijf jaar onafgebroken hoofdluis heeft. Haar twee zoons hebben het af en aan. En Cathelijn, de moeder die evenals haar 9-jarige dochter al vijftien maanden hoofdluis heeft. Een verhaal over ouders die allerlei antihoofdluisproducten en netenkammen hadden geprobeerd. En maar niet van de jeuk afkwamen.

Misvattingen

Ondanks de voorlichting van het RIVM zijn er veel misvattingen over hoofdluis. Besmetting via de kragen van jassen zal niet snel plaatsvinden: hoofdluis kan zich alleen via hoofd-hoofd-contact verspreiden, zelfs via een borstel is er vrijwel geen besmettingsgevaar. Desiree Beaujean van het RIVM: ‘Een gezonde luis zal het haar niet loslaten. Als er eens een keer één op een kussensloop ligt, is hij bejaard of dermate beschadigd dat hij niks meer kan beginnen.’ Het is ook een fabel dat wat druppels tea tree olie of lavendelolie hoofdluis op afstand houdt. Als-ie al niet schrikt van waterstofperoxide, dan is hij ook van een beetje tea tree olie niet onder de indruk. Eens per week blijven kammen is de beste preventiemethode.

Luizenkliniek: luis- en neetvrij in 90 minuten

Ouders die de wanhoop nabij zijn in hun strijd tegen de hoofdluis, of geen zin hebben in chemicaliën kunnen tegenwoordig ook terecht in de Luizenkliniek. Directrice Ursula Schipper ziet in haar kliniek veel mensen die jarenlang worstelen met luizen. ‘Bij een vergevorderde besmetting kom je er steeds moeilijker vanaf.’ Maar ook ‘gewone’ besmettingen komen er langs: cliënten die het pas net hebben en bij wie ze gemiddeld 5 luizen en 500 neten uit het haar haalt.

Schipper introduceerde de AirAllé in Nederland, een apparaat waarmee de behandelaar lauwwarme lucht in het haar blaast. Het droogt de luizen en neten uit, die vervolgens uit het haar tuimelen. Het is een uitvinding van een Amerikaanse entomoloog. Het RIVM heeft de behandelingsmethode opgenomen in de richtlijn om van de beesten af te komen, naast de aanpak om ze er in pakweg twee weken uit te kammen. 

Totale duur van de behandeling in de Luizenkliniek: 90 minuten. Kosten: 134 euro per behandeling. Het ergste geval dat ooit binnenkwam had 500 luizen en 100 duizend neten. Maar ook daar was Schipper klaar in 90 minuten. ‘Dat was genoeg om alles te elimineren.’

Ursula en Pim Schipper van de Luizenkliniek Beeld Aurélie Geurts

‘De luis en ik zouden het samen voor de iPhone kunnen opnemen’

Columnist Esther Gerritsen googelde: ‘Waar zijn luizen goed voor?’ Die informatie vond ze niet, wel allerlei interessante weetjes. ‘Dit is dus het aardige dat ik van de luis kan zeggen: de luis is dapper.’

Zo zien de boosdoeners eruit

Benieuwd hoe die kriebelaars er nou uitzien, van heel dichtbij? Kijk maar eens goed naar de afbeelding hieronder. In de groene tas, stevig vastgelijmd aan de rode stengel, bevindt zich een jeukend insect in de dop. Na ongeveer een week komt hij uit, en zet hij zijn tanden in je hoofdhuid. 

Die rode stengel is een voor de foto afgeknipte en naderhand digitaal ingekleurde haar. Moederluis perst er haar nageslacht op, vergezeld van een soort secondelijm. Die maakt ze voor de zekerheid maar gelijk waterbestendig; je wast zo’n eitje niet zomaar weg. Lekker dicht bij de hoofdhuid, de warmte en vochtigheid daarvan werken als een couveuse voor de toekomstige hoofdhuidbewandelaar. De schil van de neet lijkt qua materiaal op de haar waaraan hij vast zit. Dat is niet toevallig. Wanneer je de neten met een chemisch goedje zou willen wegnemen, blijft er van het onderliggende kapsel ook niet veel over. Lang niet achterlijk dus, die luizen.

Dit is ‘m dan: het luizenei Beeld Kevin Mackenzie, University of Aberdeen, Wellcome Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden