Zimbabwe verdient meer bezoekers

De natuurparken in Zimbabwe snakken naar bezoekers. Ondernemers steken weer voorzichtig geld in nieuwe safarikampen en wandelroutes.

De Chilojokliffen in Gonarezhou NP.Beeld Julius Schrank

We lopen door de mintgroene theevelden in de hooglanden van Zimbabwe. Met een rubberbootje boven ons hoofd. De jonge manager van Aberfoyle Lodge, een countryclub die stamt uit de jaren zestig, gaat in zijn zwembroek voorop. Hij wil graag het plekje laten zien waar gasten in de rivier kunnen springen. Het paadje gaat door een koel bos, we klauteren over bemoste rotsen en duwen de bamboe opzij: daar stroomt een tien meter hoge waterval van een grote gladde rots. Perfect om op je kont vanaf te glijden, of in het bootje natuurlijk. Dobberend op mijn rug denk ik: zo'n plek zou in Frankrijk of Thailand duizend toeristen per dag trekken. Maar in Zimbabwe zijn we de enige bezoekers.

Dat is alvast één reden om het geplaagde land in zuidelijk Afrika te bezoeken. Sinds president Mugabe blanke boeren met geweld liet verdrijven en opponenten hardhandig onderdrukt, boycotten veel toeristen Zimbabwe. Zo gleed de meest klassieke safaribestemming van Afrika - ooit geroemd om zijn uitstekende infrastructuur en wildernisgidsen - in twintig jaar tijd af naar een krakkemikkig land vol lege natuurparken en gesloten hotels. De spectaculaire natuur is gelukkig nog steeds in goede conditie en sinds kort durven ondernemers weer te investeren in onderhoud, nieuwe safarikampen, wandelroutes en hangbruggen.

Maar eerst de vraag: moet je wel naar Zimbabwe willen? Kunnen we niet beter wachten tot the old man overlijdt? Vraag dat aan Jenny, het meisje van de slagerij in Watsomba: 'Waarom zijn jullie zo bang voor Mugabe? Dat ben ik toch ook niet. Zim is veilig en mooi. Iedereen is welkom!' Vraag het de cd-verkoper op de markt van Birchenough Bridge of aan de dame in het tolhuisje langs de A9, allemaal zeggen ze: kom naar Zim. Wij hebben niks met politiek te maken. De blanke Zimbabwaan Bernie Cragg, eigenaar van een wildernislodge in de bergen, formuleert het als volgt: 'Ik begrijp dat buitenlanders geen zin hebben Mugabe te steunen. Maar dat doe je echt niet als je bij mij komt wandelen.'

Wildernisgids Lionel Muzengi op de befaamde rode kliffen van Gonarezhou Nationaal Park.Beeld Julius Schrank

Meer zien van Zimbabwe? Bekijk hier ons scrollverhaal.

Een waterval naast Aberfoyle Lodge.Beeld Julius Schrank

Op dus naar de oostelijke hooglanden van Zimbabwe, waar je al snel een trui aantrekt en het knopje van de mistlampen op het dashboard zoekt. In de nevelige Nyangabergen zette Cragg (54) op eigen kosten een wandelpad uit. Zijn Turaco Trail voert over hoge kliffen, langs woeste rivieren en over groene weiden tot aan de lieflijke theeplantages 70 kilometer verderop. Onderweg slaap je in een hangmat op een heuveltop met een kampvuurplaats en kijk je uit over de wonderschone Hondevallei en later op de Melkweg.

'Ik kwam hier als schooljongen met de ontdekkersclub', zegt Cragg, die ooit leraar was. Zijn wilderniskamp met rustieke bungalows overleefde de afgelopen twintig jaar door natuurweken te organiseren voor schoolklassen. 'We doen hier aan wandelen, raften, klimmen, mountainbiken, vliegvissen, maar mijn cadeau aan Zimbabwe is de Turaco Trail.'

We passeren een groep joelende meisjes die een klimparcours volgt en verdwijnen dan het bos in. Vanaf een uitzichtpunt wijst de gids bergen en dalen in de verte aan. 'Kijk, daar gaan we naar beneden en over die rand weer omhoog.' We staan op een landkaart, maar dan schaal 1 op 1, en die is helemaal voor onszelf.

Algemene informatie

Kenya Airways vliegt zeven keer per week naar Harare via Nairobi vanaf 953 euro.
In de Oostelijke Hooglanden verhuurt wilderniskamp Far and Wide rustieke lodges en exploiteert de Turaco Trail: farandwide.co.zw
De fraaie Aberfoyle Lodge tussen de theevelden: aberfoylelodge.com
Het ruige Gonarezhou Nationaal Park is het beste te ontdekken vanuit het luxe Chilo Gorge Lodge die ook investeert in de gemeenschap: chilogorge.com
Zelf rondrijden door het park is toegestaan, maar niet aan te bevelen voor leken.

Een schoolklas zoekt naar vogels op een theeplantage.Beeld Julius Schrank

Enige waarschuwing: wijs nooit met een vinger naar de berg Inyangani (2.592 meter), dat brengt ongeluk. Wees ook alert op kwade geesten die verschijnen in de vorm van kleurrijke slangen (gezien), rokende kleipotten (gezien) en bomen met borsten (niet gezien). Een paar dagen Eastern Highlands - het Schotland van Afrika - bewijst dat je van dit continent kunt genieten zonder olifanten en leeuwen om je heen. Wildkamperen onder de sterren, zwemmen onder een waterval, thee proeven op een plantage, vliegvissen in het ochtendlicht: probeer dat maar eens elders te vinden.

Een scholiere loopt naar huis over een theeplantage.Beeld Julius Schrank

Ooit bezochten ruim twee miljoen toeristen Zimbabwe, nu reizen nog maar 300 duizend Europeanen, Amerikanen en Aziaten naar het land. Het gros vergaapt zich aan de Victoria Watervallen en boekt een safaritent in het naastgelegen Hwange Nationaal Park (half zo groot als België). Ook Mana Pools Park langs de Zambezirivier en cruisen op het Karibameer zijn populair. Het oosten van Zimbabwe, minstens vijf uur rijden van hoofdstad Harare, ziet weinig buitenlanders. Hooguit binnenlandse toeristen en expats die de weg weten.

'Jullie zijn de zesde auto vandaag', zegt de oude bewaker bij de Mutaraziwatervallen. Met 762 meter toch de op een na hoogste van Afrika, maar we kunnen ongestoord poedelen. De dame in het tolhuisje bij provinciestad Mutare schat dat zij dagelijks tien auto's met buitenlanders ziet. Dat is niet heel raar, want Zimbabwe piept en kraakt. Sommige wegen zitten vol gaten, de winkels bieden weinig keus (chips met vlees- of fruitsmaak) en de geldautomaten zijn leeg. Maar iedereen is blij je te zien: zelfs de man die boven op het dak van een rijdende bus ligt, maakt nog een hand vrij om naar je te zwaaien.

Bloeiende jacarandabomen in Harare.Beeld Julius Schrank
Eet gerust iets langs de weg.Beeld Julius Schrank

Wat ook opvalt: Zimbabwe is veilig. Loop gerust een bottle store binnen, zo'n bar met tralies voor de ramen - ruige mannen rond het poolbiljart en vage vrouwen aan de bar - en je wordt handenschuddend verwelkomd. Probeer dat liever niet in het naastgelegen Zuid-Afrika. Koop cd's langs de weg, want de autoradio zwijgt en het wildste natuurpark Gonarezhou Nationaal Park is zes uur hobbelen naar het zuiden. Daar willen we graag heen, vanwege de beroemde rode kliffen en de kuddes olifanten. De enige lodge is heropend en investeert weer in de plaatselijke gemeenschap.

Gonarezhou is niet voor beginners. In steeds meer Afrikaanse natuurparken ligt asfalt, maar hier heb je een terreinwagen nodig om rivierbeddingen over te steken, door zand te ploegen en af en toe een omgevallen boom opzij te slepen. De antilopen zijn schuw, maar de elfduizend olifanten blijken nogal opvliegend. Soms kijk je na een angstige kilometer over je schouder en blijkt die boze olifant nog steeds aan je bumper te kleven. Tijdens een picknick onder een boom, marcheren links zestien olifanten voorbij, terwijl rechts een tweede kudde vredig drinkt tussen de krokodillen en de maraboes.

De safari wordt nog spannender als de auto het begeeft. Na een uur sleutelen, wijst gids Lionel naar een grote boom in de verte. 'Daar zitten bavianen en impala's, dus daar zijn geen leeuwen. Wacht in de schaduw, ik ga hulp halen.' Het is 41 graden Celsius, Lionel verdwijnt als een fata morgana uit zicht en laat ons achter met een koelbox en zijn geweer. Op zulke momenten realiseert een mens zich: ik sta toch niet helemaal boven aan de voedselpiramide. We picknicken met ogen in onze rug, totdat Lionel na een paar uur terugkeert met twee boswachters die grinnikend de Land Cruiser helpen aanduwen.

Onze reisredacteur legde zijn reis vast per camera. Ook het moment waarop de auto het weer deed. Zie het hier

Gonarezhou is niet voor beginners.Beeld Julius Schrank

'We willen dit vergeten park toegankelijker maken voor toeristen', zegt parkmanager Hugo van der Westhuizen. Hij werkt voor het Zoologische Gesellschaft Frankfurt dat 1 miljoen euro per jaar steekt in Gonarezhou. In zijn fotogenieke vliegtuigje met zebrastrepen vliegt Van der Westhuizen heen en weer naar Harare om met de regering te overleggen. Ook de Europese Unie investeert. De Duitsers leggen wegen en kampeerplaatsen aan en betalen zestig extra boswachters. 'Gonarezhou ontvangt zesduizend toeristen per jaar, vergelijk dat met het Krugerpark over de grens dat een miljoen bezoekers trekt.' Van der Westhuizen benadrukt: 'Geld dat je hier uitgeeft, gaat niet naar Mugabe. Dat gaat naar natuurbeheer.'

Net buiten het park ligt het dorpje Mahenye. Dat lag ooit in het park, tot de bewoners hardhandig in vrachtwagens werden gestopt. Maar nu ontvangt het dorp 245 duizend euro per jaar aan inkomsten dankzij de lodge en het natuurpark. 'We hebben elektriciteit, een school en een kliniek', zegt een dorpeling. Verder hoopt hij ooit nog de aanleg van water en riolering mee te maken. Het dorp was de geboortegrond van het beroemde Camfire-project, waarbij gemeenschappen worden betrokken bij natuurbeheer. De redenering: als dorpelingen verdienen aan toeristen die een natuurpark bezoeken, gaan ze minder stropen. En inderdaad, toeristen belanden hier als vanzelf in het winkeltje van meneer Mutema. Koop er een paar sandalen gemaakt van autobanden en hij tokkelt ook nog een liedje op zijn duimpiano.

Zimbabwe is een warm bad. 'Raise your arms and open your heart!' roept de dominee van een gospelkerk in provinciestad Mosvingo. Zo kun je ook de benen strekken: dansend met je armen in de lucht en halleluja roepend tegen de buurman. De gelovigen pakken je hand, kijken diep in je ogen en zeggen: 'Welkom mijn vriend!' Aan het einde van de dag bereiken we de ruïnes van Groot Zimbabwe, uitgeroepen tot Unesco Werelderfgoed. Hier bestuurden middeleeuwse koningen een enorm rijk dat handelde met China en Europa. Hier kun je wandelen in de avondzon.

Zelf naar Zimbabwe?

De Volkskrant stelde met SNP Reizen een lezersreis samen naar Zimbabwe. De 17-daagse tocht met chauffeur voert langs bekende plekken als de Victoriawatervallen en het natuurpark Hwange, maar ook langs de Oostelijke Hooglanden. Gonarezhou Nationaal Park wordt aangeboden als extra optie. Zie: volkskrant/lezersreis

Een klaslokaal in het dorp Mahenye.Beeld Julius Schrank
Meneer Mutema speelt op zijn duimpiano.Beeld Julius Schrank

We dwalen tussen hoge muren van bleek graniet, verwonderen ons over mysterieuze torens en altaren en zien de zon ondergaan vanaf een hoge rots. Met één andere toerist; de schoolklassen zijn al weg. Het museum is een oude politiepost waar achterin het beroemde beeldje staat dat hier is gevonden: de roofvogel met menselijke trekjes. Het groeide uit tot nationaal symbool van Zimbabwe, binnenlandse toeristen zijn zichtbaar ontroerd als ze voor die nis staan. En dat ontroert ons weer.

Terug in Harare, de jarenzestigstad met zijn brede lanen vol paarse jacarandabomen en rode flamboyantbomen, weten we het zeker: Zimbabwe verdient meer bezoekers. Weliswaar hangt het verplichte portret van Mugabe overal, maar de gemiddelde Zimbabwaan kijkt vooruit. De infrastructuur is versleten en de menukaart beperkt, maar zelden voelden wij ons zo welkom in Afrika. Cultuur en natuur zijn nog even interessant en spectaculair en die heb je nu voor jezelf. Klein nadeel: je zult nooit meer door een bos kunnen wandelen, zonder onderbewust te zoeken naar een boom met borsten.

De Turaco Trail voert over kliffen, langs rivieren en over weiden.Beeld Julius Schrank
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden