Wordt dit de zomer van gewoon wat lummelen?

Foto Paul Faassen

Je kunt de vakantie volproppen met wandeltochten, kitesurfen of een bezoek aan het zoveelste strandje dan wel pittoresk dorpje. Of je kunt gewoon niets doen. De verveling toelaten, als je nog weet hoe dat moet. Volgens deskundigen zou dit waardevoller zijn dan het afvinken van die lijst met activiteiten. Laat je inspireren door deze artikelen.

We hebben een ontiegelijke hekel aan vervelen en dat is jammer. Want verveling is zinvol, stellen wetenschappers. Volgens ‘vervelingswetenschapper’ Wijnand van Tilburg, verbonden aan het King's College in Londen, heeft verveling – net als de meeste menselijke emoties –een evolutionaire functie. En wel: het tegengaan van zinloosheid. Verveling treedt op wanneer je activiteit niet voldoet aan een natuurlijke behoefte aan prikkels. Dat is een signaal, denkt Van Tilburg, om jezelf uit een zinloze routine te halen.

Zoals verveling onze vroege voorouders aanspoorde om op saaie momenten op zoek te gaan naar voedsel, zo kan het tegenwoordig een teken zijn dat we ons leven misschien niet hebben ingericht zoals we dat het liefst zouden willen. Oftewel: als je elk greintje verveling verjaagt met een spelletje Candy Crush, heb je misschien niet door dat je op zoek moet naar een andere baan.

Een leuke bijkomstigheid: van dagdromen word je vindingrijker. Blijkbaar gaat een verveeld brein zo hard op zoek naar prikkels dat er vanzelf creatieve gedachten opkomen. Er is alleen één probleem: verveling toelaten doen we niet graag. Het zit in onze aard om op zoek te gaan naar prikkels. Zolang het brein maar bezig blijft, en niet met allerlei moeilijke gedachten op de proppen komt, voelen we ons senang.

Lees het hele artikel: Ode aan de verveling: waarom het goed is af en toe niets te doen te hebben

Leren genieten van saaiheid? Ga de natuur in

Zoek een prikkelarme omgeving op, zoals de natuur. 'Het menselijke aandachtssysteem is ontstaan in de natuur en is daar uiteindelijk het beste op aangepast', zegt John Eastwood, hoofd van het vervelingslab aan de York Universiteit in Toronto. 'Je zult wel moeten leren om een omgeving met zo weinig prikkels te tolereren. Dat is vergelijkbaar met afkicken van een verslaving. Eerst voel je een sterke behoefte aan prikkels, maar uiteindelijk blijk je die snelle behoeftebevrediging in te hebben geruild voor iets veel beters: kunnen genieten van saaiheid, zonder te zwichten voor verveling.'

Het is oliedom om het druk-druk-druk te hebben. Het alternatief: Sprezzatura

Maar waarom vinden we het zo moeilijk om ons te vervelen? Dat heeft ook met aanzien te maken. Druk zijn is de norm geworden. Gaandeweg is de hoeveelheid werk die we hebben aan onze identiteit gaan kleven. Prestige is niet meer gelegen in het gemak waarmee iemand zijn dingen doet, maar in de werkdruk. Daar moeten we radicaal mee breken, betoogde Wieteke van Zeil in haar essay. We kunnen wel wat meer sprezzatura in ons leven gebruiken, een term bedacht door Baldassare Castiglione, die diplomaat was aan het hof van Guidobaldo da Montefeltro, in zijn beroemde Het boek van de hoveling. 

Kort gezegd: Sprezzatura is bewust gecreëerde rust. Belast de ander niet met hoe zwaar iets is, want het verpest de goede indruk die je maakt. Waarmee men verbergt hoe knap men is en de indruk wekt dat men alles zonder moeite en bijna achteloos doet en zegt. Dat stelt jezelf en de ander gerust. Er is goede reden om je zwoegen een beetje te verhullen, want weinig is zo besmettelijk als stress. 

Foto Paul Faassen

Het belang van concentratie

Daar zit u dan op de camping of aan het zwembad met het goede voornemen vanaf nu enorm sprezzatura door het leven te gaan. Grote kans dat uw telefoon roet in het eten gooit. Want zodra we niets te doen hebben, grijpen we als geconditioneerde labdieren naar ons mobieltje. Even appen, scrollen, klikken. In dit interview legt wiskundige Cal Newport, die een boek schreef over het belang van concentratie, uit waarom dat zonde is. We hunkeren naar afleiding, maar Newport probeert mensen te overtuigen van de aantrekkingskracht van het tegenovergestelde, van het onafgebroken diep en geconcentreerd nadenken. 'Oefenen met dode tijd', noemt hij dat, en laat de vakantieperiode nou een mooi trainingsmoment zijn. Hoe beter we ons kunnen concentreren, des te tevredener, gelukkiger én productiever we zouden zijn.

Agressief je tijd verdedigen

‘We zijn overwerken steeds normaler gaan vinden’, zegt Carl Newport. Zelf werkt hij maar 8 uur, of soms 6. ‘Ik werk heel geconcentreerd. Ik beperk het oppervlakkige communicatiewerk, ik ben slecht bereikbaar, ik beantwoord mails niet of laat, ik zeg veel nee, ik zit niet in commissies en besturen, zeg nee tegen vergaderingen. Als je je tijd zo agressief verdedigt, is een werkdag van half negen tot half zes best lang en kun je behoorlijk veel doen.’

Wanneer zag u voor het laatst in uw omgeving iemand die zich verveelde?, vraagt Olaf Tempelman zich af in zijn nog altijd actuele column van twee jaar geleden. ‘Was dat, a) iemand wiens telefoon was uitgegaan, b) een boos kind van wie de iPad was afgepakt, c) een digibeet?’ Verveling is volgens Tempelman een lichte vorm van lijden waarvan het verdragen training vraagt. En dat is zeker de moeite waard. ‘Op momenten dat wij ons vervelen, verveelt ons brein zich niet. Iedereen die nog analoog is opgegroeid, weet dat je je beste ideeën krijgt op ochtenden waarop je geen flauw idee hebt wat je nu weer eens zult gaan doen.’

JOMO: The Joy of Missing Out

Dit wordt de zomer van dingen missen, schreef The New York Times. JOMO is het welwillende neefje van FOMO (fear of missing out). Het gaat erom dat je aanwezig bent in het hier en nu, en dus niet heimelijk op Instagram checkt wat er gaande is op dat feestje of barbecue van vrienden. Maar hoe doe je dat? De Amerikaanse krant geeft wat handvatten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.