de gids wintersport

Wit, wit, wit: schaatsen door het Finse landschap dat schittert in het licht

In Elfstedenloze jaren kun je het knisperend Hollandse schaatsgevoel net zo makkelijk halen op een Fins meer. Beter zelfs.

Schaatsen doe je in Finland over een spoor dat er speciaal voor is vrijgemaakt. Beeld Marie Wanders

Een klimaatvluchteling ben ik, neergestreken in Finland om ouderwets lange schaatstochten te maken over ouderwets dik, spiegelglad ijs. Dat het donker zal zijn en zwaar en tot huilens toe koud, heb ik ingecalculeerd. Schaatsen in Finland klinkt immers als voor bikkels, voor getrainde, magere types in lycra die minstens een Elfstedentocht hebben uitgereden.

Dat ben ik allemaal niet. Ik ben een zondagschaatser die verder niet al teveel aan sport doet, een koukleum bovendien. Maar goed, ik heb het ervoor over: de bevroren vingertoppen, de ijsklompen van voeten, de blaren, het klunen op mijn tandvlees in de duisternis.

Zo heb ik het me ongeveer voorgesteld, schaatsen in Finland. Toch heb ik de reis geboekt, omdat er geen mooiere wintersport is dan schaatsen, mooier dan skiën met al z'n gedoe. Schaatsen is simpel, puur, stil - behalve het ritmische gekras van de ijzers hoor je doorgaans weinig.

Praktische informatie

- Om te schaatsen in het Saimaa-meren-gebied is de stad Savonlinna een goede uitvalsbasis. Te bereiken met een binnenlandse vlucht vanuit Helsinki, maar de trein (4 uur) kan ook. Overnachten kan bijvoorbeeld in Spahotel Casino, een prettig middenklassehotel met een goed restaurant.

- Op 25 kilometer afstand ligt Punkaharju, midden tussen de meren waar ‘s winters geschaatst en ‘s zomers gekanood wordt. Er zijn diverse accommodaties, waaronder Harjun Portti Holiday Resort.

- Ook in het merengebied ligt Hotel & Spa Resort Järvisydän, een luxe, maar gemoedelijk designhotel in traditioneel Finse sfeer. De vorig jaar geopende spa is een belevenis, het restaurant ook.

- Vanuit Järvisydän gaan prachtige schaatsroutes (20-40 km) naar Oravi, waar ook accommodatie is (oravi-village.com). Bagage kan worden vervoerd. 

- Vraagbaak ter plaatse is de Nederlandse Erwin Tiesma die informatie verstrekt en accommodatie en vervoer kan regelen. ‘s Zomers organiseert hij kanovakanties.

Koek en zopie

Het liefst zou ik in Nederland blijven: lange schaatstocht rond Giethoorn, koek en zopie, daar kan geen dag skiën tegenop. Maar ja, onze kwakkelwinters, hè. Dus lonkt Scandinavië, waar het al weken vriest dat het kraakt. Dat het beulen wordt, dat het pijn zal doen, dat het de halve dag pikdonker zal zijn: ik neem het voor lief.

Nou, zo is het allemaal niet.

Het is niet donker, om te beginnen, het is het absoluut tegenovergestelde van donker, het landschap schittert in het licht. Ga maar na: er ligt sneeuw, ook op het ijs - geen zwarte ijsvlakten dus, maar witte, waar sporen door zijn gemaakt om te kunnen schaatsen. Wit, wit, wit, zo ver het oog reikt, met daarboven een belachelijk felle zon aan een helderblauwe hemel. Natuurlijk, zo is het ook niet elke dag hier, we hebben geluk, maar wie had dit verwacht? 

Het is ook niet zwaar, ten tweede. Nu ik eindelijk comfortabele, want Finse schaatsen draag in plaats van mijn eigen pijnlijke Noren, zijn mijn voeten warm en tevreden en schaats ik alsof ik wandel: dit hou je uren vol. Finse schaatsen zijn wandelschoenen namelijk: bruinsuède hoge schoenen met een dikke zool en een rode veter waar je ijzers onder bindt. Twee bandjes over de voet aantrekken, gesp dichtklikken, klaar. Ik ken de constructie uit mijn kindertijd - toen zwabberden die rotschaatsen alle kanten op, maar deze blijven muurvast zitten en schaatsen als een tierelier. 

Koud is het ook niet, met die met schapenvacht gevoerde schoenen en mijn thermo-ondergoed. Nou ja, het is wel koud, -30, je moet geen handschoen kwijtraken en je muts niet vergeten mee te nemen, want dan heb je een probleem. Maar als de gear een beetje op orde is, krijg je het gewoon warm van dat geschaats, de kilometers die je maakt onder die almaar schitterende zon.

Houten huizen in het dorp Oravi. Beeld Marie Wanders

Kaneelbroodjes

Is dit nou schaatsen in Finland, zo makkelijk? Ja, zo makkelijk is het. En het is geweldig. Ik kijk om me heen, zie niks en niemand, alleen maar fonkelende sneeuw en ijs en af en toe een eilandje met dennenbomen en een rood houten huisje waar je warme chocolademelk kunt drinken. Ik moet de neiging onderdrukken om niet van yeah te roepen. En dan bedenk ik: er is hier niks en niemand. En ik roep van yeah.

De dag ervoor ben ik wakker geworden in een blokhut achter een tank-station, een klein, schattig tankstation bij een vakantiepark. Er is ook een winkel met een café-restaurant waar ik ontbijt met koffie en kaneelbroodjes. Af en toe komt er iemand binnen die de sneeuw van zijn schoenen stampt en gemoedelijk met het meisje achter de toonbank gaat staan løteren; buiten verkleurt de ochtendlucht langzaam van roze naar lichtblauw. Het is net Kerst met Linus, de Zweedse kinderserie die zich afspeelt in precies zo'n klein besneeuwd dorp met gekleurde houten huizen rond een tankstation. De kinderen hier hebben ook rode wangen en wollen wanten aan.

Hotel Järvisydän is traditioneel Fins gebouwd. Beeld Marie Wanders

Ik ben in Punkaharju, een dorp in de zuidelijke helft van Finland. Je bereikt het door eerst naar Helsinki te vliegen en daarna de trein of een binnenlandse vlucht te nemen naar Savonlinna, een stad in de zuidelijke helft van Finland aan het Saimaameer. 'Meer' klinkt overzichtelijker dan het is: in feite is dit deel van Finland een watervlakte met stukken land erin, duizenden grote en kleinere eilanden, met elkaar verbonden door veerboten en bruggen. Van Savonlinna is het nog een halfuurtje rijden - er gaat ook een trein - naar dit vakantieparkje, groots aangeduid als Harjun Portti Holiday Resort. Hier kun je schaatsen huren en voor 8 euro een dagkaart kopen voor een 15 kilometer lange schaatstocht over het meer.

Een dagkaart? Om te schaatsen? Ja, zo werkt het hier in Finland. Je kunt niet zomaar het meer opgaan. Het is geen wonder dat de Finnen dit gebied graag presenteren als schaatsparadijs: er is overal water en het vriest elke winter maandenlang. De meren zijn dus stijf bevroren, rond het vakantieparkje is het ijs 2 meter dik. Maar het sneeuwt hier ook vaak, waardoor er een dikke, bevroren laag op het ijs ligt en het nauwelijks begaanbaar is. Daarom moet er een spoor getrokken worden met een machine die het ijs sneeuwvrij maakt. Die klus nemen uitbaters van hotels en bungalow-parken doorgaans op zich, een commerciële activiteit om schaatsers aan te trekken, die soms van heinde en verre komen en dus meteen kunnen blijven overnachten.

Dichterbij dan Helsinki

In het weekend kan het druk zijn, wordt me verzekerd, maar vandaag, een maandag, is het stil op het ijs. De enige twee andere schaatsers die ik tegenkom, is een jong stel uit Sint-Petersburg, dat hier slechts 250 kilometer vandaan ligt. Dat is dichterbij dan Helsinki. Ze hebben een paar dagen vrijgenomen voor deze holiday trip. Hij kan aardig schaatsen, zij, met bontmuts en een flinke laag make-up, zijgt al snel neer op een bankje langs de route. Dat zou ik ook wel willen. Hoe mooi het hier ook is, het schaatsen valt me tegen (dit is ruim voor het yeah-moment). Ik struikel over een scheur in het ijs, mijn voeten doen pijn en zijn ijzig koud, ik weet dat ik moet wiebelen met mijn tenen, maar dat lukt niet, ze zijn verkrampt en klauwen in mijn Noren. Ik zeg tegen mezelf dat ik moet genieten, kijk dan hoe prachtig het hier is, de zon schijnt, je schaatst in Finland, dit is uniek, maar ik kan alleen maar klappertanden en ik verlang hevig naar een warm bad.

Dat warme bad komt 's avonds, in het hotel waar ik voor de tweede nacht mijn intrek heb genomen. Na een gastronomisch diner en een nacht onder dons waag ik het er weer op; na het ontbijt begeef ik me dik ingepakt richting het ijs. Ik heb een gids vandaag, een jonge vrouw die in het hotel werkt en een stuk met me mee zal schaatsen. Er staat 30 kilometer op het programma en hoewel de route weer over een uitgezet spoor voert en het ijs een vrachtwagen kan houden - we zien er een in de verte - staat ze erop me te begeleiden. Maar eerst kijkt ze kritisch naar mijn schaatsen. Hup, uit die krengen, en die comfortabele wandelschoenen aan, met die losse schaatsijzers eronder. Nee, die zijn niet kinderachtig, die draagt iedereen hier, niet zo koppig doen. En waarom gebruiken je geen stokken? Hoezo voor bejaarden, die nordic-walkingsticks? Dus krijg ik skistokken in mijn handen gedrukt die, geef ik binnen de kortste keren toe, best handig zijn om je mee af te zetten. En die Finse huurschaatsen, die zijn dus de hemel. En de vrieslucht knispert in onze neuzen, en we komen ijsvissers tegen die ons een stukje meenemen achter op de sneeuwscooter, en we drinken warme chocomel met rum op een eiland en ik schaats uiteindelijk 40 hele kilometers alsof ik nooit anders heb gedaan en dan komt het dus, die yeah.

IJsvisser op sneeuwscooter. Beeld Marie Wanders
Finse schaatsen, wandelschoenen met losse ijzers, zijn overal te huur. Beeld Marie Wanders
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden