Tinder voor orang-oetans in de Apenheul

Dating-app moet apensoorten beschermen tegen uitsterven

Apen swipen niet. Toch wil de Apenheul zijn vrouwelijke orang-oetans via een computer laten kiezen met welk mannetje ze het liefdespad willen bewandelen. Daarvoor moet wel eerst een nieuwe dating-tablet in elkaar worden gezet: vrouwtjesorang-oetan Samboja heeft in haar enthousiasme de vorige gesloopt.

Een orang-oetan in de Apenheul. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Tinder voor orang-oetans', heette het project al snel na de bekendmaking, dinsdag. Mariska Kret, expert op het gebied van emoties van mens en dier en hoofdonderzoeker van het Apenheul-project, kan erom lachen. 'Het duurt nog jaren voordat onze apen via een touchscreen een mannetje of vrouwtje kunnen uitkiezen. Maar het zou mooi zijn als we meer zekerheid kunnen krijgen voordat we een partner voor een van onze apen laten overkomen.' Kret is als psycholoog verbonden aan de Universiteit Leiden.

In het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances schreven onderzoekers twee weken geleden dat 60 procent van de apen in het wild met uitsterven wordt bedreigd. Voor dierentuinen is een steeds grotere rol weggelegd bij het in stand houden van apensoorten, zegt Thomas Bionda, bioloog van de Apenheul. 'Soorten die straks in het wild misschien niet meer leven, zijn dan nog wel in een dierentuin te zien.'

Om de populaties in stand te houden, zijn veel dierentuinen aangesloten bij een internationaal fokprogramma. Dat stelt bijvoorbeeld Berlijn, Londen en de Apenheul in staat om apen uit te ruilen. Ze streven daarbij genetische diversiteit in hun apen- en andere diergroepen na, om afwijkingen bij nakomelingen te voorkomen. Ook is een genetisch gevarieerdere populatie volgens Bionda beter in staat om met veranderingen in hun leefomgeving om te gaan.

Orang-oetan Samboja is 11 jaar en zit in de pubertijd. 'Om een eventuele zwangerschap voorlopig nog even te voorkomen krijgt ze tijdelijk een anticonceptie pil.' Beeld Apenheul

Slaande ruzie

Sommige koppelpogingen draaien al snel uit op wederzijdse afkeer of zelfs slaande ruzie, waardoor dierentuinen geen andere keus hebben dan het mannetje of vrouwtje terug te sturen. Het zou helpen als een aap iets van zijn voorkeur laat blijken voordat er een date uit een ver oord wordt ingevlogen.

De orang-oetan is de enige mensaap die niet in groepen leeft. En er is toch al weinig onderzoek gedaan naar de redenen waarom apen hun partner kiezen, zegt Kret. 'Bij de chimpansees heeft het alfamannetje de meeste toegang tot de vrouwen. Bij de bonobo's is er juist een alfavrouwtje dat bepaalt met wie ze seks wil. Maar van orang-oetans weten we niet eens hoe ze op de emoties van soortgenoten reageren.'

Om dit in kaart te brengen, kregen de orang-oetans in de Apenheul een touchscreen voor zich waarop steeds twee foto's tegelijk te zien waren: een neutraal en een emotioneel beeld. De emotionele foto's toonden parende of vlooiende soortgenoten of een bange of agressieve aap. De apen raakten het scherm sneller aan op de plek waar de emotionele foto te zien was. Het project was nog in volle gang toen Samboja uit enthousiasme haar nagels in de computer zette, het scherm brak en zo het onderzoek eigenhandig stillegde.

In de volgende fase willen de onderzoekers weten waarop de apen hun aandacht richten als ze een foto van een andere aap te zien krijgen. Dat gebeurt met een eyetracker, die ook kan worden ingezet als de vrouwelijke orang-oetans uiteindelijk via foto's een voorkeur voor een mannelijke soortgenoot kunnen aangeven.

De kans is trouwens klein dat Samboja dit nog meemaakt in Apeldoorn. Bionda: 'Samboja is eraan toe om kinderen te krijgen. Maar er is maar plek voor twee mannetjes bij ons, en met hen durven we het paren niet aan. Een van de mannetjes heeft al kinderen gemaakt met Samboja's moeder.' Overplaatsing naar een dierentuin die behoefte heeft aan een vruchtbaar orang-oetanvrouwtje lijkt daarom de beste oplossing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.