De Gids Forenzen

Voor alle forenzen: zo maak je de reis iets dragelijker

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In Nederland vindt elke ochtend een kleine exodus plaats van mensen die naar hun werk reizen. Wat komt er kijken bij forenzen en hoe maak je de reis zo aangenaam mogelijk? 

Met de trein

‘Is het te doen?’ vroeg een collega die overwoog een huis te kopen in Zutphen. Hij wilde van mij weten hoe zwaar het is om drie à vier keer per week met de trein te reizen tussen mijn huis in Deventer en de krantenredactie in Amsterdam.

‘Prima te doen’, antwoordde ik. ‘Mijn meest geconcentreerde werktijd heb ik ’s ochtends in de trein en ’s middags heb ik eindelijk eens tijd om een boek te lezen.’ Dat was een wat rooskleurige interpretatie van de 2,5 uur die ik dagelijks minimaal doorbreng in intercity’s. Doorgewinterde forenzen zoals ik lijden namelijk aan een lichte vorm van het Stockholmsyndroom: zolang je middenin het NS-gijzelingstraject zit, kun je niet anders dan jezelf voorliegen dat het allemaal best fijn is, want dat is de enige manier om het vol te houden. Klaagsessies over vertragingen doseer je sowieso, want daarmee help je vooral je eigen humeur om zeep. Toehoorders reageren doorgaans met: ‘Je hóéft toch niet helemaal daar te gaan wonen?’ En daar hebben ze natuurlijk gelijk in.

Stress

Volgens de Amerikaanse definitie ben ik een ‘megacommuter’: mensen die om naar werk te komen meer dan 90 minuten per dag reizen en daarbij meer dan 80 kilometer afleggen. (En dan moet de terugweg nog komen.) 

Er is nog weinig onderzoek gedaan naar het effect van langdurig woon-werkverkeer op de gezondheid. Het RIVM deed in 2018 een verkennende literatuurstudie, waarin vooral onderzoek uit het buitenland werd opgenomen. Daaruit bleek dat langere reistijd gekoppeld is aan slechtere slaap, meer stress, een slechtere gezondheid en meer ontevredenheid over het leven. Autorijden is stressvoller dan reizen met de trein, zo blijkt uit onderzoek. Het welbevinden van de treinforens wordt opgekrikt door de mogelijkheid van andere activiteiten, zoals het lezen van de krant.

Reistijd of werktijd?
Wil je baas per se dat je om negen uur begint (waardoor je dus in de spits terechtkomt)? Leg hem of haar dan de volgende keuze voor: de reistijd als verloren tijd beschouwen omdat je opgepropt als een sardientje alleen wat kon scrollen op je smartphone, of een half uurtje later komen en de reistijd als werktijd gebruiken.

Contact onderweg

Nog iets wat de trein anders maakt dan de auto, die toch vaak als een tweede huiskamer voelt: je hebt te maken met medereizigers. De meerderheid van de forenzen vindt rustig alleen reizen het allerfijnst, zo blijkt uit onderzoek gepubliceerd in het Journal of Experimental Psychology. De onderzoekers verdeelden tweehonderd reizigers in drie groepen: één kreeg de opdracht zich af te zonderen tijdens de reis, de tweede groep moest contact leggen met een medereiziger en de laatste groep mocht reizen zoals ze dat normaal deden. Wat blijkt? De voorkeur om alleen te reizen die we menen te hebben, blijkt lang niet altijd gegrond. De mensen die contact hadden tijdens hun trip hadden namelijk de meest positieve reiservaring.

‘Neem dus even de tijd om contact te leggen met een ander persoon tijdens uw reis naar of van werk’, schrijft The New York Times. ‘Praat met de krantenverkoper in de metro, vraag de dame die naast u zit in de trein waar ze die mooie sjaal vandaan heeft (zonder griezelig over te komen). Het zal jullie waarschijnlijk allebei een positieve boost geven.’

Veel interactie tussen passagiers is er tegenwoordig echter niet meer. Veel forenzen dragen een geluiddempende koptelefoon of turen naar hun telefoon. Mack Hagood is in zijn boek Hush kritisch over deze manier van afsluiten. Het creëert een gevoel van controle en veiligheid, maar daardoor worden we steeds minder tolerant voor onze omgeving.

Instaptechniek
In alle gevallen: laat een ander op de deurknop drukken, schrijft collega Robert Giebels in zijn boek Onze excuses voor het ongemak, de adembenemende avonturen van een treinforens. De knop zit immers veel te ver van de ingang en zorgt ervoor dat je achteraan in de rij kunt aansluiten.

Plekje claimen

Wat langdurig treinen in elk geval met je doet: je wordt slimmer in je plek claimen (of doortrapter, het is maar net hoe je het bekijkt). Zo neem ik vaak de ingang van de eerste klas om snel tussendoor te glippen naar de tweede klas, vóór de geduldig wachtende meute. Is het druk, dan neem ik direct plaats op de rode stoelen in de eerste klas: nog geen conducteur ontmoet die daar moeilijk over deed. Als forens neem je ruim de tijd: vijf minuten vantevoren sta je langs het spoor, om bij een eventuele vroege trein je plekje te zoeken. Elke dag hollen en haasten kun je je niet permitteren. Je creëert rituelen: zo koop ik elke middag een bakje met wortels en humus bij de Albert Heijn to go voor de terugweg, omdat ik anders sterf van de honger. Thuis avondeten kan pas tegen achten.

Begrijp me niet verkeerd, zo’n lange reis brengt je ook veel: genoeg tijd om werk los te laten, bijvoorbeeld. Als ik eenmaal op de brug over de IJssel rijd ben ik al mijn stress kwijt. Ik volg geregeld het advies op van Elke Geraerts, die in haar boek Authentieke Intelligentie schrijft: ‘Je kan perfect met jezelf afspreken dat als je in de trein zit, je door het raam gaat staren. Dat is een nuttige tijdsbesteding. Je zal immers zien dat dan juist de goede ideeën naar boven komen. Gewoon even gaan zitten en je hoofd laten waaien.’

‘Je hebt me overtuigd!’, riep de collega enthousiast na ons gesprekje. Hij kocht het huis in Zutphen en lijkt vooralsnog gelukkig met zijn (forens)keuze. Maar ja, de herfstbladermalaise op het spoor moet nog komen….

Links: Stanley Classic One Hand Vacuum Mug Thermosbeker - 473 ml. Rechts: TRAVEL MUG isoleerbeker 0.36 L van Emsa.

Werken in de trein of ontspannen uit het raam staren

Structuurcoach Cynthia Schultz uit Zwolle ontwikkelt de Structuurjunkie Planners en geeft (online) trainingen over efficiënt werken.  Ze werkt graag in de trein, onderweg naar een afspraak.

Hoe vaak reis je met de trein?
‘Ik zat vroeger elke week minstens tien uur in de trein. Nu ik een auto heb, is dat minder. Reizen met de trein voelt nu bijna als een luxe: je wordt gereden en je kunt ondertussen werken.’

Werken in een drukke coupé: is dat wel zo ideaal?
‘De trein is een geschikte werkplek omdat er een duidelijke eindtijd is. Ik weet: ik stap om 9 uur in en kom om half 11 aan, daartussen maak ik dit project af. Voor de meeste mensen werken die deadlines goed om focus te krijgen.  O, en ik kies altijd voor de stiltecoupé.’

Welke spullen zijn onmisbaar?
‘Ik neem altijd een powerbank mee, waarmee ik mijn laptop en telefoon kan opladen. Ik heb ook altijd mijn koffiebeker bij me, met koffie van huis of ik haal die op het station. De beker is van Stanley – het messenwerk – en dit is écht de beste: hij is honderd procent lekproof, zelfs al heb je ‘m op de kop in je tas. De drank blijft acht uur warm. Met mijn noise canceling koptelefoon van Bose (Quiet Comfort 25) kan ik me beter concentreren. Het liefst luister ik op Spotify naar natuurgeluiden. En ik heb mijn planner bij me – het is belangrijk om voor je treinreis al te bepalen wat je wilt gaan doen.’

Hoe houd je de reis ontspannen?
‘De snelste route van mijn woonplaats Zwolle naar Amsterdam is met een overstap in Almere. Ik kies liever voor de trein die er langer over doet, naar Amsterdam-Zuid, maar zonder overstap, zodat ik beter kan werken. Moet je wel van trein wisselen, zet dan een wekker, zo hoef je niet steeds te kijken waar je bent. Stel ik moet om kwart voor 10 overstappen dan zet ik om 09.37 mijn wekker, zodat ik rustig mijn spullen kan pakken.’

Nog een tip?
‘Zie de heenreis als moment om geconcentreerd te werken en de terugreis om te ontspannen. Een boek lezen of gewoon niets doen, wanneer doen we dat nog? Ik hoor vaak mensen zeggen: ik vind het moeilijk om tijd te vinden om te ontspannen omdat ik zoveel moet reizen. Maar die twee kunnen ook samen gaan. We zijn aan het verleren om te ontspannen, mede door de constante prikkels van sociale media. Druk zijn was vroeger een soort statussymbool, maar dat is aan het veranderen. We richten ons nu op slim werken. Het is niet: ik ben productief ondanks dat ik veel tijd voor mezelf neem. Nee, het is dankzij die vrije tijd.’

Beeld colourbox

Met de auto: Wéér in de file: zo beperk je de stress

‘Files zijn vermoeiend. Je moet steeds optrekken, stilstaan en opletten – want mensen gaan rare dingen doen, zoals plotseling rechts inhalen’, zegt stresscoach Anne-Marie van der Winden, die vroeger als reorganisatiemanager elke week meer dan duizend kilometer in de auto doorbracht. En dan heb je nog de spanning of je wel op tijd bent voor je afspraak. Zelf ging ze er bijna aan onderdoor. ‘Ik kwam altijd gestrest thuis, en moest dan nog koken. Mijn dochter zei: je moet ontslag nemen, want ik vind jou geen leuke moeder meer.’  Van der Winden begon voor zichzelf en vond een manier om met fileleed om te gaan. Ze deelt haar tips:

1. Accepteer het oponthoud
‘Het begint ermee dat je de file accepteert. We zijn geneigd te denken dat files zonde van onze tijd zijn, het voelt alsof je de focuspiek die je eigenlijk voor werk nodig hebt aan het verspillen bent. Maar die ergernis of boosheid lost helemaal niets op. Ik heb tegen mezelf gezegd: jij bepaalt zelf of je last hebt van die file of niet. Het gaat om je mindset. Relativeer: hoe erg is dit echt? Morgen weer een dag.’

2. Maak er een fijn ritueel van
‘Ik kocht een thermosfles en nam koffie met hete melk mee voor onderweg. Daar kon ik me echt op verheugen.’

3. Zorg voor afleiding
‘Ik ontdekte luisterboeken, je kunt ze kopen of in de bieb huren. Ik heb veel thrillers, maar ook management-cd’s verslonden. Ik bleef soms vijf minuten langer in de auto zitten om nog iets langer te kunnen luisteren. Een boek per week is zeker haalbaar. Opeens voelen die ritjes dan niet meer zo nutteloos.’

4. Gebruik je tijd nuttig
‘Zit je overdag in de auto naar een afspraak, dan is dat een goed moment om telefonisch bij te praten met een collega. Op de terugweg kun je vrienden bellen om bij te praten.’

5. Plan je rit ruim in
‘Mijn regel is: ik reken standaard vijftig procent bovenop mijn normale reistijd. Dus als het normaal één uur rijden is, dan reserveer ik anderhalf uur. Bij belangrijke afspraken doe ik daar nog een uur bovenop. Het werkt perfect en het scheelt heel veel stress.’

6. Gebruik een goede file-app
‘Met Flitsmeister weet ik precies hoe lang een file duurt en dus waar ik aan toe ben. Dan scheelt een hoop onrust. Door op tijd omleidingen te nemen, kom je opeens op rustige weggetjes en langs mooie dorpjes. Ik kan ontzettend genieten van landelijke gebieden, het voelt dan bijna als vakantie.’

Rustmoment
Waarom is carpoolen niet populair, ondanks de duidelijke voordelen (beter voor het milieu en minder files?) Om te beginnen: privacy. ‘Veel mensen vinden het prettig om alleen in de auto te zitten en desnoods uit hun neus te kunnen peuteren zonder dat een ander dat ziet’, zegt Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid aan de TU Delft. Bovendien is de autorit voor sommigen een buffer tussen thuis en werk, een moment van rust. Die cocon heb je niet als je met anderen meerijdt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden