Waarom reizen yuppen zo massaal af naar Japan?

Het voelt er als het allerverste weg van huis, een volkomen andere, vreemde wereld: Japan. Vooral op dertigers heeft het een grote aantrekkingskracht. Wat vinden zij in het land van Lost in Translation?

De lounge van het Robot Restaurant. Beeld Hollandse Hoogte

Geen land dat zijn clichés zo waarmaakt als Japan. Het begint al op het vliegveld. De douanebeambte die vraagt om je frightnumber, de grondstewardessen met mondkapjes die maar naar je blijven buigen. Op weg naar de treinverbinding met Tokio onderstreept de bewegwijzering met onleesbare karakters nog maar eens dat je terecht bent gekomen in een andere wereld. Uit de luidsprekers op het perron klinkt geen radio, maar gekwetter van vogels. Om de paar meter staat een automaat met blikjes koude thee en frisdrank, weer alle opschriften onleesbaar.

Voor een van de blikjesautomaten staat een blond meisje. Rugzak, sneakers, korte broek. Met haar telefoon maakt ze een foto van de blikjes in de automaat. Niet veel later verschijnt die foto op Facebook. 'We zijn er!', staat eronder. 'En nu al helemaal #lostintranslation.'

Toename reizen

Randstedelijke yuppies en yuccies (young urban creatives) zijn in de ban van Japan. In de grote steden hier openen hippe bars met Japans streetfood en ramennoodles hun deuren, terwijl de matcha latte - Japanse groene thee met (plantaardige) melk - gestaag de Nederlandse gezondheidsblogs verovert. In Amsterdam opende onlangs een tweede vestiging van arcadehal Ton Ton Club, waar je onder het genot van een ramenburger of een glas Japanse whisky kan losgaan op het Japanse Button Bashers, een forum voor gamers en verzamelaars. De Japanse Markt die het Japans Cultureel Centrum jaarlijks organiseert, moest vorig jaar uitwijken naar een grotere locatie wegens de overweldigende interesse. Literair tijdschrift Das Magazin organiseerde een heus 'Murakamifest' bij het uitkomen van het laatste boek van Japanse schrijver Haruki Murakami: een uitverkocht feest compleet met rode lampionnen en gelukskatten. En zowel in het Rijksmuseum als in het Amsterdamse kunstcentrum Looiersgracht 60 opende eind juni een tentoonstelling gewijd aan Japan.

En het blijft niet bij noodles en tentoonstellingen. Veel jonge mensen reizen af naar Japan. Schrijver Esra Krabbé (29), die al twaalf jaar in Tokio woont, krijgt de laatste jaren vaker bezoek uit Nederland. Eerst kwamen ze nooit, zegt Krabbé, en nu in hele groepen. Hij merkt dat de stad toeristischer is geworden. 'Vroeger was het bijzonder hier een westerling te zien, maar nu zijn er delen van de stad waar bijna meer westerlingen lopen dan Japanners.'

Japan beleeft de laatste jaren een flinke toename in het aantal toeristen. Kwamen in 2013 nog zo'n tien miljoen toeristen naar het land, het afgelopen jaar is dat verdubbeld tot ongeveer twintig miljoen, zo blijkt uit cijfers van Japan National Tourism Organization. Luchtvaartmaatschappij KLM ziet een toename in het aantal vluchten naar Japan: van 1.450 vluchten in 2005 naar zo'n 1.700 in 2015.

Japan lijkt de nieuwe droombestemming te zijn geworden van de jonge randstedeling. Pepijn Lanen (33), rapper van de Jeugd van Tegenwoordig, en zijn vrouw Coco Sabajo (26) gingen in 2010 voor het eerst naar Japan. Ze waren benieuwd naar de cultuur van het land, vertelt Sabajo. 'Ook naar de tempels en de allerlekkerste sushi ter wereld natuurlijk, maar vooral naar het dagelijks leven in zo'n andere wereld.' Daarnaast zijn zowel Lanen als Sabajo al lang groot fan van de Japanse animator Hayao Miyazaki, bekend van films als Spirited Away en My Neighbour Totoro. Een bezoek aan het Ghibli Museum, even buiten Tokio en geheel gewijd aan het werk van Miyazaki, stond hoog op de verlanglijst. Ook is Sabajo sinds haar 3de 'obsessief fanaat' van Japans animekatje Hello Kitty. 'Dat speelde onbewust vast mee.'

Japan stelde hen niet teleur: het stel is sinds 2010 al vier keer terug geweest. Lanen vroeg Sabajo er ten huwelijk en begin dit jaar vierde hun zoontje er zijn 1ste verjaardag. Sabajo's broertje, zusje en ouders zijn inmiddels ook naar Japan op vakantie geweest, net als een hoop vrienden. 'Het land trok ze al langer', zegt Sabajo, 'maar onze positieve verhalen gaven waarschijnlijk dat laatste zetje.'

Lost in Translation: inspiratie uit Coppola's eigen leven


Veel van het scenario van Lost in Translation ontleende regisseur Sofia Coppola aan haar eigen leven. De relatie tussen Charlotte (Scarlett Johansson) en haar man John, bijvoorbeeld, is gebaseerd op haar huwelijk met regisseur Spike Jonze. En voor het karakter van Kelly (Anna Farris) zou Coppola zich hebben laten inspireren door actrice Cameron Diaz, die lange tijd openlijk flirtte met Jonze. Wel zeker is dat de Suntory-commercial die Bill Murray's karakter Bob Harris moet opnemen, is gebaseerd op de Suntory-reclame die Coppola's vader Francis Ford Coppola in 1976 opnam met de Japanse regisseur Akira Kurosawa.

Clusterfuck aan weirdness

Bij Coco Padding (25, art director ) kwam het laatste zetje in de vorm van een aanbieding: toen zij en haar vriend een ticket naar Tokio voor 300 euro zagen, aarzelden ze geen moment. Tijd voor vakantie hadden ze eigenlijk niet, ze hadden maar één weekend, en met een overstap op China bleef er nog maar 18 uur over. Toch gingen ze. Ze wilden de 'clusterfuck aan weirdness' van Tokio zien, zegt Padding; ze wilden 'down the rabbit hole'. Het stel kwam om zes uur 's avonds aan en ging meteen teriyaki eten in de beroemde Yomochi-steeg. Daarna naar de robotshow in Robot Restaurant, een gechoreografeerd gevecht tussen meisjes in glitterbikini's en, inderdaad, robots. Na de show via een paar arcadehallen naar een feestje in uitgaanswijk Shinjuku. 's Ochtends tai chiën in het Gyoenpark. En slapen in het vliegtuig terug naar Nederland.

Ondanks de lange reistijd en het korte verblijf is Padding enthousiast over haar bezoek aan Tokio. 'Het voelt als het allerverste dat je weg kan zijn van huis, en dat was precies wat we wilden.' Ze hoopt snel weer te gaan. 'Maar dan langer.'

Lost in Translation-hotel

Japan is hot. Is dat toeval? Waarschijnlijk niet. De huidige generatie westerse twintigers en dertigers is omringd door Japanse merchandise en cultuur opgegroeid. Als kind keken ze op tv naar Pokémon en speelden ze met Dragon Ball Z-kaarten. Een paar jaar later werden die verruild voor het digitale minihuisdier Tamagotchi en de spelcomputer Nintendo, met de überpopulaire Mario als mascotte.

En precies toen de yup van nu zich tot jongvolwassene had ontwikkeld, kwam er een serie films uit die Japan verheerlijkten, allemaal op een andere manier. Kill Bill (2004) brengt een ode aan de klassieke Japanse B-film, met een overdaad aan zwaardgevechten en karate. Misschien minder cool, maar even populair is The Last Samurai (2003), het romantische verhaal van een soldaat (Tom Cruise) die zich bekeert tot de vechtkunstvan de samurai en uiteindelijk thuisland Amerika verruilt voor Japan. Lost in Translation (2003), ten slotte, geldt nog altijd als een van de geliefdste cultfilms van de huidige generatie twintigers en dertigers: een droomachtige film over verdwalen in de onbegrijpelijke hysterie van Tokio - compleet met karaoke, speelhallen en klassieke spraakverwarringen: 'Prease mister Harris, lip my stockings.'

Typ vandaag #lipmystockings in op Instagram en je vindt honderden selfies van westerse toeristen in het Park Hyatt Hotel, waar Lost in Translation grotendeels is opgenomen. Het vijfsterrenhotel biedt zelfs een speciaal 'Lost in Translation Package' aan: vijf overnachtingen, inclusief zwemmen in het zwembad, sporten in de gym, een massage in de spa, precies de dingen waarmee anti-helden Bob en Charlotte (Bill Murray en Scarlett Johansson) zichzelf in de film vermaken. Kosten: 530.000 yen, zo'n 4.600 euro.

Scène uit Kill Bill.

Je beperken tot een drankje in de hotelbar is een stuk economischer en een stuk populairder. Meer dan tien jaar na het uitkomen van Lost in Translation is Park Hyatts New York Bar nog steeds een van de meest toeristische plekken van Tokio. 's Avonds zitten aan vrijwel elk tafeltje westerlingen foto's te maken met hun telefoon, om de beurt poserend voor het uitzicht over de stad. Fanatiekelingen kunnen na hun bezoek aan de hotelbar nog door naar de 'Karaoke Kan' waar Bob en Charlotte in de film liedjes zingen. Of naar sushirestaurant Shabuzen, de locatie van hun slechtste lunch ooit. 'What kind of restaurant makes you cook your own food?'

Minstens zo'n toeristische trekpleister als het Park Hyatt is Gonpachi, beter bekend als 'Kill Bill Restaurant'. Een nagebouwde versie van het restaurant figureert in de film van Quentin Tarantino als 'House of the Blue Leaves', setting van de vechtscène tussen Beatrix Kiddo, O-Ren Ishii en The Crazy 88. Inmiddels komen er dagelijks tientallen toeristen eten en selfies maken, om die te posten met hashtag #killbillrestaurant, of simpelweg #killbill. In de hal van het restaurant staat een foto van regisseur Tarantino met de eigenaar. Kill Bill is er te koop op Blu-ray.

Voor de originele 'Last Samurai Temple' moet je vanaf Tokio nog zo'n 500 kilometer landinwaarts reizen, naar de stad Himeji. Wie dat te ver vindt, kan ook kiezen voor een nostalgischer ervaring: een bezoek aan een van de drie Pokémon Centers in Tokio bijvoorbeeld, of een ritje in de Hello Kitty bus. #onlyinjapan.

Restaurant Gonpachi in Tokio, waarin de scène uit Kill Bill is opgenomen.

Beeld bevestigd

Esra Krabbé verhuisde op zijn 16de naar Japan; hij ging erheen voor een uitwisseling met school en kwam niet meer terug. Hij was al langer gefascineerd door het land, al kan hij niet goed uitleggen waarom. 'Ik kwam vroeger veel thuis bij een vriendje van wie de moeder Japans sprak. Als ik haar hoorde praten dacht ik: dat wil ik ook.'

Vandaag slaat Krabbé het gedrag van de toerist in Tokio met verbazing gade. 'Neem de buurt Kabukicho', zegt hij. 'Vroeger was dat een louche hoerenbuurt waar je als toerist beter niet kon komen. Maar door de komst van het Robot Restaurant, vier jaar geleden, is het veranderd in een supertoeristische wijk.' Robot Restaurant, één van de populairste toeristische attracties van Tokio, is volgens Krabbé 'precies wat de toerist wil zien', terwijl het 'met Tokio niet veel te maken heeft'. 'Toeristen hebben een beeld van Tokio als een supermoderne en technologisch hoogontwikkelde stad. Robot Restaurant bevestigt precies dat beeld, met robots en gadgets en lichtshows.' Maar eigenlijk is Tokio veel ouderwetser, zegt Krabbé. 'Het is een jarentachtigretrostad. Met elektriciteitsdraden die over de weg hangen en een telefooncel op de straathoek.'

De westerling lijkt in Japan inderdaad op zoek te gaan naar het land dat hij kent van films en televisieseries; het land dat precies aan zijn verwachtingen voldoet. En dat uit zich niet alleen in drukte rond filmlocaties en geijkte toeristische attracties. De toerist in Tokio is bijvoorbeeld ook constant op zoek naar het 'Japanse' eten dat hij verwacht: sushi, sashimi, misosoep. Terwijl het mainstreamavondeten in Tokio niet bestaat uit zeewier en vis, maar juist uit vlees. Veel varkensvlees en dan vooral de ingewanden. In de vele okonomiyakirestaurants, waar gasten hun vlees zelf op een grill kunnen braden, zitten nauwelijks westerlingen maar des te meer Japanners die zich enthousiast te goed doen aan pens, hart en allerhande organen, gemarineerd in sojasaus.

Zelfs in de stad Kyoto, bekend om zijn oude tempels, is het veruit het drukst bij de 'Lost in Translation Shrine', waar Scarlett Johansson in de film een paar minuten rondloopt. Voor de tempel staan leerlingen uit de omgeving hun Engels te oefenen door gesprekjes aan te knopen met toeristen. Bij de sleutelhangers die in het loket voor de tempel verkocht worden - kleine plastic katten aan een rood touwtje - staat een bordje: 'Traditional Japanese!' Bij de tempel, vijfhonderd meter verderop, is nauwelijks een toerist te zien. En plastic katten verkopen ze er niet.

Verboden voor toeristen: Jetlag-tonijn


Er zijn plaatsen in Tokio waar toeristen minder welkom zijn. De Tsukiji-vismarkt bijvoorbeeld. De markt, waar elke nacht tussen tonijnveilingen plaatsvinden, is een geliefde plek geworden voor toeristen met een jetlag. Inmiddels zijn delen van de markt verboden voor toeristen, maar nog altijd hangt er een gespannen sfeer tussen de marktlieden en de westerse toeschouwers.

Japan's best kept secret

Is het erg dat toeristen zo blijven hangen in de Westerse clichés van Japan? Niet echt, zegt Asuka Kawamoto (34), serveerster in een American Style Bar in Tokio. 'Toeristen hebben meestal van tevoren alles voor hun reis al opgezocht op internet', vertelt ze, 'en weten eenmaal aangekomen in Japan precies waar ze heen willen.' Dat dat de clichéplaatsen zijn, is een beetje jammer, zegt Kawamoto, maar Japanners zijn sowieso heel blij en dankbaar dat er de laatste jaren zo veel toeristen naar hun land komen. 'En de meesten gaan volgens mij met een heel tevreden gevoel naar huis. Wat maakt het dan uit dat ze de omgeving van Wakayama niet hebben gezien?' Misschien is dat zelfs wel beter, zegt Kawamoto. 'We moeten ook wat plekken voor onszelf houden.'

Lanen en Sabajo hebben inmiddels wel een groot deel van Japan buiten de gebaande paden gezien. Ook Wakayama. Ze hebben daar de pelgrimroute gewandeld, de berg Koyasan beklommen, geslapen en gemediteerd bij de monniken. 'Een van de allermooiste plekken waar ik geweest ben', zegt Sabajo. 'Vooral in de herfst, met alle bomen in knalrode kleuren.'

En Sabajo is niet de enige die dat vindt. Wakayama werd drie jaar geleden door CNN Travel getipt als 'Japan's best kept secret'. 'Living in a temple has become the latest thing for travellers', aldus de nieuwssite. Of Japanners Wakayama inderdaad voor zichzelf kunnen houden, zoals Kawamoto hoopt, is dus nog maar de vraag. De hashtag 'sleepinginatemple' levert op Instagram in elk geval al negen foto's op van reizigers die overnachten op de Koyasan. #buddhism.

Scarlett Johansson als Charlotte in Lost in Translation, gefilmd in het Park Hyatt Hotel in Tokio.
Imitators van Lost in Translation.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden