De Gids Beter/Leven

Waarom noemt iemand iets ‘blauw’ terwijl ik het ‘groen’ noem?

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: waarom zijn we het soms oneens over een kleur?

Rode en oranje deur Beeld Getty Images

Is die bank nou rood of oranje? Is die broek groen of geel? Onenigheid over kleur is niet zeldzaam. Niet gek, als je bedenkt dat er miljoenen tinten te onderscheiden zijn. Kleurendiscussies ontstaan meestal bij kleuren die in het kleurenspectrum dicht bij elkaar liggen, bijvoorbeeld blauw-groen, of groen-geel. Dat spectrum is immers een continuüm: er is geen definitieve grens waar de golflengten van het licht dat we oranje noemen, overgaan in dat wat we rood noemen.

Een van de oorzaken van een meningsverschil over kleur is een verschil in waarneming. ‘De grootste variatie daarin zie je bij kleurenblinden: ongeveer 8 procent van de mannen heeft last van een aangeboren kleurenzien-stoornis, tegenover 1 procent van de vrouwen’, zegt Charles de Weert, oud-hoogleraar psychofysica in Nijmegen. Een Amerikaanse studie uit 2012 toont nog een verschil tussen het zicht van mannen en vrouwen: mannen zouden licht benoemen als een bepaalde kleur bij een iets grotere golflengte dan vrouwen, waardoor ze kleuren net iets anders waarnemen. Bovendien zouden mannen iets meer moeite hebben met het onderscheiden van kleuren.

Klinisch neuropsycholoog Katarzyna Siuda-Krzywicka stelt dat er, naast dit geslachtsbepaalde verschil, altijd wel kleine verschillen in waarneming bestaan tussen individuen. ‘Bijvoorbeeld door gevoeligheden in kleurverwerking van de ogen, zoals het aantal kegels in het netvlies en de verdeling daarvan.’ De gevoeligheid in het netvlies zou volgens de Weert een fundament kunnen zijn voor een verschillende waarneming. ‘Maar ik denk dat het verschillend benoemen van kleuren goeddeels gewoon onverschilligheid is van mensen. Het interesseert ze geen moer of die bank nou echt rood of oranje is: ze benoemen het hoe ze zelf willen.’

Het verschillend benoemen van kleuren kan ook komen door culturele factoren. Siuda-Krzywicka: ‘Ik kan bijvoorbeeld een rood object precies op dezelfde manier waarnemen als mijn buurman, maar ik noem het oranje omdat ik geleerd heb dat oranje er zo uit ziet.’ Ook de taal die je spreekt, kan er voor zorgen dat je kleuren anders verwerkt. ‘Dat heeft te maken met aandacht’, vertelt Siuda-Krzywicka. ‘Grieken hebben bijvoorbeeld een extra term voor een kleur blauw die Engelsen niet hebben. Hierdoor besteden Grieken meer aandacht aan die kleur en zullen zij hem anders verwerken dan Engelsen, voor wie het slechts een andere, oninteressante kleur blauw is.’ Oud-hoogleraar psychofysica De Weert legt uit dat een modeontwerper veel preciezer zal zijn in het beschrijven van kleuren. ‘Omdat die daar veel mee bezig is.’

Dat we kleuren verschillend benoemen kan dus zowel aan fysieke verschillen liggen, als aan culturele en individuele verschillen. En dan is een meningsverschil al snel geboren. De Weert: ‘Als we miljoenen tinten naast elkaar leggen, kunnen we met honderd procent zekerheid zeggen dat ze van elkaar verschillen. Maar ze precies benoemen, daar missen we de woorden voor.’

Gezonder leven, slimmer bewegen en beter slapen: dat willen we (bijna) allemaal. De Volkskrant gidst u door de wereld van gezondheidsclaims, afvallen, sportmythes en fitboys.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden