We zweten wat af en dat is heel gezond

De zon brandt ongenadig en dus is de kans groot dat u de zweetdruppels voelt kriebelen tijdens dat fietstochtje naar huis. Waarom zweet de een meer dan de ander? En helpt het om extra met de deodorantbus te spuiten? Zes vragen over ons zweetgedrag.

Beeld Daantje Bons

Waarom zweet de één meer dan de ander?

De één huppelt vrolijk rond tijdens deze hitte, het T-shirt kurkdroog, de ander voelt de straaltjes zweet langs de rug lopen alleen al bij de gedachte weg te moeten uit de ruimte met airconditioning. Waarom is dat zo?

De thermostaat in onze hersenen houdt onze binnentemperatuur graag rond de 37 graden. Maar de hoeveelheid warmte die we produceren bij hitte of inspanning en de snelheid waarmee we daarvan af kunnen komen, verschillen. Kinderen zweten minder dan volwassenen en vrouwen over het algemeen minder dan mannen.

Zweet functioneert als een airco. Als de temperatuur in ons lichaam oploopt, is warmteafgifte via de huid niet meer afdoende. Dan gaan we zweet produceren, dat door verdamping warmte onttrekt aan de huid. 'Mensen hebben twee tot vijf miljoen zweetklieren op twee vierkante meter lichaamsoppervlak en die zijn lang niet allemaal actief’, zegt Hein Daanen, hoogleraar thermofysiologie aan de VU en onderzoeker bij TNO. ‘We kunnen de klieren in ruste activeren door dagelijks in de hitte te vertoeven of door regelmatig te sporten. Dan leert het lichaam om bij een lagere temperatuur te zweten én om meer te zweten.'

Misschien denkt u nu: maar ik wil juist níet zweten. Vochtige plekken onder de oksels zijn immers niet erg charmant. Toch kunt u maar beter blij zijn met uw goede zweetkwaliteiten. Wie minder makkelijk zweet, heeft het in dit warme weer over het algemeen een stuk zwaarder omdat je op die manier de warmte moeilijk kwijtraakt.

Kijk dit fragment terug van Hein Daanen bij RTL Late Night vorig jaar.

En hoe zit het met de geur?

Zweet zelf stinkt niet. Het gaat pas ruiken als het in aanraking komt met bacteriën op de huid van de zweter. Dan worden de lichaamsstoffen die in het zweet zitten omgezet in boterzuren, die je onder andere ook in stinkkaas vindt. Een fanatieke hardloper die bedekt is met vers zweet stinkt daarom minder dan iemand die een ongewassen, eerder bezweet shirt aanheeft.

Toch klopt dit niet helemaal. Je hebt namelijk verschillende soorten zweet. Bovenstaande gaat op voor inspanningszweet. Maar hoe zit het met angstzweet? Veel mensen die weleens een presentatie hebben moeten geven voor een grote groep zullen dit herkennen: deodorant die normaal prima werkt lijkt opeens allerlei geurtjes door te laten. Zweet door angst ruikt namelijk anders dan transpiratie door sporten of de tropenhitte. Dat komt door chemische signaalstofjes die bepaalde boodschappen overdragen, zegt Gün Semin, emeritus hoogleraar psychologie aan de Universiteit Utrecht. Dit type zweet heeft een andere biochemische handtekening heeft', zegt Semin. 'Al kennen we de precieze samenstelling nog niet.'

Halve liter zweet

In een normaal klimaat verliezen we gemiddeld 350 milliliter zweet per etmaal. In de felle zon, met het zweet op ons voorhoofd, kan dat oplopen tot een halve liter per uur. 

Wat doet deodorant met je oksel?

Kunnen oksels gewend raken aan hun dagelijkse portie deodorant, zoals lippen verslaafd kunnen raken aan lippenbalsem? Oftewel: ga je er juist meer of minder door zweten door flink met de roller te smeren? 

Deodorant heeft een simpele werking: het maskeert geurtjes en pakt de bacteriën aan die zorgen voor de nare geur. Je gaat er niet minder door zweten, daarvoor moet je bij anti-transpirantmiddelen zijn. Dit zijn oliën met aluminiumzouten die de zweetproductie verminderen, doordat de zouten de zweetporiën blokkeren. Aan de meeste deodorants is geen aluminiumzout toegevoegd.

In een recente studie bekeken Amerikaanse onderzoekers wat het effect van deodorant is op de verscheidenheid aan bacteriën die op je oksel leven. Na gebruik neemt de hoeveelheid boterzuurproducerende bacteriën drastisch af. Maar na een aantal dagen zonder spuiten was de populatie bij de proefpersonen alweer hersteld. Ook op de bacteriën is het langetermijneffect van deodorant dus gering.

Moet je meer zout eten als je zweet?

Je hoeft maar aan je pols te likken na het sporten om te proeven: zweet bevat zout. Zout, en vooral het natrium in zout, is essentieel om de vochtbalans in het lijf te regelen en spieren en zenuwen goed te laten werken. Wat gebeurt er als we in de zomerhitte heel erg gaan zweten? Moeten we dan extra zout eten om niet slap te worden?

Over het antwoord kunnen we kort zijn: nee. We eten al veel meer zout dan we nodig hebben (gemiddeld 9 gram per dag terwijl we aan 1 gram genoeg hebben), en dat overschot vormt dus een buffer voor zoutverlies in zweet.

Let op: er kan wel zoutgebrek ontstaan bij warm weer, maar dan niet zozeer door overmatig zweten, maar door te veel drinken. Al dat extra vocht verlaagt de concentratie zout in het lichaam. Nijmeegse artsen die jaren geleden deelnemers aan de Vierdaagse volgden, stelden vast dat 5 procent na afloop een tekort aan zout had. De lopers met een zoutgebrek hadden zeer veel gedronken, soms wel 12 liter per dag. Wie zo veel drinkt, heeft wél wat extra zout nodig. 

Absorberend katoen is geen goed idee

Om het verdampen van zweet optimaal te gebruiken is sporten zonder shirt – of voor de dames slechts in een topje - het beste. Hardlopers die in blote bast over het strand rennen, verdampen hun zweet direct van de huid, wat zorgt voor meer verkoeling. Maar als je dan toch een shirt moet dragen, zegt Hein Daanen, hoogleraar thermofysiologie, is strakke kleding die weinig absorbeert het fijnst. Draagt men een katoenen t-shirt waar het zweet in gaat zitten, verkoelt vooral het shirt en niet de huid.

Beeld Valentina Vos

Is zweten goed voor afvallen?

In de weken voorafgaand aan de zomervakantie zijn de sportscholen extra vol met mensen die de laatste kilo’s eraf willen trainen. Hoe meer transpiratie hoe beter, is het idee. Kunnen we afvallen door onze kachel op te stoken en extra te zweten? En verbrandt je lichaam dan meer calorieën?

Gewicht: ja. Wanneer je tijdens een bikramyogasessie veel vocht verliest, word je lichter. Maar dat is tijdelijk, als het goed is snakt het lichaam naar een paar glazen water, om uitdroging te voorkomen. De hoeveelheid zweet tijdens een sportinspanning of saunabezoek zegt dus niets over hoe hard we werken of hoeveel vet we verbranden. Zweet is enkel een compensatie voor een hoge lichaamstemperatuur.

Toch heeft die extra warmte een bijkomend voordeel. Wanneer de lichaamstemperatuur stijgt, schakelt ook de stofwisseling een tandje bij. De verbrandingssnelheid wordt dan hoger. Vandaar dat boxers rondjes gaan rennen in een regenpak, om nog nét in een lagere gewichtsklasse te kunnen uitkomen. Deskundigen raden deze techniek niet aan. ‘Er zitten veel risico’s aan , zoals oververhit raken.’

En hoe zit dat onder water, zweet je dan ook?

Tijdens  een intensief potje voetbal kan de lichaamstemperatuur tot wel 40 graden stijgen. Zweetdruppels die verdampen in de buitenlucht onttrekken wat van die warmte. Onder water raak je je zweet niet kwijt en dus ook de warmte niet, zegt Maria Hopman, hoogleraar fysiologie aan het Radboud umc.

Gelukkig heeft het sportende lichaam meer in zijn trukendoos. Zolang de omgeving koeler is dan de huidtemperatuur kan het warmte kwijt. 'Convectie heet dat. En omdat het zwembadwater - zeker in wedstrijdbaden - veel koeler is dan de 32 graden van onze huid, hoeven we geen vocht te verdampen om af te koelen.'

Beeld Daantje Bons
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden