De GidsWerk

Waarom hulp vragen op de werkvloer wél slim is (en hoe het makkelijker wordt)

Beeld Claudie de Cleen

Hulp vragen verdubbelt de kans op een promotie, je collega’s vinden je aardiger én door het antwoord op je vraag kom je verder in je werk, blijkt uit onderzoek. Toch kan het knap lastig zijn om toe te geven dat je iets niet weet. Zó maak je het voor jezelf gemakkelijker.

De opdracht tijdens de interne cursus ‘persoonlijk leiderschap’ was duidelijk: verander in 1 minuut tijd zoveel mogelijk dingen aan je uiterlijk. Je buddy, die met de rug naar je toe stond, moest naderhand opnoemen wat er was veranderd.

Vooraf dacht ik dat het vooral een geheugentest was, of een training in opmerkzaamheid, maar dat bleek niet het geval. Wel ontdekte ik iets over mezelf. Al na een paar seconden wist ik namelijk écht niet meer wat ik kon aanpassen. Mijn blazer had ik uitgetrokken, mijn haar in een staart gedaan en mijn horloge in mijn broekzak gepropt. Toch vroeg ik de andere cursisten, mijn collega’s, niet om hulp. Toen iemand me suggesties gaf, wuifde ik die weg. Ik wilde het zelf doen, met haar hulp zou het niet tellen.

Hoezo niet tellen?

De situatie tijdens de cursus blijkt niet op zichzelf te staan. Ook als ik aan het werk ben en iets niet weet, blijf ik liever eindeloos doorploeteren in mijn eentje, dan toe te geven en hulp te vragen aan collega’s.

Worstelen meer mensen hiermee? ‘Zeker’, zegt Nienke Wijnants, psycholoog, loopbaancoach en schrijver van de boeken Twintigerstwijfels & dertigersdilemma’s en Wie ben ik en wat wil ik. Volgens Wijnants zijn hier drie redenen voor. ‘Ten eerste is er natuurlijk sprake van een zekere machtsverhouding. Een werkgever kan nog zo hard roepen dat je open en eerlijk mag zijn, maar hij of zij betaalt wel je salaris. En ergens denk je toch aan die promotie of die contractverlenging die eraan komt. Daarnaast zijn mensen bang dat een vraag stellen iets zegt over hun competenties. Dat collega’s of hun leidinggevende ze niet meer serieus nemen als blijkt dat ze niet alles weten en niet perfect zijn.’

Invloed van de bedrijfscultuur

Hoe lastig je het vindt om vragen te stellen, heeft niet alleen met je persoonlijkheid te maken, maar ook met de bedrijfscultuur. ‘Dit hangt samen met hoe gemakkelijk of lastig je het vindt om fouten te delen op het werk’, zegt Elianne van Steenbergen, hoogleraar psychologie van toezicht, werkzaam bij de Universiteit Utrecht en de Autoriteit Financiële Markten. Ze deed onderzoek bij dertien financiële bedrijven naar hoe er wordt omgegaan met fouten. De natuurlijke reactie van mensen is volgens Van Steenbergen om fouten te verzwijgen, uit angst voor gezichtsverlies en uit schaamte. ‘Terwijl het juist heel belangrijk is om van elkaars fouten te leren. Bedrijven willen ook niet dat iedereen dezelfde fout maakt, doordat niemand iets zegt.’

Maar hoe creëer je als werkgever een open foutencultuur, waarin fouten worden gedeeld en er vrijuit om hulp wordt gevraagd? ‘Als eerste is het aan het management om een veilige werksfeer te creëren. Het is belangrijk dat leidinggevenden hierin het goede voorbeeld geven. Maar het is ook aan de werknemers zelf om hun verantwoordelijkheid te nemen. Als je je nooit uitspreekt of kwetsbaar opstelt, draag je bij aan een klimaat waarin dingen onbesproken blijven. Tot slot is het ook belangrijk dat fouten niet alleen worden gedeeld, maar dat er ook iets mee gebeurt.’

De derde reden waarom werknemers niet snel zeggen dat ze iets niet weten, is de angst dat er misbruik wordt gemaakt van hun kwetsbaarheid. Dit kan het geval zijn bij bedrijven waar medewerkers het idee hebben dat ze met elkaar concurreren. Dan kán het zijn dat je ‘behulpzame’ collega vervolgens tegen je leidinggevende zegt dat jij helemaal niets snapte van project A en dat hij bijna alles heeft opgeknapt. ‘Het risico dat dit gebeurt, is klein’, zegt Wijnants. ‘En als het je dan toch overkomt, dan weet je meteen bij wat voor soort bedrijf je werkt en kun je je afvragen of je dat wel wil.’

Voordelen van hulp vragen

Ook huiverig om je collega’s of leidinggevende om hulp te vragen? Er zijn genoeg redenen om het tóch te doen. Die gaan veel verder dan dat je antwoord krijgt op je prangende vraag. Zo blijkt uit het proefschrift Resolving the impression management dilemma van Katie Liljenquist dat anderen je warmer, bescheidener en beter in samenwerken vinden als je af en toe een probleem op tafel gooit. Wie vragen stelt, maakt daarnaast dubbel zoveel kans om te worden voorgedragen voor een promotie, blijkt uit hetzelfde onderzoek. En zelfs als je in een negatief beoordelingsgesprek zit is het slim om bij je manager advies in te winnen. De kans is groot dat hij of zij daardoor van mening verandert.

Wildvreemden om een tampon vragen is wél makkelijk

Amanda Palmer merkte dat ze wel in een openbaar toilet om een tampon durfde te vragen. ‘Steevast heb ik over de hele wereld vrouwen met hun handen in rugzakken en handtasjes zien en horen rommelen, tot het triomfantelijke moment waarop een vreemde er met een vriendelijke glimlach een opvist. Er komt nooit geld bij kijken. De onuitgesproken universele afspraak is: vandaag is het mijn beurt om de tampon aan te nemen, morgen is het jouw beurt.’ Toch lukte het haar niet om haar geliefden te vragen of ze het nieuwe album dat ze met haar band uitbracht, financieel wilden steunen. Ze schreef daarom het boek The art of asking. Volgens Palmer helpt vragen stellen om de verbinding aan te gaan met anderen.

Bovendien geldt: als je iemand om hulp of advies vraagt, voelt die persoon zich waarschijnlijk gevleid, omdat het een indirecte bevestiging is van diens mening, waarden en expertise. Wijnants vult aan: ‘Mensen denken dat anderen ze dom en vervelend vinden als ze om hulp vragen, maar het tegendeel blijkt waar. Hulp vragen leidt tot beter contact met collega’s, een betere band met je leidinggevende en het zorgt voor meer gelijkheid en vertrouwdheid. De voordelen zijn eindeloos.’

Zo vraag je het beste om hulp

Genoeg redenen om bij je collega’s of leidinggevende aan te kloppen met een vraag. Maar hoe pak je dat in de praktijk aan?

Psycholoog en loopbaancoach Wijnants tipt om de vraag om hulp niet te direct te formuleren. Leg het probleem voor en vraag dan ‘hoe zou jij dit doen?’. De ander voelt zich niet alleen gevleid, het is voor hem of haar ook eenvoudiger antwoord te geven op de vraag. De collega hoeft zich namelijk niet in jou te verplaatsen, maar vertelt vanuit het eigen perspectief.

Nog steeds schroom? Begin dan klein en oefen met je partner of met een vriend of vriendin. Wijnants: ‘Ook is er vaak wel één collega die wat dichterbij je staat en met wie je misschien geen moeite hebt om te sparren.’

Ook werken aan je zelfvertrouwen kan helpen. ‘Uit onderzoek van Brené Brown, hoogleraar maatschappelijk werk aan de University of Houston, blijkt dat je meer zelfvertrouwen krijgt als je je kwetsbaar opstelt. Maar omgekeerd geldt ook: wie meer zelfvertrouwen heeft, durft zich eerder kwetsbaar op te stellen, dat is het lastige aan de theorie. De eerste keer zullen de kosten dus voor de baten uit moeten gaan. Durf te vertrouwen dat het uiteindelijk in je voordeel werkt.’

Organisatiepsycholoog Elianne van Steenbergen heeft nog een aanvulling. ‘Zie een vraag stellen of erkennen dat je iets niet weet niet als jezelf kwetsbaar opstellen, maar als bewijs dat je krachtig bent. Zo maak je het niet alleen voor jezelf makkelijker, maar help je ook de cultuur binnen het bedrijf te veranderen, zodat meer mensen je voorbeeld volgen.’

Personal branding

Door hulp te vragen spring je meer in het oog bij je werkgever en vergroot je zo tevens je promotiekansen. Als je jezelf in de kijker wil spelen, kan het ook slim zijn om van jezelf een merk te maken. Klinkt ingewikkeld en als een heleboel werk? Hierbij een personal branding-stappenplan.

Facebookgroep de Werkgids

Hoe kun je efficiënter werken? Hoe pak je het aan als je een nieuwe baan wil? En hoe sla je je door een functioneringsgesprek heen? In de Facebookgroep de Volkskrant Werkgids delen we artikelen over werk en carrière. Meld je aan en deel zelf ook vragen en tips.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden