Interview

'Te veel reizen ontwricht je leven'

Vergeet de glamour: reizen is niet zo leuk. Stress, jetlag en veel overwerk als je eindelijk thuisbent. Je privéleven gaat eraan kapot, waarschuwt toerisme-expert Scott Cohen.

Vlucht van Amsterdam naar Atlanta met Delta Airlines. Beeld Piet den Blanken / HH

Ook zo jaloers op collega's die op kosten van de baas de hele wereld overvliegen? Of op de buurman die voortdurend congresseert in luxehotels in exotische oorden? Nergens voor nodig. De glamour en status van het globetrotten worden zwaar overschat, terwijl buitensporige reislust meer kapotmaakt dan je lief is. Dat concludeert de Britse toerisme-expert Scott Cohen van de Universiteit van Surrey op basis van een literatuurstudie naar de 'schaduwkanten' van hypermobiliteit.

Of het nu om vakantie, snoepreisjes, backpacken of om zakentrips gaat, reizen wordt in het Westen geromantiseerd en gestimuleerd. 'Dat begint op steeds jongere leeftijd', signaleert Cohen. Met een tijdje in het buitenland studeren, een jaartje backpacken of vrijwilligerswerk doen in een kindertehuis in Verweggistan. 'Mobiliteit is onderdeel van onze identiteit geworden. Kijk maar op sociale media waar mensen met hun reizen pronken als trofeeën. Hoe verder, exotischer en woester, des te beter voor je imago.'

Strakke werkschema's

Ook van zakenreizen wordt steevast een clichébeeld geschetst van de man die, strak in het pak, een dure whisky krijgt aangereikt van een charmante stewardess. In werkelijkheid staan deze 'frequent flyers' stijf van de stress, concludeert Cohen op basis van bestaande onderzoeken. Ze zitten vast in strakke werkschema's, raken veel tijd kwijt aan het in de rij staan - en van alleen op een hotelkamer bivakkeren, worden de meeste mensen niet bepaald vrolijk. Eenmaal thuis wacht - als klap op de vuurpijl - een stapel achterstallig werk.

De verzekeringsbranche in de VS vergeleek eind vorige eeuw het claimgedrag van duizenden medewerkers van de Wereldbank. Stafleden die geregeld op missie moeten, doen drie keer zo vaak een beroep op psychologische hulp dan medewerkers die altijd achter hun bureau zitten. Hoe meer dienstreizen, des te groter de hulpvraag.

Scott Cohen, toerisme-expert

Vervreemding

'Reizen betekent nieuwe plekken ontdekken, nieuwe mensen ontmoeten', vertelt Cohen. 'Maar het zijn vaak kortstondige contacten. Ze gaan ten koste van diepgaander relaties en persoonlijk contact met vrouw/man en kinderen en sociale activiteiten in de leefomgeving. Met als gevolg een gevoel van vervreemding.'

De jetlag is een op het oog onschuldig en tijdelijk ongemak, aldus de onderzoeker. 'Maar herhaalde jetlags, opgeteld bij lange werkdagen en de stress die het reizen nu eenmaal met zich meebrengt, worden in verschillende onderzoeken in verband gebracht met gevoelens van uitputting, chronische vermoeidheid en verminderd cognitief functioneren.'

Als adjunct-directeur wetenschappelijk onderzoek voor de School voor Toerisme en Management van de Universiteit van Surrey heeft Scott Cohen niets tegen reizen. De toenemende mobiliteit is het logische gevolg van een globaliserende wereld met zakelijke en privé-contacten die zich over steeds grotere afstanden verspreiden. Wel heeft Cohen moeite met het idee dat reizen 'the good life' is: het goede leven. Dat is volgens hem een onrealistische en veel te rooskleurige voorstelling van zaken. 'Laten we het voorbeeld van de jetset niet gedachteloos kopiëren.'

Hypermobiele elite

Buitensporig veel reizen kan het leven ontwrichten, zag Cohen eerder tijdens zijn promotieonderzoek naar backpackers die jarenlang regelmatig de rugzak omdeden. 'Eenmaal thuis kunnen ze zich maar moeilijk weer aanpassen. De band met oude vrienden is verslapt. Ze hebben zich vereenzelvigd met de normen en waarden van de backpackgemeenschap, zoals een sterk antimaterialisme. Ook dat leidt vaak tot problemen. Ze waren op zoek naar iets, maar onderweg zijn ze ook veel kwijtgeraakt. Ze voelen zich vaak verloren.'

De hypermobiele elite van consultants, zakenlui en diplomaten is maar klein: 3 tot 5 procent van de bevolking in het geïndustrialiseerde Westen, schat Cohen. Toch zetten ze de toon met een kosmopolitische levensstijl die door de prijsdalingen binnen het bereik komt van een steeds groter publiek en die actief wordt gepromoot door het transportwezen. Denk alleen al aan Tripadvisor.nl die bijhoudt hoeveel kilometers je 'vreet' en hoe je daarmee 'scoort'. Denk ook aan faciliteiten voor 'frequent flyers' waardoor mensen die buitensporig veel reizen op een 'voetstuk' worden geplaatst, aldus Cohen.

Beeld anp

Nomadische trekjes

Met zijn studie, die vandaag verschijnt in het vakblad Environment & Planning hoopt Cohen twijfel te zaaien over de glitter, glamour en status waarmee reizen wordt geassocieerd. En een zaadje te planten voor een discussie over de sociale effecten op de samenleving nu we massaal nomadische trekjes krijgen. 'Vliegen wordt zo goedkoop dat je heel goed een weekendje over de grens kan gaan shoppen. Of elke maand één week in een ander land kunt werken. Dan sta je dus niet meer op zaterdag in de voetbalkantine biertjes te tappen.

'Je vriendenkring krimpt, zo blijkt uit onderzoek. Voor sociale activiteiten is geen ruimte meer. De individualistische levensstijl wordt erdoor versterkt met alle mogelijke gevolgen voor de sociale cohesie van dien.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden