Reportage

Terugkeren naar de oervorm van jagerverzamelaar

Oud-Volkskrant verslaggever Jan Hoedeman (54) moest minder hard werken, minder drinken en meer ontspannen. Hij ging vissen.

Beeld Julius Schrank

De boeg van de Sea Leopard stuitert op de golven, mijn koffie uit de thermoskan gaat voor driekwart naast de mok. De opkomende zon veroorzaakt een oranje gloed, Scheveningen raakt uit zicht. Het wordt een fantastische dag. Het booreiland verderop licht op met een warme gloed. We varen om half zeven met 25 mijl per uur het avontuur tegemoet. Een geluksgevoel overmant me. De hengels rusten tegen de reling. Tien mannen zijn op missie om op kabeljauw te jagen.

Het is wrakvissen op de Noordzee. Ieder wrak op de zeebodem is een biotoop: er vormt zich alg en is daarmee een voedingsplaats voor vis. Schipper Willem wijst in de kajuit naar het booreiland aan stuurboord. 'Rechts daarvan liggen drie kruisers op de bodem: de Cressy, de Hogue en de Aboukir. Neergehaald door een Duitse U-boot in de Eerste Wereldoorlog. Favoriete spot voor duikers en vissers.'

Het is 1997, een jaar vóór de campagne van de Tweede Kamerverkiezingen van 1998, als het vissen me voor het eerst aanraakt. Aan mijn conditie doe ik niets, ik drink te vaak en te veel. Ik realiseer me dat ik als politiek journalist de verkiezingscampagne en de kabinetsformatie niet zal doorstaan als ik geen radicale maatregelen neem. Die zomer ben ik op vakantie in een kasteeltje aan de Ourthe in de Belgische Ardennen. Terwijl ik op het terras nip aan een gin-tonic, staat Jeremy, de zoon van de kasteelheer, voor mijn neus te vissen. Ik vraag hem of hij nog een hengel heeft en voor ik het weet vang ik mijn eerste kopvoorns.

Terug in Nederland transformeert het schuurtje in de tuin van mijn dijkhuis aan de Beneden-Merwede in een jaar tijd tot een wapenarsenaal voor de zoetwatervisser. Door hard te lopen, door de week niet te drinken en de visserij kom ik langzamerhand weer op de rails. Ik vang voorns en baarzen voor de katten, maar het liefst vang ik snoekbaars. Geen mooier gevoel dan bij ondergaande zon met twee snoekbaarzen in je linkerhand en de hengel in je rechter de rivierdijk op te lopen om naar huis te gaan.

Jan Hoedeman (links) en Henk aan boord van de Sea Leopard op de Noordzee.Beeld Julius Schrank

Zeevissen

Vissen op zee begint tot mijn verbeelding te spreken als ik in 2010 weer in Den Haag ga wonen. Het ziet er ruiger en stoerder uit. Je moet anticiperen op eb, vloed, hoogte van de golven, windkracht en de windrichting. Ik laat me informeren en voor 400 euro heb ik een volledige uitrusting met twee hengels. De eerste keer dat ik op het noordelijk havenhoofd van Scheveningen sta, gaat alles mis en verwens ik mezelf. De standaard met hengels waait om, het is ijskoud en zonder dat er ook maar aan het aas is geknabbeld, druip ik af.

Inmiddels sta ik nu drie jaar alle seizoenen ieder weekend een dagdeel op het havenhoofd. Het is een perfecte manier om af te schakelen uit een week vol politieke hectiek en terug te keren naar de oervorm van de jagerverzamelaar. Het mooist is het om 's nachts om drie uur op te staan en de zon te zien opkomen. Het doel is het vangen van een maal en meestal lukt dat ook. Het autarkische element waarbij ik de hele keten voor mijn rekening neem, geeft grote bevrediging: vangen, schoonmaken, fileren en bakken of klaarmaken in de oven.

Eind februari heb ik het helemaal gehad. Nog nooit eerder vertoond: drie keer achter elkaar niets gevangen, niet eens een aanbeet! Als de vis niet naar mij komt, dan ga ik maar naar de vis. Ik ga aan boord bij de Albatros, een kotter van rederij Vrolijk. Het is koud, vijfendertig mannen en een vrouw gaan het proberen. Er wordt matig gevangen, om me heen wordt er veel gekotst. Zelf word ik helemaal blij van twee flinke kabeljauwen die ik in één keer met twee haken ophaal.

Beeld Julius Schrank

Zelf op zee vissen

Een dag wrakvissen met de Sea Leopard kost 100 euro. Opstapplaats is Scheveningen. Om 6 uur 's morgens vaart hij uit en om 5 uur is de boot terug in de haven. ahoy-hengelsport.nl

De Albatros van rederij Vrolijk vaart uit voor 50 euro per persoon. albatroshengelsport.nl

Beeld Julius Schrank

Drie maanden later stap ik aan boord van de Sea Leopard. De boot is kleiner, maar sneller. We varen in de zuidelijke Noordzee, rond de IJ-geul. De coördinaten zijn 52 29.00 en 3 50.00 om precies te zijn. Op een van de beeldschermen wordt een wrak zichtbaar. Schipper Willem geeft vanuit de kajuit het commando 'Zakken!'

De vissers steken hun hengels over boord, zetten de molens open en met stukken lood van 300 gram dalen de paternosters - lijnen met zijlijnen die zijn voorzien van haken - tot 31 meter diepte. Als het gewicht geen draad meer neemt, zet ik de molen vast en haal in slow motion de hengel op en neer. Ineens voel ik een kracht aan mijn hengel, maar het is niet wat ik hoop. Ik zit vast aan het wrak en moet meebuigen tot de kracht op het nylon te sterk wordt en het draad breekt.

Hier en daar wordt al een kabeljauw gevangen. Snel monteer ik een nieuwe paternoster en met een naald en elastiek zet ik twee witte langwerpige weekdieren, mesheften, op de haak plus nog een zeepier aan het uiteinde. Knappe kabeljauw die deze verleiding weet te weerstaan. Net als ik wil ingooien, verordonneert Willem: 'Inhalen!' Als iedereen zover is, maakt Willem een omtrekkende beweging tot hij weer boven het wrak komt.

Het is een gewijde stilte waarin de vissers hun lood laten zakken. Als er geluid komt, dan is het van de opwinding door een aanbeet. Het wonder voltrekt zich bij mij boven het derde wrak. Ik voel een beetje weerstand en zie dat de hengeltop tikken krijgt. Yes! Het ophalen is hard werken; ik ben benieuwd. Schipper Willem komt naast me staan met zijn pikhaak. Het zijn er twee tegelijk!

Willem zet zijn pikhaak in het weke gebied rond de onderkaak en haalt op die manier ook de andere vis omhoog. Het zijn aardige vissen, kabeljauwen van 45 en 50 centimeter. Mijn doel is vandaag het breken van mijn persoonlijk record van 54 centimeter. Buurman Henk rechts van mij vangt er een van 64 cm. Een prachtige vis. Ik geef hem met een knuppeltje drie ferme tikken op zijn schedel en daar ligt de kabeljauw in volle pracht. We pakken een plastic kist van het dek en doen onze gezamenlijke vangst daar in.

Als we van het ene naar het andere wrak varen, maak ik op advies van de schipper de vis schoon. Het risico van bederf is er als de zon op de vis schijnt wanneer de ingewanden er nog in zitten. Ik zet het mes in de onderbuik en maak een snee van twintig centimeter. Dan ga ik met twee handen de buik in en trek alles los. Met stromend water maak ik de vissen schoon. Het zilte water schrijnt in de wondjes in mijn vingers die door de vishaken zijn ontstaan.

Beeld Julius Schrank

Bedankt voor de vangst

Tot twaalf uur vangen we goed. Op het achterdek vangt scheepsmaat Dick een kabeljauw van 90 centimeter. Daarna wordt de vangst minder. Tot twee uur proberen we wrakken en daarna begint de terugtocht. Onze kist ziet er gevuld uit. Henk vangt meer dan ik, samen hebben we zo'n veertig kilo kabeljauw, 23 mooie vissen tussen de 35 en 64 centimeter. De schipper zegt: 'Ik word de laatste tijd weer bedankt voor de vangst als we aan land gaan. We komen uit een periode van schaarste. Acht jaar geleden was het normaal een volle kist vis te hebben. Jarenlang was dat niet meer zo, maar sinds een jaar of drie raken de kisten telkens beter gevuld.'

Het stevigste zeebonkencitaat van de dag komt van Rotterdammer Henk, als we de haven van Scheveningen binnenlopen. Tegen een stadsgenoot zegt hij: 'Straks zeg je tegen die kiep van jou: maak jij die vis schoon! Dan kun je zelf een bacootje nemen en douchen. Zo doe je dat!'

Zelf doe ik dat anders. De volgende dag ben ik vier uur bezig met het fileren van de kabeljauw. Ik word er helemaal simpel van. Maar als ik klaar ben, heb ik ruim acht kilo ambachtelijk gevangen kabeljauwfilet. De smaak is sensationeel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden