Wim Kerkhof verzamelt landen en vertelt wat daar allemaal bij komt kijken

Wat is nou de lol van dat landjes sparen?

De vader van muziekjournalist Merlijn Kerkhof verzamelt landen. Dat heeft nogal wat voeten in de aarde, want wat zijn de regels? Tellen kolonieën of soevereine staten mee? En de prangende vraag onder verzamelaars: hoe zit het met Catalonië?

Wereldkaart met de landen waar Wim nog naartoe wil, aan de hand van de VN-lijst Foto de Volkskrant

'Hoe was je vakantie? Waar was je eigenlijk heen?', vraagt een collega. 'Sao Tomé', zeg ik. 'Een gezellig eiland in de Golf van Guinee, in de oksel van Afrika.' Was het mooi? Ja, best wel. Dat we het eiland ook in drie dagen hadden kunnen zien in plaats van in een week (er zijn drie wegen) en dat ik na dag vijf echt niet meer wist wat we er in godsnaam moesten doen, houd ik maar voor me.


'Oké, en waarom ging je daarheen dan?'


'Omdat ik er nog niet was geweest', antwoord ik. 'En mijn vader ook niet.'

Want mijn vader - Wim Kerkhof, in het dagelijks leven zanger en bassist van The Amazing Stroopwafels - en ik hebben een missie. We willen alle landen van de wereld bezoeken. En dat gaat de goede kant op, zeker in het geval van mijn vader (ik heb er 86 verzameld sinds 1986). Hoeveel hij er nog 'open heeft staan'? Van de 193 lidstaten van de Verenigde Naties moet hij er nog 12.

Waarom doen we dit? Wat is hier zo leuk aan?

Voor mij was er geen sprake van een keuze. Mijn vader nam het landen tellen over van mijn grootvader (hij voer als marconist) en hield mijn score al bij toen ik nog niet kon schrijven. Op vakantie met de familie in Italië, 1996, gingen we speciaal nog even naar Slovenië en Kroatië - hup, twee landen erbij voor Merlijn.

Vervelende avonturen

Het motto van Wim Kerkhof? Geen avonturen beleven. 'Avonturen zijn meestal vervelende ervaringen.' Een paar jaar geleden zat hij op het eiland Saipan in de Grote Oceaan toen een tyfoon over kwam razen. Twee dagen moest hij zich schuilhouden in een hotelkamer zonder stroom en water. Toch was dat niet het engste dat hij op zijn reizen heeft meegemaakt. 'De eenpersoonskabelbaan van Jounieh in Libanon, daar ga ik nooit meer in. De lokale bevolking spreekt ook wel van de Terrorifique.'

Toen tien jaar later Montenegro onafhankelijk werd, reden we er direct naartoe, iets wat we herhaalden toen Kosovo zich van Servië afscheidde. Waren we met de familie in Indonesië, dan pikten we snel nog even Brunei en Oost-Timor mee. Mijn moeder en zusjes bleven in Indonesië achter met een boek op het strand.

We zijn lang niet de enigen die dit doen. De 'landenverzamelaars' vormen een gemeenschap die zich onttrekt aan het zicht van wie nooit een aftands hostel in, zeg, Belize bezoekt. Het wemelt van de websites waarop spaarders hun scores kunnen bijhouden, van mosttraveledpeople.com voor de gevorderde reiziger (grotere landen worden opgedeeld, enclaves tellen apart) tot het eenvoudige landenverzamelaars.nl.

Maar wat is nou de lol van dat landjes sparen? Over waarom de mens verzamelt, heeft de psychologie allerlei theorieën. Zo zou een verzameling zin geven aan een bestaan. Een verzameling levert een nalatenschap op. Maar wij verzamelen niets tastbaars, we geven geen geld uit aan souvenirs of bewijsstukken, Wim maakt alleen foto's op verzoek van zijn gezin. Wim: 'Het is ook geen competitie met anderen. Het is een competitie met jezelf.'

Zou er een veroveringsdrang achter zitten? In elk geval geldt voor alle landenverzamelaars dat ze een topografische fetisj hebben, die zich vaak al op jonge leeftijd heeft geopenbaard. Landenverzamelaars willen de kaart tot leven wekken. Wim wil 'steeds controleren of de atlas wel klopt', zingt hij in het liedje Verte wee. Als klein jongetje was hij al zo door kaarten gefascineerd, dat hij ze zelf tekende. Dan fietste hij door de regio Rotterdam om alle stratenblokken zo secuur mogelijk vast te leggen.

Inmiddels heeft hij er een sport van gemaakt zo veel mogelijk te zien in weinig tijd. Door zijn optredens met The Amazing Stroopwafels (nog zo'n honderd per jaar) kan hij zelden lang weg. Zo kwam hij in mei terug van een midweek Tsjaad. Alleen in de hoofdstad Ndjamena kon hij komen; in het gebied eromheen maken rebellen de dienst uit.

Waarom zou je naar een land gaan zonder al te veel toeristische attracties, zonder dat je er bewegingsvrijheid hebt? Simpel: de spaarkaart moet vol en de makkelijke landen zijn al lang afgevinkt.

Op het to-dolijstje staan instabiele landen (Afghanistan, Congo), landen met een slopend visumbeleid (je komt makkelijker in Noord-Korea dan in Nigeria), staten die überhaupt geen toeristen toelaten (Equatoriaal-Guinea of Saoedi-Arabië? Alleen als je bij Shell werkt of het tot bondscoach schopt) of afgelegen eilandengroepen in de Grote Oceaan (duur en vooral tijdrovend). Bhutan is nog een relatief makkelijke prooi. Haast maakt hij niet. Het zou toch jammer zijn als hij (64) voor zijn 70ste al klaar is. Daarom is hij ook alvast begonnen alle staten van de VS te sparen.

Want natuurlijk gaat het niet alleen om het afvinken van soevereine landen. Wim houdt van het reizen op zich, het onderweg zijn, en rijdt en vliegt zelfs om zodat hij met verschillende reizen bezochte wegen aan elkaar kan verbinden. Toen hij eens wat langer op vakantie kon, reed hij heel Australië rond in een huurauto. 12.000 kilometer. Alleen. In drieënhalve week. Toegegeven, 'het is een vrolijk autistisch trekje', zegt hij.

De echte fanatiekelingen in de gemeenschap zijn mensen die goed alleen kunnen zijn, maar zich ook goed staande houden in sociale situaties. Dat is nodig ook, want de landenverzamelaar stuit vaak op onbegrip. Je moet je verantwoorden voor de CO2-uitstoot door al dat vliegen. Het is een decadente, dure hobby. Wanneer mijn vader komt te overlijden, dan reken ik niet op een erfenis. Het geld zal zijn opgemaakt aan tripjes naar elke oblast van de Russische Federatie.

Trinidad, 2012

Nog iets waar de landenspaarder zich tegen moet wapenen: andere reizigers die het najagen van paspoortstempels maar oppervlakkig vinden. Wim: 'We laten ons leiden door grenzen die nu eenmaal ooit zo zijn getrokken. Natuurlijk zie je van sommige grote landen relatief weinig, maar daar staat tegenover dat je door de ministaatjes andere delen van de wereld heel minutieus bezoekt. Sommige reizigers kijken erop neer, die gaan op reis om lang op één plek te zitten en te 'leren van andere culturen'. Dat vind ík dan weer raar.'

Ook de landenverzamelaars onderling zijn verdeeld. Want: wat is een land? En wanneer ben je ergens geweest? Wim: 'Wat mij betreft moet je door de douane zijn gegaan. Een tussenstop waarbij je niet van het vliegveld af gaat, telt niet. Er zijn mensen die vinden dat je ergens een etmaal moet zijn geweest. Nou, Providenciales, het nogal kale hoofdeiland van de Turks- en Caicoseilanden, dat heb je met een uurtje rondrijden echt wel gezien hoor.'

Maar de vraag wanneer een gebied een land is, ligt ingewikkelder en leidt tot ellenlange discussies. Want wat doe je met kolonieën? Wat doe je met gebieden die de facto soeverein zijn (goed, vaak gesteund door een groter land, meestal Rusland), zoals Abchazië? Volgens bijna iedereen in de internationale gemeenschap hoort het republiekje bij Georgië, maar er is toch echt sprake van een grens.

Zo zijn er landen die onmiskenbaar onafhankelijk en toch omstreden zijn, vaak vanwege handelsbelangen (wie Taiwan steunt, krijgt ruzie met China) of de vrees voor onafhankelijkheidsbewegingen in eigen land (als enige West-Europese staat erkent Spanje Kosovo niet).

Denemarken, 1987

Landenverzamelaars uit het Verenigd Koninkrijk vinden Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland doorgaans verschillende landen. Met de voetbaltoernooien doen ze immers apart mee. Je kunt dus naast de VN-lijst (193 lidstaten, plus de twee 'non-member states' Vaticaanstad en Palestina; Kosovo zit er nog niet bij) ook gaan voor de lijst van wereldvoetbalbond Fifa. Dan moet je bijvoorbeeld ook naar de Faeröer, de archipel in de noordelijke Atlantische Oceaan, een autonoom gebied binnen het koninkrijk Denemarken.

Wat je ook kunt doen, is de telling aanhouden van de ISO (International Organization for Standardisation), die bijvoorbeeld de internet-landcodes heeft vastgesteld. In totaal deelden ze 239 landcodes uit. Wim: 'In mijn eigen telling reken ik exclaves of kolonieën binnen het eigen continent niet mee. Dus ook geen Gibraltar en Faeröer. Dan is het einde zoek. Maar ik ben er natuurlijk wel geweest, haha.'

En dan is er nog een heikel punt: landen die niet meer bestaan. Mag ik de DDR meetellen, waar ik in 1988 op vakantie ben geweest (kan ik me niets van herinneren)? Helaas is er geen website waar ik het land kan invullen.

Die niet meer bestaande landen, daar moet je met beleid mee omgaan, vindt Wim. Het is niet zo dat je dan even én Tsjechoslowakije én Tsjechië én Slowakije kunt tellen. Bij een gevalletje-onafhankelijkheid houden we, als het aan ons ligt, het grootste land aan. Dus wat als Catalonië ooit écht autonoom wordt, iets waar landenverzamelaars vurig op hopen, en je al in, zeg, Barcelona én Madrid bent geweest? Je zult opnieuw naar Catalonië moeten. Maar dan 'heb' je er wel een land bij.

Wat een beloning. Wat een heerlijk gevoel.

Meer over