de gids foute kerstfilms

Waarom we massaal naar de foute kerstfilm kijken (ondanks de clichés, bordkartonnen decors en bergen nepsneeuw)

Het hoort net zo goed bij Kerst als de boom en het diner: de kerstfilm. Klassiekers als Home Alone, The Holiday en Love Actually zijn altijd wel een beetje fout, maar de afgelopen jaren is de overtreffende trap in opkomst. De foute kerstfilm die zo-slecht-is-dat-ie-goed-is en bijna een parodie is op zichzelf. Wat is toch de aantrekkingskracht van goedkope decors volgepropt met dennenbomen, kerstmannen en nepsneeuw?

Geen guilty pleasure meer: de foute kerstfilm

Het was dé kersthit van vorig jaar: A Christmas Prince, een pretentieloze lowbudgetfilm uit de koker van Netflix. Het plot? Een jonge, ambitieuze journalist gaat undercover in het koninklijk paleis van het fictieve koninkrijk Aldovië, waar ze verliefd wordt op de kroonprins terwijl ze en passant een staatsgreep voorkomt, een adoptiegeheim ontrafelt en met haar nuchtere burgermeisjesmanieren de harten steelt van de gehele hofhouding. Oh, en het is Kerstmis. A Christmas Prince werd op internet massaal onthaald als een van de beste slechte kerstfilms ooit, de ultieme guilty pleasure-film die je gezien móest hebben om erover mee te kunnen praten. Het kijken naar een foute, low budget, gemaakt-voor-tv romantische kerstfilm was ineens niet meer iets om je voor te schamen, maar een volkomen legitiem tijdverdrijf tijdens de feestdagen. 

Nu zijn romantische kerstfilms altijd wel een beetje fout – klassiekers als The Holiday en Love Actually druipen van het mierzoete sentiment – maar de foute kerstfilm gooit werkelijk alle pretenties overboord met een nóg clichématiger plot, personages van nog platter bordkarton, in een goedkoop decor volgepropt met dennenbomen, kerstmannen en nepsneeuw. Het is de zo-slecht-dat-ie-goed-is-film, het soort film dat bijna een parodie is op zichzelf.

Recordaantallen 

En dit jaar zijn het er meer dan ooit. De Amerikaanse betaalzender Hallmark Channel, zeg maar de Mariah Carey van de foute kerstfilms, brengt een indrukwekkend aantal van 37 nieuwe kerstfilms uit (22 op het reguliere kanaal en nog eens 15 op zusterkanaal Hallmark Movies & Mysteries), plus een film die zich afspeelt op Oudejaarsavond. Een record: vorig jaar waren het er 33 en in 2016 nog een ‘bescheiden’ 22. Business Insider noemt het de redding van Hallmark Channel, dat de hele maand december niets anders dan de eigen kerstfilms uitzendt en daar (naar eigen zeggen) zo’n 82 miljoen kijkers mee trekt. Een unieke prestatie in een tijd waarin veel mensen hun betaalzenders opzeggen voor een abonnement op een streamingdienst. Ook de Amerikaanse tv-zender Lifetime – die we hier kennen van dat andere foute genre: de waargebeurde woensdagavondfilm – heeft de productie van hun kerstfilms flink opgeschroefd: dit seizoen gaan er 14 in première; 8 meer dan vorig jaar.

Netflix kon natuurlijk niet achterblijven. Na het succes van A Christmas Prince trakteert de streamingdienst zijn abonnees dit jaar op drie nieuwe films in het Hallmark-genre, waaronder het onvermijdelijke vervolg A Christmas Prince: The Royal Wedding. Naast de eigen producties zijn er een tiental Hallmark- en Lifetime-producties van voorgaande jaren te zien. Ook de Nederlandse on demand-dienst Videoland staat dit seizoen vol met titels als A Royal Christmas Ball, Four Christmases and a Wedding, A Rose for Christmas, A Perfect Christmas, Marry Me At Christmas en My Christmas Prince (niet te verwarren met A Christmas Prince, A Prince for Christmas of Christmas With a Prince.  En nee, geen van deze titels is verzonnen).

Zo waait de foute kerstfilm, zoals zoveel uit Amerika, over naar Nederland, waar het net als de foute kersttrui als ironische kerstkitsch wordt omarmd. Het liefst kijk je zo’n film met een half oog tijdens het kerstkoken, of op de bank met in de ene hand een glas wijn en in de andere een smartphone om je geestige commentaar direct op sociale media te delen. Wat is toch de aantrekkingskracht van de ogenschijnlijk zo simpele formule van de foute kerstfilm?

De kerstprins is een populair figuur in het genre

De ‘beste’ slechte kerstfilms, plus een drinkspel om het draaglijk te maken

Uw verslaggever keek – puur voor de research natuurlijk – een stuk of twintig foute kerstfilms en selecteerde de ‘beste’ zo-slecht-dat-ze-goed-zijn-films, voor wie zijn Netflix-algoritme wil verpesten

1. De charme van low budget

De foute kerstfilm is ten eerste goedkoop, en dat is te merken. De gemiddelde Hallmark-productie wordt in twee à drie weken tijd opgenomen voor een budget van zo’n 2 tot 3 miljoen dollar – een schijntje, als je bedenkt dat één aflevering van de gemiddelde kwaliteitsserie minimaal het dubbele kost.

Kwantiteit boven kwaliteit levert geen meesterwerkjes op, maar dat geeft niks. Het script hóórt te rammelen als een haastig in elkaar getimmerde arrenslee, het acteerwerk moet een tikje flauw zijn, en de sets dienen niets anders te zijn dan een afgesleten herhaling van kleindorperige kneuterigheid. Gapende plotgaten en andere slordigheden vergroten alleen maar het kijkplezier en zijn voer voor grappen op sociale media; gratis reclame.

A Christmas Prince bevat zelfs zoveel malle ongerijmdheden, gretig opgetekend in jolige stukjes op internetmedia, dat je je af kunt vragen of de makers het er niet gewoon om deden. Erg vinden ze het in ieder geval niet. ‘Mensen hadden zoveel plezier in het afkraken van de film’, zei scenarioschrijver van A Christmas Prince, Karen Schaler, tegen Cosmopolitan. ‘Ik beschouwde het als compliment, ik was gewoon blij dat mensen ernaar keken en het erover hadden.’

2. Hoe meer clichés, hoe beter

Originaliteit? Nergens voor nodig. Een handvol plotelementen in telkens net een andere combinatie is genoeg om tientallen – wat heet, honderden – kerstfilms te maken die worden afgetopt met zoveel afgezaagde clichés dat het bijna lijkt alsof ze door een algoritme geschreven zijn.

Het Amerikaanse cultuurblog Vulture liet dat mooi zien door de 64 nieuwe films van dit jaar te categoriseren in vijftien herkenbare thema’s, zoals ‘Oh jee, het familiebedrijf zit in de problemen!’, ‘Een creatieve vrouw is op artistiek – en romantisch – gebied geblokkeerd’ en ‘Onverwachte hereniging met een jeugdliefde’. Op internet circuleren drinking games, waarbij het de bedoeling is tijdens het kijken een slok van je bij voorkeur alcoholische drankje te nemen wanneer een van de in het spel genoemde clichés voorbij komt, met de bedoeling dat je aan het eind van de film katjelam bent.

Misschien wel het opvallendste kerstfilmcliché is het kleine stadje; in bijna elke film plaats van handeling. Deels om budgetredenen; een stad als New York laat zich hartje zomer, wanneer de meeste films worden opgenomen, nu eenmaal lastig omtoveren tot een overtuigend winterwonderland. Maar de charme van een klein, knus dorp, waar alles nog is ‘zoals vroeger’ past ook gewoon heel goed bij een feest dat vooral draait om nostalgie en tradities. Wie wil er nou Kerst vieren in de grote stad, met zijn grijze kantoorgebouwen vol cynische workaholics? Niks ervan, de kerstfilm laat de ‘drukke carrièrevrouw die geen tijd heeft voor de liefde’ insneeuwen in een afgelegen dorpje, waar ze valt voor de ‘knappe, maar op het eerste oog horkerige lokale herbergier’ en leert wat de ware betekenis van Kerstmis is.

3. Herkenbare B-acteurs

Grote sterren zul je er niet in aantreffen (veel te duur), maar de betere kerstfilm heeft acteurs op de rol met een hoog ‘hé, is dat niet die ene, je-weet-wel, van die serie’-gehalte. Vooral gezichten uit familievriendelijke successeries van de jaren negentig (denk aan Full House, The Wonder Years en Saved by the Bell) die appelleren aan het jeugdsentiment van millennials, doen het goed.

Wie een paar dagen foute films gaat bingen zal op een gegeven moment dezelfde gezichten tegenkomen: Lacey Chabert, die we kennen als Gretchen ‘fetch’ Wieners uit Mean Girls, heeft er een stuk of zeven op haar naam staan, net als Full House-alumni Lori Loughlin (tante Becky) en Candace Cameron Bure (D.J. Tanner) en Melissa Joan Hart (Sabrina, The Teenage Witch). Mocht je je afvragen wat er toch met je jeugdidool is gebeurd.

4. Een perfecte kerst

Het is de perfecte Kerst die we allemaal willen, waar we ons elk jaar op verheugen, maar die niemand ooit heeft. Sneeuw, geen modder. Een perfect versierde boom zonder de uitvallende naalden die je door het hele huis loopt. Fotogenieke kinderen die nooit moe en overprikkeld een driftbui krijgen op de ijsbaan.

Om die idyllische kerstsfeer op te roepen heeft Hallmark Channel een checklist voor elke film, vertelde vicepresident programmering Randy Pope aan The Wall Street Journal. ‘Een kerstboom kopen. Cadeaus inpakken. Bakken en koken. Familiebijeenkomsten. Alle dingen die we als traditioneel beschouwen.’

Al dat kerstgeweld verhult handig dat de meeste van deze films qua plot weinig tot niks met Kerst te maken hebben. Kijk hoe willekeurig het woord ‘Kerst’ in de titel gefrummeld wordt: A Christmas Prince, Christmas Wedding Planner, A Shoe Addict’s Christmas, Christmas Lost and Found, The Christmas Cottage en When Calls the Heart Christmas. Denk die vermakelijke kerstkitsch weg en je zit gewoon naar een slechte romkom te kijken. Dat is de échte magie van Kerstmis: het maakt dat zaken waar je normaal je neus voor ophaalt (lelijke truien met lichtjes, Mariah Carey) ineens heel goed te pruimen zijn.

Diversiteit

Kritiek is er ook, met name op het gebrek aan diversiteit in veel kerstfims. ‘Een superwitte kerst: Hallmark Channel geeft ons het meest homogene beeld van de feestdagen’, schreef progressieve Amerikaanse nieuwssite Salon in 2016. Hallmark Channel heeft beterschap belooft. ‘We blijven onze inhoud ontwikkelen en ik denk dat je de komende jaren aanzienlijke veranderingen zult zien’, aldus ceo Bill Abbott vorig jaar tegen IBTimes. Dit jaar hebben 4 van de 38 nieuwe films donkere hoofdpersonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden