Trots op Zilver

Voor het drastisch vernieuwde kantoor in Utrecht heeft Rabobank een fotocollectie samengesteld met de naam Zilver. Menig museum kan jaloers zijn op de prachtverzameling....

Vier meisjes zijn het, dat wil zeggen: het lijken vier meisjes vanwege die telkens zo andere oogopslag. Maar het is steeds dezelfde Roemeense Maria, op de vier grote portretfoto's die in de gang van het nieuwe Rabobankgebouw in Utrecht hangen. De Utrechtse fotograaf Marco van Duyvendijk maakt elk jaar een foto van haar, nu al vier jaar lang. 'Een medewerker van de afdeling kwam al naar me toe om te vragen of we de foto van volgend jaar er ook bij hangen', zegt Verily Klaassen, die de fotoserie voor de bank heeft aangekocht.

Net als zij verder wil vertellen dat dit nou juist een werk is waar de bankmedewerkers van de afdeling corporate clients wel enthousiast over zijn, komt er een medewerker de gang oplopen. 'Is de fotograaf hier ook? Want dan wil ik hem vragen of hij die werken weer meeneemt. Driekwart van de mensen die hier werken, vindt het helemaal niets. Het straalt armoede uit. Het doet mij denken aan de straatkinderen die ik in Warschau heb gezien.'

'Maar kijkt ze dan niet heel trots?' Energiek proberen Klaassen en Marieke van Schijndel (hoofd kunstzaken van de bank) én Esther Hartzema (kunstadviseur bij de lokale banken) de medewerker ('Nee, ik hoef niet met mijn naam in de krant') te overtuigen. Tevergeefs: 'Ja trots, dat zal allemaal wel, maar ik kom hier 's ochtends gewoon om te werken. En ik vind het niet mooi. Ik hang thuis toch ook niets aan de muur wat ik lelijk vind. Blijft dat hier werkelijk een half jaar hangen?'

Hoewel de afdeling kunstzaken natuurlijk liever had laten zien hoe ontzettend enthousiast het kantoorpersoneel reageert op deze 'confronterende' en dus 'geslaagde kunstfoto' uit de nieuwe collectie Zilver, is dit precies waarvoor ze al eerder gewaarschuwd had. Tuurlijk, het is leuk om een hele nieuwe kunstcollectie te mogen samenstellen voor de gestripte en opnieuw ingerichte jaren zestig-kolos (even verderop bij het grote glanzende hoofdkantoor) waar sinds een halfjaar Rabobank International is gevestigd. En natuurlijk is het leuk om 'met geld van een ander' (1 procent van de renovatiesom werd aangewend voor kunst, hoeveel dat is wil de bank niet zeggen) goede kunst van alle grote namen van de Nederlandse fotografie aan te kopen. De top van het bedrijf is een geweldige steun. Maar op de werkvloer is het een dagelijkse strijd. Die niet beperkt blijft tot hier en daar een boos mailtje.

Neem de pinup-foto Jessica van Inez van Lamsweerde, waarop een schaarsgeklede blondine als een cowboy op een stier zit. Nu hangt hij iets minder in het zicht, maar eerst hing hij pontificaal in de kantine. De afdeling kunstzaken: 'Heel veel mensen klaagden: wat moet ik tegen mijn klanten zeggen?!'

Maar het gemopper, redeneert Van Schijndel, is ook een goed teken. 'Wij willen niet alleen maar mooie kunst. Een van onze doelstellingen is kunst te laten zien die discussie oproept, die je confronteert met de werkelijkheid.'

In totaal telt de collectie Zilver, een op zichzelf staande fotocollectie naast de veel grotere collectie beeldende kunst van Rabobank Nederland, tot nu toe zo'n vijftig werken. Ze zijn te zien in alle openbare ruimtes: kantine, gangen, vergaderzalen en directeurskamers. Désirée Dolron, Hellen van Meene, Inez van Lamsweerde, Dana Lixenberg, Koos Breukel - al met al een museale verzameling waar menig fotoinstituut jaloers op kan zijn, aldus Van Schijndel. 'We bereiken een groter publiek dan menig museum', vult Hartzema aan.

Zilver is een verzameling van louter Nederlandse fotografen, gericht op de klassieke genres: landschap, portret en stilleven. 'We willen de vele buitenlandse klanten die in dit gebouw komen de Nederlandse fotografie laten zien waar we internationaal bekend om staan', licht Klaassen haar aankoopbeleid toe. 'Bovendien willen we ook een inkijkje geven in de Nederlandse beeldcultuur vanaf de Tweede Wereldoorlog tot nu.'

De bank richt zich zowel op jonge kunstenaars als op oudere generaties. En op kunstenaars, zoals Van Lamsweerde, die Nederland ontgroeien. 'Inmiddels is onze collectie een gevestigde naam en komen kunstenaars naar ons toe. Tenslotte: als een museum een foto aankoopt, verdwijnt hij vaak na verloop van tijd in het depot. Bij ons hangt of staat 90 procent.'

De Rabo is natuurlijk niet de enige bank met een kunstcollectie. Ook banken als ABN/Amro, de Nederlandsche Bank en een groot bedrijf als Akzo Nobel beschikken over eigen kunst. Blijft de vraag waarom een commercieel bedrijf als een bank zich niet beperkt tot het verlenen van goede financiering en andere bankzaken? Waarom drie kunsthistorici in dienst nemen, waarom kunst bieden aan mensen die daar helemaal niet om vragen?

Hartzema: 'Gelukkig worden in deze ontzettend economische wereld ook nog andere dingen belangrijk gevonden, zoals welzijn. Kunst speelt daar een belangrijke rol in. Je geeft mensen iets extra's mee.' Dus niet: kunst is een goede investering, maar ideëel? 'Ja, je kunt het ook omdraaien: wij willen ook een rol in de kunst spelen, in deze tijd dat de overheid zich terugtrekt.'

Wie dus denkt dat het alleen bij een aankoopje hier en daar blijft, heeft het mis. De bank geeft, net als een echte kunstinstelling, werken in bruikleen aan grote musea in binnen- en buitenland, en verstrekt ook opdrachten, zoals voor de hippe, door het Rotterdamse architectenbureau Groosman Partners ontworpen, kantine in het nieuwe, oude gebouw. 'De opdracht was om iets te doen met de tegenwoordige abstractie van geld, dat met telebankieren, chippen, pinnen steeds minder tastbaar is, en met de traditionele beeldtaal van papiergeld: vogels, landschappen enzovoorts.'

Boven de loungebanken waar het bankpersoneel zit te lunchen, is de wandvullende panoramafoto te zien van Elspeth Diederix. Een poëtisch beeld van onder meer een zilveren paard dat als een luchtspiegeling in de Sinaï-woestijn galoppeert. Op een eenzelfde wand aan de andere kant van de bar zie je drie zilveren meeuwen in dezelfde woestijn. Het visdraad van de installatie, waardoor de meeuwen lijken te zweven, is nog net op de foto te zien. Behalve het zilver en het landschapselement en misschien het langwerpige formaat, zie je de relatie met de opdracht niet terug. 'Dat is ook juist onze bedoeling', zegt Klaassen. 'Uiteindelijk is het een autonoom werk geworden.'

Robin Bargmann, directeur corporate clients en als voorzitter van de kunstcommissie medeverantwoordelijk voor de totstandkoming van Zilver, is tevreden over de fotografiecollectie in het nieuwe gebouw waarvan de basis nu gelegd is en die nu verder moet inklinken. 'Het is leuk dat wij niet van bovenaf kunst opgelegd krijgen, maar dat we zelf kunnen kiezen wat er in het kantoor komt hangen.'

Zelf heeft hij in zijn werkkamer drie kunstwerken hangen: een schilderij van een kunstenares die hij via via kent. En twee foto's. Zelf uitgekozen. Een werk van wederom, Inez van Lamsweerde: een dubbel beeld van een en dezelfde blonde dame die haar mond krult rond een hals van een Coca-Colaflesje.

Aan de wand tegenover Bargmanns bureau hangt een klassiek uitziend stilleven van Holger Niehaus van een stuk of wat sinaasappels, grapefruits en lychees. Naakt. Zonder schil. 'Die foto is eigenlijk erotischer, met veel meer diepgang. Hoe langer je er naar kijkt, hoe kwetsbaarder dat fruit wordt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden