De Gids zzp-valkuilen

Uitslapen, wasjes draaien, ’s nachts doorhalen: zo trap je als thuiswerkende zzp’er niet in deze valkuilen

Beeld Getty Images

Zelf bepalen hoe laat de werkdag begint, tussendoor een wasje draaien en nooit meer een hap goedkope verjaardagsvlaai. Een leven als zelfstandige is zo gek nog niet. Maar voor je het weet verval je in een patroon van uitslapen, snoepen en koffiedrinken met vage kennissen en is werken in pyjama eerder regel dan uitzondering.

Vrijheid: het is een van de meest voorkomende redenen om te kiezen voor een leven als zelfstandige. ‘Ik wilde zelf bepalen hoeveel en wanneer ik werk’ werd na ‘ik wilde een nieuwe uitdaging’ namelijk het vaakst ingevuld bij de Zelfstandigen Enquête Arbeid van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). 

Toch kan die vrijheid ook verlammend werken. Want een leven als zzp’er brengt naast onafhankelijkheid ook valkuilen met zich mee. Verslonzing ligt op de loer, net als lanterfanten én juist overwerken. Want er is niemand die klaagt dat je door moet werken, maar ook niemand die je naar huis stuurt of zegt dat je te veel hooi op je vork neemt. Een beetje structuur in je dag is dus zo gek nog niet.

Dat vindt ook Benjamin Spall. Voor zijn boek My Morning Routine: How Successful People Start Every Day Inspired interviewde hij meer dan 300 succesvolle mensen over hun ochtendritueel. Hoewel ze allemaal een andere structuur in hun leven hadden, bleek een routine an sich te zorgen voor rust in hun hoofd en hadden de geïnterviewden het idee dat ze controle hadden over hun dag. Maar hoe doe je dat als zzp’er, grip hebben op je dag, en hoe zorg je dat je niet in deze valkuilen trapt als je thuiswerkt? 

Volkskrant Werken & Carrière Maand

Elke dag inspirerende, handige en mooie verhalen over nieuwe banen, slim vergaderen, geld verdienen en een draaglijk kantoorleven: volkskrant.nl/werken 

Valkuil: de hele dag door snoepen en snaaien

Toen ik zelf begin dit jaar na jarenlang in loondienst te hebben gewerkt de stap zette om freelance journalist te worden, dacht ik dat ik heel fit en gezond zou worden als ik niet meer dagelijks op een kantoor zat.

Want: niet meer elke dag taart, geen vrijdagmiddagborrels die compleet uit de hand liepen – toegegeven, ook wel jammer – en nooit meer te weinig tijd om te sporten, want dat kon gewoon tussendoor. Toch?

De waarheid bleek minder rooskleurig. Hoewel onderzoek uitwijst dat je thuis minder snoept dan op werk, bleek ik juist iedere gelegenheid aan te grijpen voor een snack. Kauwen leek mijn creativiteit te bevorderen. Maar ook bij verveling, een moeilijk vraagstuk of juist een succes, greep ik naar een rol koekjes. En je raadt het al, van dat tussendoor sporten om mijn hoofd leeg te maken, kwam natuurlijk ook niets terecht.

De oplossing: las een lunchpauze in en zorg dat je boodschappen hebt gedaan. Inmiddels doe ik dit braaf op thuiswerkdagen. Wie geneigd is door te werken tot-ie echt omvalt en dan ook niks voedzaams in huis heeft, zal zich hongerig op zoetigheden storten. Als je de tijd neemt voor de maaltijd en bewust kauwt, ben je ook nog eens heel mindful bezig. Goed, de meningen over de effectiviteit van deze aandachtstraining lopen uiteen, maar het helpt in ieder geval om structuur in je dag aan te brengen.

Valkuil: dagelijks uitslapen

Zzp’en klinkt als een droom voor typische avondmensen. Heerlijk, niemand die een chagrijnig WhatsAppje stuurt als je om 9 uur niet achter je bureau zit. Toch mist freelancer Iris Vandemoortele, die vanuit huis werkt, de kantoorregels. ‘Zonder reguliere werkuren verval ik in dagelijks uitslapen en moet ik vervolgens op zondagnacht als een dolle tegen deadlines opwerken.’ Toch maar iets aan die snoozeverslaving doen dan?

De oplossing: Vandemoortele merkte dat ze beter ergens verwacht kan worden ’s ochtends. Plan daarom expres afspraken met (potentiële) opdrachtgevers en koffie-afspraken met mensen uit je netwerk in de ochtend. Of geef jezelf op voor een sportklasje op de vroege morgen. Het liefst eentje waarbij je een boete of berisping krijgt als je je last minute afmeldt.

Salariskompas

Wil je weten of je genoeg verdient? Vul het Salariskompas van Intermediair in.

Valkuil: de hele dag door koffie drinken met je netwerk

Over koffie gesproken, als je niet uitkijkt sta je strak van de cafeïne door alle koffie-afspraken met vage kennissen die denken dat je alle tijd hebt. Wat dan wel weer goed uitkomt, omdat je je werk ’s avonds en ’s nachts moet doen, omdat je daar overdag niet meer aan toe komt, door die koffiedates dus. 

‘In mijn eerste maand als zelfstandige reed ik 1750 kilometer en gaf ik bijna 200 euro uit aan koffie onder het mom van ‘zaadjes planten en netwerken’, lacht Merel Lamboo, sinds januari dit jaar zelfstandig concept en contentmaker. Dat kan efficiënter.

De oplossing: kritisch zijn. Koffie drinken met mensen uit je netwerk kán heel waardevol zijn. Bepaal voor je ergens heen gaat het doel van de afspraak en ga alleen naar afspraken waarvan je denkt dat je er wat aan hebt of wanneer je iemand anders kan helpen. ‘Ik heb nog steeds koffie-afspraken, maar minder met willekeurige mensen. Vaak bel ik nu eerst met iemand, een soort intake, en dan heb ik al wel door of er een samenwerking in zit of niet’, zegt Lamboo.

Moeite iemand af te wimpelen? Vraag dan of die persoon naar hetzelfde netwerkevent gaat als jij binnenkort.

Er zijn tegenwoordig ook andere manieren om in contact te blijven met je netwerk. Af en toe een berichtje sturen bijvoorbeeld, is ook een goede manier van netwerken, meent Karen Wickre, schrijver van het boek het boek Taking the Work Out of Networking: An Introvert’s Guide to Making Connections That Count. ‘In contact blijven betekent letterlijk zoiets als: hey, ik las vandaag dit artikel en moest aan je denken. Of: ik zie dat je voetbalclub heeft gewonnen, gefeliciteerd. De berichten die je stuurt hoeven dus ook niet altijd werkgerelateerd te zijn.’ Meer over andere manieren om te netwerken lees je hier.

Valkuil: de hele dag in pyjama zitten

Toegegeven, delen van dit verhaal zijn ook tot stand gekomen in pyjama. Af en toe is dat ook helemaal niet erg. Maar voor wie bijna dagelijks vanuit huis werkt, is het een ander verhaal. Iris Vandemoortele merkt dat ze toch wat minder goed voor zichzelf gaat zorgen. ‘Ik werk in pyjama, wat heus comfortabel is, maar ook verwarrend. Hoeveel dagen heb ik de pyjama al aan? Is die yoghurtvlek van gisteren? Heb ik al gedoucht vandaag? Ik weet het niet. Mijn leuke kleren blijven ongedragen, mijn mascara droogt uit. Het maakt niet uit dat ik er flets en onfris bijloop, want ik zie toch niemand’, schrijft ze. 

De oplossing: toch maar een koffie-afspraak inplannen? Of heel idyllisch in een koffietent werken? Freelance redacteur Jet Hoogerwaard pakt het anders aan. ‘Ik heb vanaf het begin van mijn zzp-bestaan altijd de regel gehad: een doordeweekse dag is een werkdag’, zegt ze. ‘Dus voordat de kinderen naar school zijn vertrokken: uit die pyjama, in de kleren en make-up op, ook al weet ik van tevoren dat ik die dag niemand zie. Door die regel aan te houden kom ik in de werksfeer en hou ik de discipline erin. Geen uitzonderingen, anders zou ik al snel heel de dag Netflixend op de bank liggen onder een dekentje en jammer genoeg krijg je daar niet voor betaald’.

Je kunt natuurlijk ook overwegen een werkplek te huren. In veel steden kan dit al voor één dag per week. Zo zit je niet meteen aan een duur contract vast.

Valkuil: een hele werkdag opruimen, poetsen en boenen

Joke-Jiers Botma, sinds maart dit jaar eigenaresse van The Social Show, een social media bureau gespecialiseerd in horeca, merkte al snel dat ze afgeleid raakt door spullen in haar gezichtsveld. ‘Het is een uitdaging om focus te hebben. Voor ik het weet ben ik aan het opruimen of wassen.’

En dan hebben we het nog niet eens over partners die verwachten dat thuiswerkers meer tijd hebben voor huishoudelijke taken of het feit dat je huis in een PostNL-punt voor de hele buurt verandert.

De oplossing: een clean desk policy. Botma: ‘Als je ergens anders werkt, kun je gewoon je huis ontvluchten, maar dat kan ik niet. Daarom zorg ik ervoor dat mijn werkplek altijd opgeruimd en geordend is. Ik nodig ook wel eens andere zzp’ers uit om bij mij thuis te werken, want het is fijn om ondernemers in je omgeving te hebben. Het geeft energie om te horen hoe een ander de juiste balans tussen werk en privé vindt en behoudt. En dan ben ik meteen geconcentreerd aan het werk, zonder neiging de was op te vouwen.’

Zorgen over later? Als zzp’er kun je je pensioen tegenwoordig prima zelf regelen. Daarover lees je deze week meer in de zzp-gids van de Volkskrant. Met deze handige gids voor (beginnende) zzp’ers staan wij je bij. Ook voor verhalen over zzp’ers tegen wil en dank met de nodige administratiestress. 

Valkuil: geen vrije tijd meer overhouden

Als ik om mij heen aan zzp’ers vraag waar ze tegen aanlopen als het gaat om grip op hun dag, zeggen de meesten dat ze moeite hebben om te stóppen met werken. Oorzaken: overenthousiast, geen ‘nee’ durven zeggen tegen opdrachtgevers en de druk om voldoende geld binnen te harken voor nu én later. 

Als je merkt dat je je zeven dagen per week een slag in de rondte werkt en de enige reden dat je uitkijkt naar het weekend is dat je dan tenminste ongestoord kunt doorwerken, zonder dat je de hele tijd mails en werktelefoontjes krijgt, is het misschien verstandig op de rem te trappen.

De oplossing: de belangrijkste les die je als zzp’er kan leren is ‘nee’ zeggen. ‘Nee’ tegen buren en pakketbezorgers, ‘nee’ tegen nutteloze koffies, maar soms ook nee tegen opdrachtgevers. Het gevaar bestaat dat je opdrachtgevers en klanten zo erg te vriend wil houden, dat je geen ‘nee’ durft te zeggen. En soms moet je ook ‘nee’ tegen jezelf zeggen. Je kunt nog zo gepassioneerd zijn over je bedrijf, als je jezelf over de kop werkt, kun je niets meer. 

Maar eh, geniet ook een beetje van de vrijheid, de vrijheid waardoor je ervoor koos om zelfstandig te worden. Anders had je net zo goed in loondienst kunnen blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden