Veel groen en de geur van koenjit

Herkenningspunten zijn Wallie’s Smulhoek of Vogelhospitaal De Toevlucht. Wandelen door de Bijlmermeer doe je voortaan aan de hand van de gids ‘Bijlmerlicious’....

Op zaterdag tegen een uur of vijf loopt de Ganzenhoefmarkt wel zo’n beetje tegen z’n eind. Bakkerskraam ’t Stoepje uit Spakenburg is al verdwenen. Vroeg los zeker. Misschien willen de groentemannen hun aangesneden meloenen nu wel goedkoper kwijt. Maar wat is duur op deze markt? ‘Hé mama, opruiming, joepie de poepie!’, staat er op de borden bij een van de vele textielkramen. Vijf euro voor een korte spijkerbroek. Strokenrokken voor een tientje.

‘Wat schrijf jij op?’, vraagt een marktkoopman. Hij kijkt sceptisch als ik hem het boekje Bijlmerlicious laat zien: een vrolijk wandelboekje met zes uitstekend beschreven wandelroutes door Amsterdam Zuidoost, met tips (eten, drinken, bijzondere plekjes) en wetenswaardigheden; dwars door de drukke winkelgebieden als de Amsterdamse Poort en de Ganzenhoefmarkt en naar rustiger uithoekjes bij de Gaasperplas of de Bijlmerweide (prima alternatief voor het Vondelpark). Als redelijk nieuwbakken Bijlmerbewoner vind ik het reuze leuk dat wandelroute nummer 1 (‘Langs de parels van Ganzenhoef’) praktisch voor mijn deur begint.

‘Pfff’, zegt de marktkoopman. De Ganzenhoefmarkt de meest bijzondere markt? Hij is het niet eens met het schrijverscollectief United Different Voices. Exotische groenten genoeg ja, maar hier merk je de economische teruggang het meest, zegt hij. Het is niet meer wat het was, de mensen kopen minder. ‘Hier is tachtig procent zwart’, zegt hij. ‘Er is altijd wel wat. Je hoeft je ID maar niet bij je te hebben, of je hebt een boete.’

Dat staat nou niet in het boekje. Dat vertelt over de prachtige Afrikaanse stoffenwinkel van de familie Oppong en de gezondheidswinkel van Bahrat Lachmansingh in het vernieuwde winkelcentrum aan de Bijlmerdreef, waar ze tarotkaarten verkopen en The Modern Magic Spellbook.

De route voert verder, langs de oude flats van de G- en de K-buurt, die op voorspraak van de Bijlmerbelievers zijn behouden en gerenoveerd, tegenover de nieuwe laagbouw waarmee het echec van de woningbouwideologie uit de jaren zestig zorgvuldig is weggepoetst. Het meest schrijnende aandenken daaraan is het monument van Herman Hertzberger bij de ‘boom die alles zag’, de plek waar op 4 oktober 1992 de El Al-boeing in de flats Kruitberg en Groeneveen vloog en er officieel 43 doden vielen.

Maar hoeveel bewoners telt een flat in de Bijlmer? In de net verschenen roman Vluchtwegen boort voormalig Bijlmerbewoner Michiel van Kempen elke illusie van volkstellingssystematiek in de grond. ‘Neem nu uw rekenmachientje, en tik het volgende, ambtenaar met uw dertig jaren diensttijd. Hoeveel ingangen telt een woning? Eén, zegt u (*). Maar u vergeet de achterdeur. Er zijn geen achterdeuren bij een flat van tienhoog, zegt u. Wacht!’

Mensen kruipen er door ontluchtingsgaten, balkondeuren en tochtraampjes. En ze gooien luiers vol stront over het balkon.

Maar zo is de Bijlmer, er is geen verhaal over te vertellen, of er staat een ander verhaal tegenover. Je kunt de rotzooi zien en je kunt genieten van de ruimte en de verscheidenheid. Je loopt langs de metrolijn naar Kraaiennest, en daar staat trots de witte parel van de Bijlmer, de Taibah Moskee met twee koepels en vier minaretten. Naar links moet je niet kijken, daar gaapt de gerafelde gevel van de flat Kleiburg. Steek je vervolgens de Karspeldreef over, ben je getuige van een typisch Bijlmerfenomeen: hier stoppen auto’s voor een zebrapad. Hoef je in de Amsterdamse binnenstad niet op te rekenen.

De flat aan de Kromwijkdreef, waar voorheen de open ateliers huisden, verkeert in afbraakstaat. Ertegenover zit Café Aquarius met Wallie’s Smulhoek en gratis internet en bier voor één euro. De Pentecost Revival Church in Klieverink grenst aan het dienstencentrum van het Leger des Heils. Daar bovenuit, in de grijsheid van winkelcentrum Kraaiennest, torent Chinees-Indisch restaurant Sun Shine City, bij buurtbewoners vooral bekend van de roze huis-aan-huisfolders.

Daar begint ook de nieuwe Bijlmer. In tijd – na oktober 1992 gingen er meer oude flats tegen de grond – en in plaats: waar de flat Koningshoef stond, staat nu de wijk Koningshoef, met keurige nieuwbouwhuisjes waar de lucht van kokos en koenjit zich via een voordeur over de voortuintjes verspreidt.

Even verderop, aan de andere kant van de ’s-Gravendijkdreef is een van de andere ijkpunten van de Bijlmer: het groen, de Bijlmerweide, in dit geval. Want dat is er wel overgebleven van alle idealen – de groenstroken overal, het Bijlmerpark met het jaarlijkse Kwakoe Festival en de Vogeltjeswei, de Gaasperplas, het recreatiegebied De Hoge Dijk; de Bijlmer is groen in alle kleuren van de regenboog en de routes 3 tot en met 6 uit het boekje voeren er allemaal doorheen.

Vlak voor de Bijlmerweide komen de beloofde ganzen je kwakend en blazend tegemoet. Het kunstwerk van Jan Kuipers, een soort gezonken boot, steekt uit het water met een grote zwarte vogel er bovenop. ‘Ja, dat klopt, dat is een aalscholver’, zegt beheerder en oprichter Gerrit Zant van Vogelhospitaal De Toevlucht, dat daar sinds 1987 zit. ‘Die zitten er vaak; laten ze hun vleugels drogen.’

Bij de kinderboerderij in diezelfde Bijlmerweide roept de koekoek, en via het groen tussen de eerste koopappartementen in Groenhoven en Gouden Leeuw komt wandeling nummer 1 weer terug bij metrostation Ganzenhoef. Precies op tijd om nog brokjes te halen in de supermarkt voor de cypers gestreepte Bijlmertijger, die zich in mijn tuin heeft genesteld en beweert dat hij daar hoort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden