Recensie Anthony Trollope

Trollope’s omvangrijkste en grimmigste meesterwerk ★★★★★

Fan Maarten ’t Hart roemt de verbluffende dialogen van de 19de-eeuwse Engelsman Anthony Trollope. Het herlezen van The Way We Live Now, dat een goede Nederlandse vertaling kreeg, was een feest. 

Anthony Trollope: Het leven anno nu Beeld rv

Anthony Trollope: Het leven anno nu

Uit het Engels vertaald door Marijke Loots.

IJzer; 880 pagina’s; € 32,50.

Dit zijn de feiten. 1 mei 1873 begon Anthony Trollope, op 24 april van dat jaar 58 geworden, aan zijn 29ste roman – hij schreef er in totaal 47 – en die was voltooid op 1 december 1873. Omdat hij in de maand juni tussendoor een ander boek schreef, heeft hij The Way We Live Now in slechts zes maanden tijd geschreven. Een ongelofelijke prestatie, als je bedenkt dat de roman maar liefst 350.000 woorden telt (ter vergelijking: Otmars zonen van Peter Buwalda, toch waarachtig ook een dikke roman, telt 175.000 woorden). Het is zijn omvangrijkste en grimmigste roman. Hoewel de roman indertijd door de critici niet onverdeeld gunstig werd besproken, wordt het werk nu beschouwd als de beste roman die Trollope schreef. Victoria Glendinning zegt in haar meesterlijke Trollope-biografie uit 2002: ‘Het is de essentie van Trollope. Als hij nooit een andere roman had geschreven, zou The Way We Live Now hem al van de onsterfelijkheid hebben verzekerd. Het bloeide op uit de compost van een leven lang observatie, woede, amusement en schrijfervaring.’ Op een lijst van de honderd beste Engelstalige romans in The Guardian, 2015, figureert de roman als nummer 22, met de omschrijving erbij: ‘Geïnspireerd door de woede van de auteur over de verloedering in Engeland, en destijds niet op waarde geschat, wordt The Way We Live Now tegenwoordig erkend als een meesterwerk.’

Anthony Trollope. Beeld Getty Images

Het is de vraag of die woede van Trollope inderdaad de verloedering van Engeland gold. Zo Engeland toen al verloederd was, dan was die verloedering toch peanuts vergeleken met de huidige Brexit-verloedering. In zijn autobiografie zegt hij dat hij aangezet werd tot het schrijven van de roman ‘door de commerciële slechtheid van deze eeuw’, maar ik houd het erop dat er trivialer aanleidingen waren. Trollope was aan één oor doof geworden, en dat viel de auteur zwaar. Trollope had een lang bezoek gebracht aan Australië, en merkte bij terugkeer in Engeland dat met name de sigaren en de brandstof (kolen) veel duurder waren geworden. Noodgedwongen moest hij van acht sigaren per dag terug naar één sigaar per dag, en het nieuwe huis op Montagu Square dat hij na die terugkeer betrok, bracht ook de nodige kosten met zich mee, plus dat het verwarmd moest worden met peperduur geworden kolen. Vandaar, denk ik, dat Trollope, toch altijd al gepreoccupeerd met geldkwesties, in 1873 een roman schreef over een schimmige zakenman, Melmotte genaamd, die aandelen verhandelt van een nieuw aan te leggen spoorlijn in de Verenigde Staten naar Mexico. 

Echt een schurk is die Melmotte overigens niet, want zulke nieuw aan te leggen spoorlijnen werden destijds steevast gefinancierd door geldschieters die aandelen verhandelden. En dat het misgaat met Melmotte is, al vervalst hij een handtekening en legt hij beslag op een eigendomsakte van een landgoed waarvoor hij niet heeft betaald, niet zozeer te wijten aan zijn wangedrag, maar aan het feit dat de aandelen kelderen. Wij zijn inmiddels aan een totaal ander soort zwendelaars gewend, bijvoorbeeld Bernard Madoff, dus zo actueel is The Way We Live Now inmiddels niet meer. Bovendien had  Charles Dickens in Little Dorrit  (1857) in de persoon van Mr. Merdle dezelfde zwendelaar al neergezet die ook Trollope als voorbeeld diende. Dat neemt niet weg dat The Way We Live Now een groot feest is om te (her)lezen in deze goede vertaling. 

Waarom het zo’n groot feest is, en waarom je er helemaal in opgaat en alles om je heen vergeet als je erin begint, is niet primair te danken aan de duistere levenswandel van zakenman Melmotte, maar aan het feit dat de ruim veertig personages die in deze roman worden opgevoerd, met elkaar in interactie gaan, en elkaar voortdurend proberen te manipuleren. Bij Trollope gaat het in al zijn romans – en hier is dat niet anders – over zelfbewuste jonge vrouwen die aan de man gebracht moeten (en ook wel willen) worden, maar de jongedames willen altijd met iemand anders trouwen dan degene die hun ouders voor ogen hebben. Dus rebelleren die meisjes, en proberen de ouders hun dochters in het gareel te houden. Dat resulteert steevast in verbale schermutselingen die Trollope met zijn verbluffende vermogen om dialogen te schrijven, onovertroffen op papier weet te krijgen. Je bent dus telkens getuige van een klein wedstrijdje. Wie overtroeft wie? 

Zo heeft ook Melmotte een dochter, Marie, die haar oog heeft later vallen op een verloederde, aan lager wal geraakte baron, terwijl haar vader zijn dochter met een Lord, de zoon van een grootgrondbezitter, wil laten trouwen. Die Lord heeft ook wel trek in Marie, mits de bruidsschat er zijn mag. Van die jonge Lord schetst Trollope en prachtig komisch portret, terwijl hij ook die verloederde, goklustige baron die eveneens aast op Marie vanwege de bruidsschat, scherp neerzet. Deze baron houdt er ook nog een liefje op na uit het gewone volk, een liefje dat op haar beurt weer door een simpele handwerksman wordt begeerd. Die loonwerker zorgt voor enige van de vermakelijke wendingen van de plot.

Wat Trollope in zijn roman ook heel erg goed gelukt is, is de typering van een Amerikaanse vrouw, Winifred Hurtle, die naar Engeland komt omdat zij wil trouwen met een Engelse jongeman die zij in de Verenigde Staten heeft leren kennen. Die jongeman wil bij nader inzien van deze Amerikaanse af, en raakt daardoor grondig in de nesten. En ook hier weer, bij deze subplot, valt op hoe meesterlijk Trollope de verbale schermutselingen van deze Winifred en haar voormalige verloofde weet weer te geven.

Een interessant aspect is dat er een flink aantal Joodse personages in voorkomt. De vrouw van Melmotte is een ‘dikke’ jodin, en Melmotte doet zaken met Joodse bankiers. Trollope was helaas niet vrij van antisemitische vooroordelen, maar de aardigste, goedhartigste en meest betrouwbare handelspartner van Melmotte, Ezekiel Brehgert, is ook Joods. Deze Brehgert heeft zijn oog laten vallen op een subtiel door Trollope neergezette jongedame, Georgina Longestaffe, die maar niet aan de man kan komen, en derhalve valt voor de charmes van Ezekiel. Maar haar ouders blijven zowat dood als ze horen dat hun dochter met een Jood wil trouwen en verhinderen dat. Overigens wordt deze Ezekiel door zijn Georgina liefkozend aangeduid als Ezzy, duidelijk een verwijzing van Trollope naar de toenmalige Joodse premier Disraeli, wiens koosnaam Dizzy was.

Hoewel The Way We Live Now een adembenemende leeservaring is, aarzel ik toch om Glendenning bij te vallen als zij zegt dat het ‘de essentie van Trollope’ is. Omdat de roman grimmiger uitpakt dan enige andere van zijn hand, delft de humorist Trollope het onderspit. De meeste andere romans zijn geestiger, en zijn roman He Knew He Was Right, over seksuele jaloezie, is aangrijpender. In de roman die na The Way We Live Now werd geschreven, The Prime Minister, pleegt een der personen zelfmoord door zich op een station voor de trein te werpen, en die zelfmoord (door Tolstoj geplagieerd in Anna Karenina) is dramatischer dan de zelfmoord van Melmotte. Laten we hopen dat uitgeverij IJzer, waarbij eerder al Trollope’s geestigste roman, Barchester Towers, in vertaling verscheen, het aandurft om nog meer werken van Anthony te brengen, het eerder genoemde He Knew He Was Right en bijvoorbeeld Orley Farm, The Claverings, en The Eustace Diamonds. Er zijn namelijk weinig schrijvers die men met zo’n immens plezier leest en herleest als Anthony Trollope.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.