Tussen last en lust

Moet je als toerist in een arm dorp wel weldoener willen zijn? Tips van een Afrika-deskundige. Door Nell Westerlaken..

Gezien in Afrika: een groep toeristen uit een kustresort maakt een boottochtje in het binnenland. De zon brandt, zweet staat op de voorhoofden, er wordt gepuft en geklaagd. Maar het toeristenleed wordt verzacht door het opduiken van een familie nijlpaarden in de rivier, en het gekoelde drinkwater dat voldoende voorhanden is. Onbeperkt flessenwater – iets anders durven toeristen niet te drinken – is inbegrepen bij de excursieprijs.

Aan het einde van de dag zijn er ongeveer twee literflessen per persoon door de kelen gespoeld. Met vijftien passagiers plus vier man – meer hittebestendig want lokaal – personeel, blijven aan het eind van de trip ongeveer 35 lege plastic flessen over.

De boot is de enige niet. Twee andere boten met evenveel toeristen, en redelijkerwijs evenveel lege flessen, leggen aan het einde van de dag aan in het dorp waar de bussen naar de hotels wachten. In één dag tijd zit een eenvoudig dorp zonder afvalverwerkingssysteem opgescheept met honderd lege plastic flessen. Er groeien plantjes in gehalveerde plastic flessen, kinderen zetten een kegelspel op met plastic flessen, maar de meeste flessen liggen op straat en in de bosjes, zelfs in de bomen hangen plastic flessen.

Meenemen naar het hotel, luidt in zo’n geval het advies van Jolijn Geels (47). En anders ter plekke verbranden. ‘Misschien niet erg milieuvriendelijk, maar soms is het de minst slechte optie.’

Vanuit haar ervaring als reisbegeleidster in met name Afrika schreef Geels het boekje Duurzaam reizen in de praktijk, dilemma’s van reisbegeleiders. Ze gaat in op vragen over natuur en milieu en culturele en sociaal-economische vraagstukken waarmee reisbegeleiders maar ook individuele toeristen te maken krijgen.

Geels: ‘Toeristen worden steeds bewuster van de nadelen van hun bezoek. Reisorganisaties gaan hogere eisen stellen aan accommodaties en lokale agenten. Er moet nog veel gebeuren, maar het gaat langzaam de goede kant op.’

Behalve die plastic flessen laten toeristen ook ladingen balpennen achter vanuit het idee dat ze goed doen.

‘En ze vragen zich niet af of ze inderdaad wel goed doen. Of bedelen wel bij de cultuur van het volk hoort bijvoorbeeld. De brutaalste jochies staan altijd vooraan en krijgen de meeste pennen. Mensen willen graag goed doen, en als reisorganisatie kun je daar aan tegemoet komen. Je kunt pennen beter aan het schoolhoofd geven, of aan de dorpsoudste, aan iemand die ze eerlijk kan verdelen.’

Maar een bedelend kind met honger, zo zielig.

‘Als je een bedelaar wat wilt geven, geef dan het lokale bedrag voor een bord eten. Nog beter: geef dat bord eten, dan weet je zeker dat het geld niet wordt uitgegeven aan alcohol of lijm om te snuiven.

Steeds meer toeristen willen in de Derde Wereld graag een schooltje bezoeken of een weeshuis. Is dat een teken van bewustwording?

‘Ze willen graag bevestigd zien wat ze kennen van tv. Het kan heel goed zijn een schooltje te bezoe-ken en iets nuttigs achter te laten, maar als een schoolhoofd drie keer per week een rondleiding moet geven, moet hij drie keer per week zijn klas in de steek laten.

‘Je moet je altijd afvragen of de lokale bevolking er wel bij gebaat is. Soms zijn er projecten die je kunt bezoeken, bijvoorbeeld een werkplaats of een boerderij. Het is altijd beter te zoeken naar community based tourism: projecten waarvan de opbrengst ten goede komt aan de bevolking. Gelukkig komen er steeds meer van.’

Iedereen wil zelf de wereld ontdekken, plaatsen zien waar anderen niet komen. Is dat niet de pest voor kwetsbare lokale culturen?

‘Wanneer een reis wordt aanbevolen met ‘ver van de gebaande paden’ denk ik: ai, gaat dat wel goed? Maar er zit ook een positieve kant aan, toerisme is voor veel landen en plaatsen een bron van inkomsten. Als het verantwoord gebeurt, is er niets mis mee.’

Die toerist meent recht te hebben op zijn eigen unieke ervaring en gaat toch.

‘Je moet nooit zomaar een dorp binnenvallen, zeker niet met een groep. Lokale gidsen weten vaak goed wat wel en niet kan. Vraag hen om advies. In Kenya zijn bijvoorbeeld een paar Samburudorpjes die zijn ingesteld op toeristenbezoek. Ze zijn volstrekt authentiek. Ga daar heen en laat die andere dorpjes met rust.’

Bestellen via www.duurzaamreizen.com en via de boekhandel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden