Wat is de ideale leeftijd om te leren zwemmen?

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, leefstijl en psyche. Deze week: wat is de beste leeftijd voor kinderen om te beginnen met zwemles?

Beeld Daantje Bons

Prikogen, rimpelvingers, bibberend in natte kleren op de kant – het halen van je (eerste) zwemdiploma is zo’n moment dat bijblijft. Al was het maar omdat er een foto van bestaat. In Nederland kunnen kinderen op hun vierde beginnen met zwemles. Is dat niet wat jong?

‘Kinderen zijn vanaf 4 jaar in staat om te leren zwemmen’, zegt psycholoog Marina Schoemaker, werkzaam bij de afdeling bewegingswetenschappen in het UMC Groningen en gespecialiseerd in de motorische ontwikkeling van kinderen. ‘Wel is het zo dat het kind er dan gemiddeld langer over doet, ongeveer tweemaal zo lang, blijkt vaak uit onderzoek. Al zijn de verschillen onderling groot.’

De periode tussen 5 en 7 jaar wordt in de literatuur gezien als ‘optimaal’ om te leren zwemmen, volgens Schoemaker. Ze verwijst bijvoorbeeld naar een Amerikaanse studie uit 2014 (verschenen in vakblad Journal of Motor Learning and Development) waarin de onderzoekers keken hoe snel een groep van 272 kinderen, met leeftijden variërend van 3 tot en met 8 jaar, hun diploma’s haalden.

Maar zegt Schoemaker – zelf een voorstander van vroeg beginnen – meteen ook: het begrip ‘optimaal’ is tamelijk relatief. Voor de snelste beheersing van een perfecte schoolslag is 7 jaar wellicht ‘optimaal’, om het aantal verdrinkingen te laten afnemen geldt: hoe jonger beginnen hoe beter.

De uitzondering hierop zijn volgens Schoemaker kinderen met motorische problemen. ‘Als ouders zien dat kinderen ook moeite hebben om andere motorische vaardigheden te verwerven, is het beter wat later te beginnen met zwemles, om onnodige frustratie te voorkomen.’

Hoe red je iemand uit het water?

Wesley Lassooij is een geoefend zwemmer en lifeguard op het strand. Hij weet hoe je een drenkeling redt uit het water. ‘Bij elke reddingspoging is het eerste waaraan je moet denken: loop ik zelf gevaar?’

Bewegingswetenschapper en zwemexpert Titeke Postma ‘gelooft er niks van’ dat een kind van 4 er twee keer zo lang over zou doen als een kind van 6 om zijn of haar diploma te halen. ‘Wel is de didactiek bij een 4-jarige heel anders’, zegt ze. ‘Een ouder kind kan na een mondelinge uitleg een beweging uitvoeren, een kind van 4 niet.’ Maar het grote voordeel, volgens Postma: ‘jonge kinderen zijn meer onbevangen, een 6-jarige is eerder angstig, omdat-ie beter snapt wat er van hem wordt verwacht. Een kind van 4 is alleen maar aan het spelen, en leert zo zonder dat-ie het doorheeft, zwemmen.’

Volgens cijfers van de Nationale Raad Zwemveiligheid, die de diploma’s in Nederland uitreikt, halen kinderen gemiddeld in 50 tot 55 uur hun A-diploma, de overgrote meerderheid van deze kinderen begint op 4- of 5-jarige leeftijd met zwemmen. ‘Dat is in onze cultuur ingebakken’, zegt Postma, die eerder werkzaam was bij de Nationale Raad Zwemveiligheid (toen nog Nationaal Platform Zwembaden geheten) en inmiddels onafhankelijk adviseur voor zwembaden is. ‘En terecht, we hebben veel water en bij verdrinkingen gaat het vrijwel altijd om kinderen die nog niet kunnen zwemmen.’

Postma adviseert om lekker jong te beginnen met wennen aan water (bijvoorbeeld via baby- of peuterzwemmen) en dat wennen vol te houden tot ze op 4-jarige leeftijd op les kunnen.

Waterplezier

Nederland is een glijbanenland. Dit zijn de tien beste glijbanen.

Kinderen moeten kunnen luisteren, drijven en ademhalen, vat Huub Toussaint ‘leren zwemmen’ samen. Toussaint is behalve vader van profzwemster Kira Toussaint (specialisme rugcrawl) lector bewegingswetenschappen aan de Hogeschool van Amsterdam. ‘Sommige kinderen van 4 zijn nog te speels of ongeduldig, dan is lesgeven lastig.’ Maar fysiek ziet Toussaint, die gespecialiseerd is in de mechanica en fysiologie van topzwemmen, geen bezwaren om zo jong mogelijk te beginnen. ‘Voortstuwing bij kinderzwemmen vergt weinig fysieke kracht. Drijven lijkt meer een kwestie van zelfvertrouwen ontwikkelen.’

Ook Postma noemt de techniek ondergeschikt. ‘Mensen denken vaak dat je pas kan zwemmen als je de schoolslag goed beheerst. Bij zwemles leert een kind om zich zo snel en vaardig mogelijk door het water te verplaatsen zonder te verdrinken en zelfstandig de kant te bereiken. Tegen de tijd dat ze hun diploma halen kunnen ze ook de schoolslag, maar dat is niet het belangrijkste.’

Ouders die van hun kind met diploma denken ‘wat een rommelige schoolslag’, moeten zich geen zorgen maken, zegt Postma. ‘Veel belangrijker is om te blijven zwemmen, zeker na een snelcursus. Anders verliezen kinderen hun zwemvaardigheid. Zwemmen is meters maken en vertrouwd blijven met water.

Echt leren zwemmen is meer dan verzuipen

Reisredacteur Noël van Bemmel vond zelf dat hij prima kon zwemmen, zoals veel volwassenen met een zwemdiploma. Totdat een hoofdschuddende badmeester uitlegt dat de meesten niet verder komen dan verdrinkingspreventie. Dus ging hij aan de slag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.