Kinderen de BaasSchermtijd

Wat gebeurt er als kinderen de regels voor schermgebruik in het gezin mogen bepalen?

Sonja, Rein, Halina en Tamar.Beeld Jaap Scheeren

Wat gebeurt er als de kinderen het voor het zeggen krijgen? Dat onderzoekt de Volkskrant in het vijfdelige project Kinderen de Baas. Deze week deel één: de zusjes Halina en Tamar bepalen wie wanneer op een scherm mag. 

Bij wie zijn we op bezoek?

Bij Sonja (50), Rein (62), Halina (10) en Tamar (8). In Ruurlo, in de Achterhoek. Rein is vrolijk, vertellen zijn dochters, maakt grapjes en geeft makkelijk koekjes of ‘zoet drinken’. Tamar, de jongste, moet om zijn grapjes lachen, maar Halina, de oudste, vindt ze vreselijk flauw. Als er visite komt, gaat hij ineens heel chagrijnig opruimen. Snappen ze niks van.

En Sonja? Die kan een beetje lui zijn, zegt Tamar. Dan moeten de kinderen bijvoorbeeld zelf hun brood maken. Ze kan wel heel goed knuffelen en houdt van spelletjes.

Rein werkt drie dagen per week. Hij helpt vluchtelingen hun weg te vinden op de arbeidsmarkt. Sonja werkt fulltime en ondersteunt vrijwilligers.

Rein en Sonja vinden Rein de strengste, maar vraag het aan de kinderen en die zeggen zonder met de ogen te knipperen dat Sonja dat is. ‘Kan allebei waar zijn’, zegt deskundige Steven Pont. ‘Je ziet wel vaker dat vaders strakker zijn met bijvoorbeeld op tijd komen, maar makkelijker met snoep.’

De meisjes houden van zingen in een koor op school en Tamar is ‘gek van paarden’. Ze omschrijven elkaar als ‘lief en vrolijk en soms een beetje stout’.

Volgens Sonja en Rein is Halina expressief en open en Tamar wat serieuzer en meer afwachtend.

Ze vinden zichzelf ouders die het ‘ad hoc’ aanpakken en die – misschien wel door hun levenservaring – ontspannen in de opvoeding staan. Zij het dat Rein, refererend aan diezelfde levenservaring, wel wat meer behoefte heeft aan rust en structuur. ‘Ik ben niet meer zo’n spring-in-het-veld.’ Met bewondering ziet hij hoe de opvoeding door Sonja meer ‘vanzelf’ lijkt te gaan. Vindt Sonja zelf eigenlijk ook wel.

Rein heeft uit een eerdere relatie al een zoon van 33, die hij goeddeels alleen heeft opgevoed. ‘Eigenlijk ben ik opa, maar ik voel me geen opa.’

Hoe gaat het normaal in dit gezin?

Rein en Sonja hebben geen heel uitgesproken filosofie over opvoeding. Enigszins tot Sonja’s verbazing zegt Rein dat hij ‘waarden en normen’ wil bijbrengen, zoals opkomen voor zwakkeren. Sonja vindt het belangrijk ‘dat je er mag zijn en gewaardeerd wordt en dat we dat uiten naar elkaar’.

‘Ik denk dat de kinderen zeggen dat we geen regels hebben’, zegt Sonja, ‘maar we hebben onuitgesproken regels. Je leeft het voor.’ Aan tafel eten, niet te veel frisdrank drinken, een beetje op tijd naar bed gaan: je komt dat soort zaken tegen in de praktijk, je zegt er een paar keer wat over en dan loopt het wel. Zo ervaren ze dat. Of nou ja, bij opruimen werkt het niet. ‘Ik voel me net de butler’, zegt Rein. ‘Een slaaf. Ik draag alles achter hun kont aan.’ Waarom daarover dan geen harde regels gesteld? Rein: ‘Ik heb een hekel aan strijd.’

Het gezin kent normaal niet veel regels, zeggen Halina en Tamar inderdaad. ‘Alleen voor de mobiel. En dat vind ik stom, want dat is het enige leuke’, zegt Halina.

Het telefoongebruik kent inderdaad wél een beperking en daar zitten de ouders ook meer bovenop. ‘Passief!’, roept Rein. ‘Ze worden zo passief! Normaal spelen ze buiten. Zodra ze met dat telefoontje bezig zijn, liggen ze op de bank en komen ze tot niks meer. Zo zonde.’

Sonja: ‘En het is niet goed voor je ogen.’

Er zijn drie telefoons in huis – alleen Tamar heeft geen eigen toestel – een televisie, twee laptops en een tablet. Halina speelt vooral spelletjes op de telefoon via het populaire platform Roblox. En ze appt met vriendinnen. Tamar gebruikt de telefoon van Sonja het meest voor TikTok. Tv kijken doen ze vooral ’s avonds en daar zit geen limiet op. Door de week mogen ze een uur per dag op de telefoon, in het weekend twee. ‘Maar het wordt algauw meer’, zegt Halina.

Halina heeft sinds kort een simkaart. Dat was een strijd tussen Sonja en Rein. Sonja: ‘Ik heb het er eigenlijk gewoon door geramd.’ Rein: ‘Ik vond de middelbare school vroeg genoeg. Je weet wat er in zo’n appgroep kan gebeuren: elkaar zwart maken, lullige dingen zeggen. Maar Sonja is gezwicht.’

Sonja: ‘Halina komt dinsdag alleen thuis. We hebben geen vaste lijn. Ze moet iemand kunnen bellen. En ik vind het niet erg als ze kan leren omgaan met een groepsapp met vriendinnetjes.’

Zelf is vader fervent Facebookgebruiker. ‘Foto’s van de kinderen, de vakantie, ik gooi het er allemaal op. Ik vraag niet eerst of ze dat goed vinden of zo.’ Toch heeft hij het idee dat Sonja meer op haar telefoon zit dan hij.

Daar moet Sonja hard om lachen.

Halina en TamarBeeld Jaap Scheeren

De kinderen worden de baas. Wat verwachten de ouders daarvan?

Sonja: ‘Ik denk dat Halina eerst onbeperkte schermtijd wil, maar zich ook wel zal gaan vervelen. Ze zullen vast ook iets zeggen over hoe vaak wij iets mogen.’

Rein: ‘Misschien eisen ze mijn mobiel op. Tamar zit nu alleen op die van jou. Of mogen we ’s avonds geen tv meer kijken. Ik denk dat Halina eerst het voortouw neemt, maar dat Tamar dan toch haar stempel erop zal willen drukken.’

Sonja: ‘Ze gaan daar goed met elkaar uit komen.’

Wat bepalen de kinderen?

Halina neemt het voortouw bij het bedenken van de regels, maar alles gebeurt met instemming van Tamar.

- De kinderen mogen zelf beslissen wat ze kijken op tv.

- Door de week mogen ze drie uur op de telefoon en in het weekend vier, in plaats van respectievelijk een en twee uur.

- Tamar mag altijd op Sonja’s telefoon tenzij die hem nodig heeft voor haar werk.

- Halina heeft voorrang bij ‘de snelle oplader’.

- Rein mag de hele week niet op sociale media.

- Als de kinderen naar bed zijn, mogen Rein en Sonja ook niet meer op hun telefoon.

‘Papa, je krijgt het zwaar deze week!’, zegt Halina als de ouders het nieuwe regime krijgen gepresenteerd.

Zoals alle gezinnen die meedoen, krijgt het gezin twee attributen: een bel waarmee elk gezinslid een familieberaad bij elkaar kan roepen. En een toeter: daarmee kan elk gezinslid het experiment per direct beëindigen en gaat het gezin terug naar de normale verhoudingen.

Je kunt deze aflevering ook als video bekijken (of verder lezen natuurlijk):

Hoe verloopt het experiment?

‘Waarom mogen jullie alleen maar meer, terwijl wij van sociale media af moeten?’ Rein is vol onbegrip. Hij vindt dat de ouders ‘alles is afgenomen’ en stelt deze vraag de eerste dagen herhaaldelijk aan zijn dochters. Met name aan Halina.

‘Je deed het vroeger toch ook allemaal zonder telefoon?’, jent die. ‘Ga lekker zelf terug in de tijd.’ Het is een uitspraak die ze van Rein heeft en ze zal hem die in de loop van de week vaker voor de voeten werpen.

Veel meer dan dit sarcasme krijgt Rein niet van haar terug. Nu komt er van Halina sowieso niet veel terug. Zij zit zodra het even kan op haar telefoon Roblox te spelen en heeft vaak niet veel meer tekst dan dat ze het ‘wel chill’ vindt zo. Dat begint ’s ochtends vroeg al. Moeder Sonja zit alleen aan de ontbijttafel.

Maar bij de jongste, Tamar, begint iets te knagen. Ook zij zit aanvankelijk meer op de telefoon dan anders. Ook zij heeft ’s ochtends de verleiding niet kunnen weerstaan. Maar ze had achteraf liever aan het ontbijt gezeten.

Halina’s eigen beeld is dat ze ook weer niet zó veel op de telefoon zit. ‘Omdat je zo veel de vrijheid hebt, heb je niet het idee dat je er de hele tijd op moet.’ Dat ervaart de rest van het gezin heel anders. Ze vinden Halina onbereikbaar. Ook Tamar.

Als we op dag drie van het experiment bijpraten met de zussen blijkt tussen hen een scheuring te zijn ontstaan. Tamar wil terug naar de gewone regels voor schermtijd. Halina wil precies het tegenovergestelde: helemaal geen maximum aantal uren meer. Voorzichtige suggesties om een compromis te bereiken wijzen beiden resoluut van de hand.

Als het gezin daarna voor een familieberaad aan tafel zit, barst Tamar in huilen uit. Haar zus, normaal haar voornaamste speelkameraad, is wel erg weinig beschikbaar. Ze baalt eigenlijk ook van haar eigen gedrag: ‘Als ik niet op de telefoon mag, kom ik meer bij jou zitten’, zegt ze tegen haar moeder. ‘Ze vindt het oneerlijk dat haar ouders van alles niet mogen en maakt zich daar zorgen over. En meer in het algemeen vindt Tamar het gek en onprettig dat alles anders is dan anders.

Halina is intussen onverbiddelijk. ‘Ik wil no limit.’

Sonja stelt Tamar gerust: ‘Het is heel lief dat je je zorgen maakt omdat het niet eerlijk is voor mama en papa, maar dat hoeft niet, want wij vinden het niet vervelend. Het enige dat ik niet zo leuk vind is ik helemaal geen leuke gesprekjes met Halina heb.’

Rein zegt dat hij het ’s avonds juist lekker rustig vindt zonder mobieltje. Hij heeft het eigenlijk alleen de eerste dag moeilijk gevonden dat hij niet op sociale media kon. ’s Avonds zit hij nu meer ontspannen tv te kijken dan eerst.

‘Het helpt mij ook een beetje om te relaxen’, zegt Sonja.

Tamar lijkt matig overtuigd, maar stemt er uiteindelijk mee in dat Halina ongelimiteerd op haar telefoon mag en dat zij dan gewoon weer wat meer gezellige dingen met haar ouders gaat doen.

Sonja tegen Halina: ‘Ga jij maar de hele dag op de telefoon, wij gaan lekker knutselen.’

Die dag zit Halina zeven uur achter elkaar op de telefoon. Aan het eind van de dag zegt ze dat ze het een beetje saaie dag vond. Ze heeft zich verveeld.

Nu moet van Halina ook weer geen karikatuur worden gemaakt. Als haar zusje op dag vier van het experiment haar 8ste verjaardag viert, doet Halina gezellig mee en vergeet ze goeddeels de telefoon. En regelmatig zit ze op afstand een spelletje te spelen met een vriendje dat in zijn eigen huis zit, dus online heeft ze ook sociaal contact.

Maar als het experiment op z’n eind loopt, zegt Sonja tegen Halina: ‘Ik heb jou gemist. Je was met jezelf bezig.’

‘Nu ook’, zegt Rein.

Halina kijkt niet op van haar telefoon.

Hoe willen de ouders voortaan verder?

Allereerst: Sonja is blij dat ze Halina ‘terug heeft’. ‘Ik had amper contact met haar en dat vond ik heel ongezellig.’

Rein heeft meer van het experiment geleerd dan hij had verwacht. In eerste instantie niet eens over opvoeding, maar over zijn eigen schermgebruik. De strenge regels van zijn dochters hebben hem helpen afkicken. ‘Het is niet meer de hele tijd ‘ping ping ping’. Ik zat wel erg veel op Facebook te kijken.’

Ook Sonja neemt zich voor om haar telefoon voortaan ’s avonds buiten handbereik te houden.

Wat de regels betreft: de ouders zien zich erin bevestigd dat ze beperkingen stellen aan telefoongebruik. Sonja: ‘Je krijgt er echt geen energie van.’

Rein vond het heel prettig dat hij niet steeds het gevecht aan hoefde. Nu kwam dat omdat de kinderen het voor het zeggen hadden natuurlijk, maar hij zou graag nieuwe duidelijke afspraken maken die er ook voor zorgen dat er minder strijd is.

En Rein en Sonja nemen zich ook voor om vaker te doen waar het experiment hen toe dwong: met elkaar nadenken en praten over de opvoeding.

Hoe willen de kinderen voortaan verder?

Tamar is blij dat het erop zit en zegt dat ze voortaan nergens meer de baas over wil zijn. Of nou ja, misschien als het betekent dat ze een eigen paard mag. Het enige plezierige aan de week vond ze dat haar ouders meer spelletjes met haar deden omdat die niet op sociale media mochten.

Halina vond het daarentegen leuk om meer te mogen bepalen. Ze merkte wel dat ze wat meer alleen kwam te staan binnen het gezin. ‘Papa ging me negeren.’

Zelf relativeert ze haar excessieve telefoongebruik: ‘Ik wilde het uitproberen. Ik vind het niet nodig om het elke dag zoveel te doen.’

Ze legt uit waarom ze strenge regels voor haar ouders wilde: ‘Mama zit ook maar een uur op haar telefoon, net als wij, maar papa veel langer en dat vind ik niet eerlijk. Ik vind niet dat ouders dat veel langer mogen dan kinderen.’

Rein verweert zich: ‘Ik kijk drie keer of er een bericht is op Facebook, Halina zit een heel uur een spelletje te doen, is in een andere wereld en onbereikbaar. Dat is echt wel een verschil.’

Halina wil dat haar ouders voortaan niet zeggen ‘je moet nu van je telefoon af’ maar ‘hoe lang denk je dat je er nog op gaat?’ Dat ze haar iets meer vrijheid geven. ‘Soms ga ik met iemand bellen terwijl ik speel. Dan vind ik het jammer om ineens af te sluiten. Dan ga ik er heus niet drie uur op zitten.’

Sonja en Rein zien het wel zitten om Halina wat meer zelf verantwoordelijk te maken. Maar ze vinden het ook spannend: zou Halina dan ooit uit zichzelf dat ding wegleggen?

De deskundigen

Een vast panel van deskundigen duidt bij elke aflevering van Kinderen de Baas de uitkomsten van het experiment. 

Mariëlle Beckers (44), orthopedagoog en gezinscoach.

Geertjan Overbeek (44), hoogleraar pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam.

Steven Pont (57), ontwikkelingspsycholoog en gezinstherapeut.

Wat zeggen de deskundigen?

Goed om even te noteren: twee van de drie deskundigen zijn thuis behoorlijk streng als het om schermen gaat. Bij Mariëlle Beckers, moeder van zeven kinderen tussen 9 en 23, komen iPads het huis niet in. En zowel ’s ochtends voor het ontbijt als ’s avonds na negenen is de telefoon taboe.

Bij Steven Pont thuis gold tot de kinderen 12 waren dat vóór half zes geen enkel scherm aanging in huis. Pont: ‘Al ons sociale gedrag leren we door ervaringen. Door ruzie bijvoorbeeld leer je grenzen bepalen. De ervaringen van een tablet zijn zo plat als het apparaat zelf. Als kinderen niet zo veel op tablets zaten, hoefden er niet zoveel socialevaardigheidstrainingen te worden gegeven op school. Daar ben ik van overtuigd.’

Volgens Pont is schermtijd zo’n moeilijk onderwerp voor ouders omdat ze die zelf niet hadden toen ze jong waren. ‘Je eigen opvoeding is je ankerpunt. Ook al doe je het tegenovergestelde. En wij zijn niet opgevoed met schermpjes. Wij kunnen dus niet putten uit: hoe hebben mijn ouders dat gedaan? Wij moeten zelf iets verzinnen.’

‘De aantrekkingskracht van die schermen is heel krachtig. Als je wilt leren schaken ben je een half jaar verder voor je je eerste potje wint. Maar je eerste game win je binnen vijf minuten met krankzinnige aantallen punten. Met een kleine prestatie ga je al een level hoger. Zo word je naar binnen getrokken. Onze kinderen zijn daarom ook heel krachtig in het beschermen van deze verworvenheid, als ze die eenmaal hebben. We laten ze in het begin te makkelijk op die apparaten. En niets is zo moeilijk als verloren grond terugwinnen. Je moet helemaal in het begin je grenzen bewaken.’ Belemmering: ‘Ouders vinden een scherm ook gewoon een fijne elektronische oppas.’

Tips die ze ouders in het algemeen geven: kijk een keer per week mee in de Whatsapp van je kind. Leg om negen uur ’s avonds alle telefoons, ook die van de ouders, in een afgesloten kastje. Heb het met je kinderen over wat ze precies consumeren op een telefoon of tablet en wie de afzender is. Accepteer nooit dat je kind op een scherm blijft kijken als je in gesprek bent.

Dan het experiment, waarvan de deskundigen beelden hebben bestudeerd. De deskundigen zijn onder de indruk van Tamar. ‘Wat mooi’, vindt Overbeek, dat zij op haar leeftijd zo goed kon zeggen wat haar niet aan haar nieuwe vrijheid beviel. Pont: ‘Hier zie je dat het dus niet regels om de regels zijn, het zijn regels die haar op een prettige manier inkaderen. Bij zo’n jong kind werkt de impulscontrole nog niet helemaal. Ze zegt eigenlijk: ik ben een jong meisje en ik wil dat jullie voor mij op de rem trappen, want dat kun je nog niet van mij vragen. Als ik vier uur op m’n telefoon mag, ga ik dat ook doen, ook al vind ik dat uiteindelijk helemaal niet zo fijn.’

Op minstens twee manieren zien we het verschil tussen een 8- en een 10-jarige. De oudste, Halina, kan al beter consequenties overzien en is flexibeler. En: zij zoekt al een sociaal leven buiten haar gezin, dat van Tamar speelt zich nog vooral daarbinnen af.

Pont uit een milde waarschuwing. Moeder Sonja sluit een beetje een bondje met Tamar waar Halina buiten valt. ‘Ik snap dat ze dat doet uit zorg om de jongste. Maar zo’n verbond vergroot de rivaliteit tussen de zussen.’

Mariëlle Beckers vindt het goed dat de ouders na dit experiment wat vaker rustig met elkaar willen praten over de opvoeding: ‘Het is belangrijk dat je af en toe gaat zitten om met elkaar te sparren. Hoe lastig dat ook is in de praktijk, als je allemaal druk bent.’

De deskundigen begrijpen heel goed de behoefte van Rein om niet zo veel strijd te hebben. Daarom eensgezind advies van hen: houd het aantal regels beperkt. Stel alleen regels die je echt belangrijk vindt. Dan word je niet een soort politie-agent. In die geest handelen Sonja en Rein eigenlijk al.

Met medewerking van Rinkie Bartels en Lisette Spiegeler

Kinderen de Baas

Voor het project ‘Kinderen de Baas’ van de Volkskrant, geven ouders in een gezin de touwtjes uit handen aan de kinderen, voor vier dagen tot een week. Het gaat om één onderwerp, zoals schermtijd, huiswerk, taakjes, eten of naar bed gaan. Op elk gewenst moment kan een gezinslid een bel luiden voor een familieberaad. Of op een toeter drukken om per direct het hele experiment te beëindigen, als een soort nooduitgang. Vantevoren en na afloop worden kinderen en ouders afzonderlijk van elkaar geïnterviewd. Tijdens het experiment vloggen zij en skypen zij met een verslaggever van de krant. Alle afleveringen, video’s en geschreven verhalen staan op www.volkskrant.nl/kinderendebaas.

Alle afleveringen van Kinderen de Baas, video’s en geschreven verhalen, staan op www.volkskrant.nl/kinderendebaas

De video bij dit verhaal:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden