INTERVIEWMaartje Willems

We zouden vaker moeten zeggen: zij is lekker niets aan het doen, wat goed!

Beeld Claudie de Cleen

Nu we allemaal thuiszitten en uren over hebben, kun je online een cursus Russisch volgen of de gang een nieuw kleurtje geven. Of je kunt gaan niksen. Gewoon een keer helemaal niets uitvoeren. Maar hoe doe je dat eigenlijk? Journalist Maartje Willems maakte (samen met illustrator Lona Aalders) het boek Niksen, lang leve het lanterfanten.

Creëert dit verplichte thuisblijven vanwege het coronavirus goede condities om eens flink te gaan niksen?

‘De fear of missing out is voor een groot deel weg en dat is natuurlijk fijn. Normaal zou ik misschien denken: het is weekend dus ik moet met een wit biertje op het terras zitten, want dat zie ik iedereen doen op sociale media. In plaats daarvan merk ik op Instagram dat iedereen gewoon thuiszit. De druk om naar een festival te gaan dat je leven zal veranderen is er niet meer.’

Maar ook thuis kun je het gevoel hebben dat je enorm nuttige dingen moet gaan doen.

‘Klopt. Ik kan bedenken dat ik per se een Ottolenghi-waardige maaltijd voor mijn gezin moet bereiden, of dat ik met planten aan de slag moet. Maar bij niksen ontbreekt juist het nut. En dat is het gekke nu met het coronavirus, alleen al door niet de deur uit te gaan, ben je eigenlijk heel nuttig bezig, je helpt mee om het virus niet te verspreiden.’

Een tijd terug spraken buitenlandse media lovend over de typisch Nederlandse gewoonte van ‘niksen’. Je schrijft in je boek dat wij Hollanders eigenlijk helemaal niet snapten waar dat over ging.

‘In Nederland wordt lui-zijn over het algemeen als iets negatiefs gezien. Als iemand zegt: ‘wat sta je daar te niksen?’ dan is dat geen compliment. De uitdrukking ‘achter de geraniums zitten’ is ook niet positief bedoeld. Het is grappig dat we onszelf dus niet herkenden in hoe buitenlandse media over niksen schreven. We zijn een druk volk en hebben een echte koopmansmentaliteit. We willen de dingen constant verbeteren en dat heeft ons in het verleden een hoop gebracht.’

Wat is niksen nou eigenlijk?

‘De definitie van niksen is lastig omdat niksen juist de afwezigheid is van iedere andere activiteit. Bij niksen gaat het erom dat je jezelf niet remt en je niet in een nuttigheidsmodus schiet. Denk dus niet terwijl je uit het raam kijkt: ik zou eigenlijk de kerstboomspullen die nog in de gang staan moeten opbergen. Niksen heeft iets vlinderachtigs, zei de Nederlandse filosoof Awee Prins, die is gepromoveerd op het onderwerp verveling. Dat vond ik een inzichtelijke typering. Je kan niksen niet vangen, niet plannen. Niksen overkomt je wanneer je wat voor je uit staart, zoals een kat dat eigenlijk de hele dag doet. Je kunt de omstandigheden creëren zodat je kunt wegdromen, maar je beseft vaak pas achteraf dat je aan het niksen was.’

Rommelen en niksen is niet hetzelfde, schrijf je in het boek.

‘Ik hoor vaak mensen zeggen: ik ben heel goed in niksen. Ze bedoelen dat ze vaak lekker een Netflix-serie kijken of een boek lezen. Maar dat is niet niks doen. Lees je een boek, dan zit je hoofd in een andere wereld, je leeft mee met de personages. Ook bij het kijken van een serie op Netflix ben je eigenlijk heel druk aan het werk. Alleen in fysieke zin ben je niks aan het doen.’

De innige band met onze telefoon zit niksen flink in de weg.

‘Door alle apps op onze telefoon zijn er zoveel manieren om constant geëntertaind te worden. Ik kan het oeuvre van Scorcese gaan bekijken en als ik La Peste van Camus wil lezen dan kan ik dat direct bestellen zonder de deur uit te hoeven. Ik kan leren monteren of fotograferen. Met al die eindeloze mogelijkheden voelt het zonde om je tijd te verdoen.

‘Niksen heeft vele vijanden. Het is opvallend dat we al die apparaten hebben bedacht om voor ons te werken, waardoor je technisch gezien meer tijd zou moeten overhouden, maar dat we nog steeds massaal overspannen zijn.’

Oké, ik wil gaan niksen. Hoe pak ik dat aan?

‘Je kunt proberen om als je even gaat zitten niet direct je telefoon te pakken. Doe ook de televisie niet aan, pak de krant er niet bij. Ga gewoon zitten, kijk naar buiten. Blijf even weg van de tijd. Laat je gedachten gaan. Ook al zijn dat zorgelijke gedachten.’

Dat vroeg ik me inderdaad af: is niksen wel mogelijk nu iedereen zich zorgen over de ziekte covid-19 maakt?

‘Het is wellicht moeilijker om de rust te vinden in je hoofd. We noemen in het boek drie voorwaarden voor onbezorgd lanterfanten: het hebben van de tijd – dat zit nu wel goed -, innerlijke rust en geen gezeik van de buitenwereld. Die laatste twee zijn wat lastiger.

Mensen zijn ook nu op zoek naar rust. Vaak zie je trends opkomen om dat te bereiken, zoals mindfulness en yoga. Het gaat meestal over vaardigheden die je moet leren, nog meer dingen doe je moet dóen. Het mooie van niksen is dat je vooral dingen moet laten.’

Wat is jouw beste moment om te niksen?

‘Als ik in de wachtkamer bij de dokter zit en besluit om mijn laptop even niet open te klappen. Ik had het ook een keer in een boekwinkel, waar ik samen met mijn vriend was. Hij was nog bezig dus ik besloot om even op een stoel te gaan zitten en rond te kijken. Ik keek bijvoorbeeld naar een vrouw die naast me kwam zitten en probeerde te gokken welk leesmateriaal ze zou hebben meegenomen om te lezen. Ik gokte iets over keramiek, maar het bleek een boek over schuilkelders, daar ging mijn fantasie helemaal mee aan de haal. 

‘Maar ik  voelde me ook een paria en dacht dat iedereen zou denken: wat zit dat mens daar nou raar. Eigenlijk zou ik willen dat je op zo’n moment bemoedigende knikjes zou krijgen. Zo van: zij is lekker niets aan het doen, wat goed!’

Niksen heeft geen nut. Maar is het stiekem niet tóch ergens goed voor, ontspanning bijvoorbeeld?

‘Het blijft lastig om geen doel te koppelen aan het niksen. Het is goed tegen stress ja, even niets doen. En het helpt je om creatief te worden. Acteur John Cleese zei in het tv-programma College Tour dat je om creatief te zijn even helemaal niets moet doen. Het is een kwestie van door de zure appel heen bijten, want er zullen gedachten opkomen: wat ben jij je leven aan het vergooien. Daar moet je doorheen om vervolgens op geniale gedachten te komen. Toch blijf ik erbij: juist de afwezigheid van nut is het mooie van niksen. Het is nergens goed voor, maar het is heerlijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden