In Beeld Tuintjes

Tuinieren, tegen alle verwachtingen in

Het Jordanese vluchtelingenkamp Zaatari, april 2018. Beeld Henk Wildschut

Fotograaf Henk Wildschut komt al jaren in vluchtelingenkampen. Wat hem opviel: een boom planten is hier een teken van uitzichtloosheid.

In de zomer van 2011 vielen ze fotograaf Henk Wildschut voor het eerst op, in Shousha, een vluchtelingenkamp in Tunesië. Daarna vertrok hij voor een ander project naar het Al Za’atari-kamp in Jordanië, een paar kilometer van de Syrische grens. Ook daar, in de woestijn: tuintjes. Geïmproviseerde tuintjes, maar: tuintjes, moestuintjes vooral, aangeharkt en wel.

Kamp in de Bekaa-vallei, bij Baalbek, Libanon, mei 2018. Beeld Henk Wildschut

Toen veronderstelde Wildschut nog dat dit improvisatietuinieren voor de bewoners van de kampen een manier was om minder afhankelijk te zijn van de voedselvoorziening daar. Naarmate hij meer plaatsen bezocht en meer mensen sprak over het groen bij hun tent, kwam hij daarop terug. In Libanon trof hij bovendien vooral bloemen aan. Waarom vond hij het eigenlijk zo bijzonder om zulke verzorgde tuintjes te zien in een vluchtelingenkamp? ‘Natuurlijk willen de mensen daar ook een bosje bloemen op tafel. Dat is niks bijzonders, dat is gewoon menselijk.’ 

Kamp Saadnayel in de Bekaa-vallei in Libanon, mei 2017. Beeld Henk Wildschut

Belangrijker bleek dan ook de symbolische waarde, iets aan het groeien en bloeien brengen als mentale opsteker, een beetje sfeer en orde scheppen op een plek waar de chaos heerst van niet weten hoe verder. Hoe vaak Wildschut wel niet hoorde dat een bepaalde plant deed denken aan thuis, waar ook jasmijn in de tuin stond, of een lekker geurende roos bij de deur.

Kamp Choucha in Tunesië, juli 2011. Beeld Henk Wildschut

Rooted noemde hij het boek waarin hij zijn foto’s en verhalen van de afgelopen acht jaar verzamelde. Door de lange duur van het project veranderde zijn blik op het fenomeen. Zo viel het hem aanvankelijk op dat de bloemen en de meeste planten in potten stonden. De bewoners van de kampen gingen er destijds nog vanuit dat ze elk moment weer zouden vertrekken, naar huis of elders, vertelden ze hem, en zo konden ze de planten meenemen. De afgelopen jaren trof hij op de locaties die hij een tweede keer bezocht dikwijls mensen aan die hij er eerder had ontmoet, en ook steeds meer vaste boompjes en planten in de grond. Tegen alle verwachtingen in zijn de bewoners gaan wortelen in de grond die ze een tijdelijk thuis dachten te noemen.

De uitzichtloosheid lijkt dus zijn weerslag te hebben op het tuinier­gedrag, waarin Wildschut tot voor kort juist de kracht en het innovatieve vermogen zag van mensen die er het beste van probeerden te maken. ‘Allemaal zitten ze te springen om verder te kunnen met hun leven. De Syrische burgeroorlog lijkt op zijn einde, maar veel mensen hebben niks om naar terug te keren.’

Calais, Frankrijk, november 2015. Beeld Henk Wildschut

Het boek Rooted van Henk Wildschut (vormgegeven door Robin Uleman) is te bestellen op Rooted.nu.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden